Stoisizm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Stoisizmellinizmin və Roma fəlsəfəsinin mühüm cərəyanlarından biri. Məktəbin adı Afinadakı "Səfalı Stoya" (bina) eyvanı ilə əlaqədardır. Əsas nümayəndələri qədim Stoyada (e.ə. 3-2 əsr) – Kitionlu Zenon, Kleanf, Xrisipp; Orta Stoyada (e.ə. 2-1 əsr) – Panetsi və Posidoni (stoik platonizm); Son Stoyada (1-2 əsr), Roma stoisizmində – Seneka, Epiktet, Mark Avreli və b. idi.

Stoisizm Heraklitin od-loqos təlimini yenidən dirçəltmişdi; daxilində ilk od, pnevma olan aləm – bütün şeylərin kosmik cazibəsini yaradan canlı orqanizmdir; bütün mövcud şeylər maddidir (materiyanın müxtəlif dərəcədə kobudluğu və incəliyi ilə); şeylər və hadisələr kosmosun hər bir dövri alışması və paklaşmasından sonra təkrarlanır. Etikada stoisizm sinizmə yaxın olmuş, lakin onun mədəniyyətə xor münasibətini qəbul etməmişdir; müdrik şəxs təbiət kimi ehtirassız olmalı (apatiya) və öz qismətini sevməlidir. Bütün insanlar dünya dövləti olan kosmosun vətəndaşlarıdır. Stoik kosmopolitizmi nəzəriyyədə bütün insanları dünya qanunu qarşısında bərabər hesab edirdi. Orta əsrlərdə və İntibah dövründə stoisizm etikasının böyük nüfuzu var idi.