Avazlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Avazlar
Ölkə

AvazlarAzərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Hoçaz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.[1]

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu kəndin tarixi haqqında yazılı mənbələr demək olarki yox dərəcəsindədir. Kəndlə bağlı tədqiqatçı yoxdur. Araşdırmaçılar sadəcə olaraq Azərbaycan ərazisində yaşayan tayfalar haqqında, toponimlər haqqında, ya da hansısa türkçü düşüncə ilə yanaşdıqda hansısa bir mənbədə türkə bağlılıq görüblərsə, elə oradaca xalq qarşısında xidmətlərini bitmiş hesab ediblər. Unudurlar ki tarixi təhrif etmək, gələcək nəsilləri türkçü etmək demək deyil. Əksinə anti-türk tədqiqatçılara bu bir şans olur. O şanski, onlar Qafqazın türk tarixinin ancaq bu cür mənbələrdən ibarət olduğunu bildirib ələ salsınlar. Avazlar kəndinin adına aydınlıq gətirmək istəyən şəxslərin adlarını, aşağıdakı ardıcıllıqla qeyd edək. Necə olubki bu kənd haqqında hansısa mənbəyə söykəniblər? Gəlin bizdə onları araşdıraq: 1. Tənqidçi, ədəbiyyatşünas, publisist, professor - Teymur Əhmədov 2. Azərbaycan tarixçisi, etnoqrafi, tarix elmləri doktoru, professor - Qiyasəddin Qeybullayev 3. Ədəbiyyatşünas-tənqidçi, tərcüməşünas-tərcüməçi, türkoloq, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim - Nizami Məmmədov 4. Professor, elmlər doktoru, Azərbaycan Yazıçılar və jurnalistlər birliklərinin üzvü - Ziyadxan Nəbibəyli

1) Teymur Əhmədov - Araşdırması, Azərbaycan ərazisində yaşamış tayfaların milli kimliyi məsələsini ortaya qoyur. Avaz tayfası haqqında isə bu cür qeyd edir: " VI əsr Suriya mənbələrində Şimali Qafqazın Hun əyalətində yaşayan tayfalar arasında Sabirlər, Bulqarlarla yanaşı Avazlar türk tayfalarıda üstünlük təşkil edirdi." 2) Qiyasəddin Qeybullayev - Araşdırması  Azərbaycan toponimləri ilə əlaqəli olan, "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". I cild. səh. 64 də isə bu cür qeyd edilir: "Bu kəndin adı Avaz tayfasnın yaşadığı ərazi mənasında Avazlar toponimi kimi formalaşmıdır. Xəzər və peçeneqlərin tərkibindəki avaz/abaz/abas tayfasının bir qolunun adındandır. Gürcüstanın Bolnisi rayonunda yaşayan avazlar nəsli burada da Avazlar məhəlləsini təşkil etmişlər. Avaz adında şəxs də vardır. Xalq arasında – "Avazın yaxşı gəlir,oxurduğun quran olsa" – deyilər. Burada avaz səs, ün, intonasiya mənasında işlənir. Lakin bu kəndin adı tayfa adından götürülmüşdür." 3) Nizami Məmmədov - Araşdırması, "Avaz türk etnosunun qədim türk etnosu kimi adı həmdə Xəzərlərin tərkibində olmaqla yanaşı, bir çox türk dilli xalqların içərisində abas, appas adları ilə mövcud olan Avaz tayfasının adını əks etdirdiyini bildirir." 4) Ziyadxan Nəbibəyli - Araşdırmasının əsasını isə Laçının kəndlərinin milli kökənli olmasını isbat etmək durur. Belə ki o, "Zəngəzurun altun tacı Laçın" adlı kitabın 174-cü səhifəsində yuxarıda adlarını qeyd etdiyimiz müəlliflərin araşdırması əsasında Avazlar kəndi haqqında bu cür qeyd edib: "Mənbələrin araşdırlması bu qənaətə gəlməyə imkan verir ki, Zəngəzurdakı, Yuxarı Qarabağdakı, Qərbi Azərbaycandakı (Ermənistan) və onların bir parçası olan Laçın  bölgəsindəki Avazlar yaşayış məntəqəsinin adı (oykonimi) buradakı Avazlar adı ilə məlum olan yer-yurd adları Xəzər və peçeneqlərin tərkibində olan Xəzərlərdə Avaz, Peçeneqlərdə isə Abas kimi işlənən Avaz türk tayfasının adındandır. Deməli, bu yaşayış yerinin adı "Avaz türk tayfalarının torpağı, yurdu, kəndi, avazların məskunlaşdığı yer" kimi başa düşülməlidir. "

Dəyərli oxucu bu yanaşmanın hər birini fərdi halda deyil də, bu cür cəm halda oxusa özü aydın edəcək ki bütün araşdırmaların kökündə duran əsas məsələ Laçının Avazlar kəndi deyil, Azərbaycan da yaşayan Avazlar tayfasını tədqiq etmək olub. Məsələ Avazlar kəndində gəldikdə isə heç bir dəqiq mənbə araşdırılmadığı üçün, məcburən Avazlar kəndini də Avaz tayfasına aid ediblər. Bunu  Ziyadxan Nəbibəyli elə özü öz yazısında sanki etiraf edir. O sözə bu cür başlayır: "Mənbələrin araşdırmasından bu qənaətə gəlmək olurki.." yəni, başqa mənbə olmadığı üçün Avazlar adının, Azərbaycanda yaşayan Avaz tayfasından olmasını qəbul edirik deyir.    Onu da qeyd edək ki, qeyd olunan Avaz türk etnosu ölkə xarici mənbələrdə, kökün Abaza tayfasına məxsus olduğun bildirir. Abaza isə əksər mənbələrdə türk kimi yox, Şimali Qafqazın aborogen sakinləri kimi təqdim olunur. Gürcüstanda olan Abxaziya, Rusiya Federasiya ərazisində olan Abazin adlı muxtar dövlət qurumları və özlərinə məxsus bayraqları var. Qara dənizin şərq hissəsi Abazaların vətəni sayılır.    Bəs əsil həqiqət necədir? Avazlar adının bu kəndə verilməsində təhrif olunan həqiqi tarix necədir? Əsil həqiqətdə isə Avaz pəhləvan (Avaz Novruzov) kimi tanınan bir şəxs, İran ərazisində şahın qardaşını qətlə yetirdiyi üçün, Şimal Azərbaycana sığınacaq kimi üz tutur. O yaşamaq üçün təhlükəsiz yer kimi bu kəndin ərazisin seçir və buranı uyğun bildiyi üçün elə bu ərazidə məskən salır. Kənddə məskunlaşan ilk şəxs kimi sonralar kənd, onun adı ilə Avazlar adlanmış olur. Avaz Novruzovun iki oğlu olur, Həsənəli və Fərzəli Novruzovlar. Bu gün Həsənəli Novruzovun törəmələri Bərdə, Fərzəli Novruzovun törəmələri isə Tərtər (Ələsgərli kəndi) rayonları ərazisində yaşayırlar. Bəlkədə elə bu səbəbdəndirki soyun tarixi bu cür təhrif olunur. Əgər Avaz soyu araşdırmalar zamanı Avazlar kəndini tərk etməsəydi, bəlkədə bu gün tarix bu qədər yalnış mənbələrə söykənməzdi. Sonralar Laçın rayonunun erməni işğalı isə bütün arxivləri əl çatmaz etdiyi üçün, təqiqatçılar heç özlərin yormayıb elə sözü gətirib ölkə hüdudlarında yaşayan tarixi Avaz tayfası ilə əlaqələndiriblər. Lakin Bərdə rayonunda bu soyu tanıyan bir yazıçı, Avaz pəhləvan haqqında geniş araşdırmalar aparmış və kəndin adı haqqında düzgün informasiyalardan ibarət kitab hazırlamağa çalışmışdır. Əfsuslar olsunki yazıçı kitabı ərsəyə gətirmədən vəfat etmişdir.[2]

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kəndin məktəbi, klubu, kitabxanası və mağazası var idi.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu kənd rayon mərkəzindən 25 km. şimal-qəbdə yerləşirdi.

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 70 nəfər olmuşdur.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2019. 2020-04-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-16.
  2. Avazlar // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 64. ISBN 978-9952-34-155-3.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]