Ay

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Ay - Yer planetinin yeganə təbii peyki. Yer kurəsindən 363104 km uzaqlıqda yerləşir. Bir tam dövrü 27 gün, 7 saat, 44 dəqiqə və 2,803 saniyədir. Saatda 3679 km yolu fəth edir.

Diametri 3476 km

Sahəsi 3,79·1010 km²

Kütləsi 7,347673·1022 kg

Temperatur orta - 23 °C

minimum - 233 °C

maksimum - 123 °C

Atmosfer təzyiqi 3·10−13 hPa

Tərkibi: He 25% , Ne 25% , H 23% , Ar 20% , qalanı isə Karbon qazı ve metandan ibarətdir.

Aydakı atmosfer o qədər incədir ki müasir həssas müşahidələrdən əvvəlki zamanlarda onu yox sayırdılar. Belə bir atmosfer Ayı meteorlardan qoruya bilmədiyindən Ay səthində çoxlu krater mövcuddur. Kraterlərin forması çox az dəyişilir çünki atmosferin incə olması daimi cərəyanların olmamasına və süxurların çox az aşınmasına səbəb olur. Bu kraterlərin hamısına böyük alimlərin adları verilmişdir. Kopernik, Qaliley, Jül Vern kraterləri bunlara misaldır. Yerdən Ayın ancaq bir yarımkürəsi görünür. Ayın görünməyən tərəfinin fotoşəkli ilk dəfə 1959cu ildə Sovet kosmik stansiyası tərəfindən şəkilmişdir. Daha sonra 1969cu ildə Apollon proqramı çərçivəsində iki Amerika astronavtı Aya səthinə enmiş və tədqiqat aparmışdır. Ay kosmik fəzada insanın ayaq basdığı tək fəza cismidir.

Ayın Yer ətrafına fırlanma orbiti tam çevrə deyil. Odur ki, Ay Yerə bəzən yaxınlaşır bəzən isə uzaqlaşır. Ayın Yerə tam yaxınlaşma nöqtəsinə perigey, maksimum uzaqlaşma nöqtəsinə isə apogey deyilir. Ay apogeydə olarkən onun Yerdən uzaqlığı 405 363 km, perogeydə olarkən 357 448 km olur. Odur ki, onun perigeydə olarkən görünən ölçüləri apogeydə olan ölçülərindən böyük olur. Məsələn, perigeydə Ayın görünən diskinin diametri apogeydə olan diskindən 14%, parlaqlığı isə 30% çox olur. Ay perigeydə olarkən okeanlarda qabarmanın səviyyəsi də (təqribən 6-15 sm) yüksək olur. Ayın bu vəziyyəti insanların əhvali - ruhiyyəsinə, psixoloji vəziyyətlərinə də təsir edir. Ay adətən dekabr ayında bu vəziyyətdə olur.

g • m • r Günəş sistemi
Günəş · Merkuri · Venera · Yer · Mars · Serera · Yupiter · Saturn · Uran · Neptun · Pluton · Haumea · Makemake · Erida
Planetlər · Asteroidlər · Peyklər: Yer · Mars · Yupiter · Saturn · Uran · Neptun · Pluton · Haumea · Erida
Kiçik cisimlər:   Meteorlar · Asteroidlər və peykləri (Asteroid qurşağı) · Kentavr · Neptunxarici cisim (Koyper qurşağı/Seyrək disk) · Kometlər (Oort buludu)