Katın qırğını

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Katın qırğını — 1940-cı ildə 24 minə yaxın polşalının qətlə yetirilməsi.

Faşist Almaniyası Polşa ilə 1934-cü ildə imzaladığı "bir-birinə hücum etməmək" haqqındakı anlaşmanı pozaraq 1 sentyabr 1939-cu ildə bu ölkəyə soxularaq onu işğal edir. Polşanın işğalı İkinci Dünya müharibəsinə yol açır, Fransa və Böyük Britaniya Almaniyaya müharibə elan edirlər. Bircə SSRİ-dən səs çıxmır. Bu, səbəbsiz deyildi.

Almaniya Polşanı işğaldan öncə SSRİ ilə də oxşar "hücum etməmək haqqında" anlaşmaya imza atmışdı. Berlinlə Moskva arasındakı anlaşmanın bir alt anlaşması da imzalanır ki, həmin sənəd ətraf aləmdən gizlədilir. Gizli anlaşmaya görə, Almaniya qoşunları Polşanın qərb hissəsini işğal etdikdə SSRİ qoşunları da şərq hissəsini ələ keçirməliydilər. Qırmızı ordu 1921-ci il sülh müqaviləsi ilə Polşanın tərkibinə keçən Qərbi Ukrayna və Qərbi Belarusu işğal etməliydi.

Ordu Polşanın şərqini işğal etdikdə xeyli zabit və əsgəri əsir götürür. Əsirlərin sayı o qədər çox olur ki, SSRİ ərazisində bu məqsədlə 8 düşərgə yaradılır. SSRİ bir az sonra polşalı əsgərləri sərbəst buraxsa da, zabitlər müxtəlif düşərgələrə paylaşdırır. Sibir və Şimali Qazaxıstana sürgün edilən polşalı zabit və onların ailə üzvlərinin sayı 26 minə çatırdı. Bu ailələr Qırmızı Xaç Komitəsi vasitəsilə Polşadakı qohumları ilə yazışmaq imkanına malik olarkən 3 düşərgə - Ostaşk, Kozel və Straboldakı əsirlərdən səs-səmir çıxmır. 1940-ci ilin may-aprel ayından həmin düşərgələrlə ümumiyyətlə bütün əlaqə kəsilir.

3 mart 1940-ci ildə Moskvada Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun iclası toplanır. İclasda söz alan daxili işlər komissarı Lavrenti Beriya Ukrayna və Belarusda saxlanan polşalı zabitlərin, polislərin qatı millətçi olduqlarını, SSRİ-ni düşmən saydıqlarını, buna görə də onlara qarşı ciddi tədbirlər görülməsini təklif edir. Əslində Beriyanın təklifinin arxasında Stalinin şifahi təlimatı dayanırdı.

Cəza maşını işə düşür.

Ukrayna və Belarus düşərgələrində saxlanılan polşalı zabitlər 350-400 nəfərlik qruplarla qatarlara mindirilir. Polşalı zabitlər azad ediləcəklərini düşündüklərindən xoş əhvalda idilər. Bunu sonradan məzarlıqlardan çıxarılan kağız parçalarındakı qeydlər də təsdiq edir. Onlar ehtimal belə etməzdilər ki, Katın meşəsində son mənzilə aparılırlar. Katın meşəsində yerləşdirilən Qırmızı Ordunun cəza dəstələri polşalı zabitləri gözləyirdi.

Zabitləri vəhşicəsinə - başlarına çuval keçirərək bir-bir qətlə yetirirlər.

SSRİ-nin digər ərazilərində yerləşdirilən əsirlərin bəxtləri daha çox gətirir. Moskva ruslara nisbətən müsbət münasibət bəsləyən əsirləri seçərək onlardan Polşanın gələcək Qırmızı Ordusunu formalaşdırmağa başlayır. Bəxti gətirən əsir zabitlər arasında Polşanın gələcək prezidenti Voytsex Yaruzelski də yer alır. O və onun kimilər SSRİ-nin əmrlərinə tabe olaraq Moskvanın tapşırıqlarını canla-başla yerinə yetirirlər.

Qayıdaq Katın qırğınına. Almaniya ilə SSRİ-i arasındakı müharibə zamanı - 1943-cü ildə faşistlər Katın meşəsində toplu məzar aşkar etdiklərini dünyaya bəyan edirlər. Faşist Almaniyası ekspertiza keçirərək polşalı zabitləri 1940-cı ildə NKVD-nin (Daxili İşlər Xalq Komissarlığı) qətlə yetirdiyi qənaətinə gəlir. Moskva bu ittihamları rədd edir. SSRİ qoşunları bu əraziləri yenidən ələ keçirdikdə bu dəfə Moskva ekspertiza keçirir və polşalı zabitləri məhz faşistlərin qətlə yetirdiyini açıqlayır.

Faşistlərin törətdikləri nəzərə alındıqda beynəlxalq aləm illər boyu Moskvanın versiyasına inanır. Hətta Polşada 50 il ərzində həmyerlilərinin Hitlerin fərmanıyla öldürüldükləri rəyi hakim olur. Bu durum 1990-cı ilə qədər davam edir. SSRİ-nin o zamankı prezidenti Mixail Qorbaçov arxivlərin açılmasına qərar verir və dəhşətli faktlar üzə çıxır. SSRİ-nin cəza dəstələrinin Katın meşəsində təxminən 24 minə yaxın polşalını qətlə yetirdiyi məlum olur. Bu faktın aşkar olunması kommunizmdən qurtulan Rusiya ilə Polşa arasındakı münasibətlərin soyuqlaşmasına yol açır.

Nədən Stalin polşalı əsirlərin qətliamına qərar verir? Bu sual illərdir tarixçiləri narahat edir. Rusiyanın baş naziri Vlaidmir Putin bu günlərdə tarixçilərin dilindən eşitdiyi bir versiyanı dilə gətirib: "1920-ci ildə Sovet Rusiyası Polşaya müharibədə məğlub olur, Qırmızı Ordunun xeyli zabit və əsgəri əsir götürülür. Əsirlikdə təxminən 37 min nəfərin aclıq və xəstəliklərdən vəfat etdiyi bildirilir. Mənim üçün də yeni xəbər o idi ki, sən demə, həmin müharibədə SSRİ tərəfdən qoşunlara Stalin rəhbərlik edirdi. Şəxsi fikrimcə, Stalin 1940-cı ildə polşalı zabitləri qətlə göndərməklə 1920-ci ilin intiqamını alırdı. Bütün hallarda Stalin cinayətə imza atıb". Bu, Putinin versiyasıdır. Ancaq bu rejim tək polşalıları qətlə yollamayıb ki?

Mənbə[redaktə]