Güləbird

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
Güləbird
A-Lacin.PNG
Laçın rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Laçın
Koordinatlar 39°28′48″N 46°36′31″E / 39.48000°N 46.60861°E / 39.48000; 46.60861Koordinatlar: 39°28′48″N 46°36′31″E / 39.48000°N 46.60861°E / 39.48000; 46.60861
Saat qurşağı UTC+04:00
Xəritəni aç/bağla
Güləbird is located in Azerbaijan
Güləbird

GüləbirdAzərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci il 30 avqustda Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Güləbird kəndi 1956-cı ildə bir-birinə yaxın olan Novruzalılar, Yuxarı Məzməzək, Aşagı Məzməzək, Orta oba, Rəfi, Bayramuşagı kəndlərinin birləşməsindən yaranıb. Qədim Zəngəzur mahalının bir kəndi olub. Güləbird kəndi Laçın rayonunun əhalisinin sayına, ərazisinin genişliyinə, təsərrüfatının çoxtərəfliliyinə, əlverişli iqlim və coğrafi mövqeyinə görə seçilən kəndlərindəndir. Güləbird kəndi Həkəri çayının sağ sahilində, Laçın rayonunun cənub bölgəsində sonuncu kəndidir. Qubadlı rayonu və Ermənistan Respublikasının kilometrlərlə uzanan sərhəddində yerləşir. Əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilikdir. Keçmiş Güləbird kəndinin tarixi ərazisində salınmış bu kənd Azərbaycanda və digər ölkələrdə məşhur bayatı ustadı aşıq-şair Sarı Aşığın doğulduğu və yaşadığı kənd kimi tanınır. "Güləbird" toponimi haqqında elmi etimilogiyaya əsasən bu ərazilərin qədim türk torpaqları olduğu və aborigen əhalinin türk olmağı haqqında tarixi-coğrafi, mədəni-ədəbi bilgilər yetrincədir. Kənd tarixi abidələri ilə zəngindir. Qədim qəbiristanlıq, Qız qəbri, Sultanbud künbəzi, Sarı Aşıq və sevgilisi Yaxşının qəbirüstü abidələri, Nəzər xırmanı, Köhnə Məzməzək, Novruzalılar yaşayış məskənləri və s.

Abidələri[redaktə | əsas redaktə]

XVII əsrdə yaradılan Sarı Aşıq türbəsi, Qədim qəbiristanlıq, qəbiristanlıqda çoxlu sayda oyma, yonma, cızma üsulu ilə daş üzərində həkk olunmuş bədii daş nümunələri. XVII əsr Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın doğum və ölüm tarixi dəqiq məlum deyil.

Sarı Aşığ Laçın rayonunun Güləbird kəndinin yaxınlıgında Həkəri çayının sag sahilində XVII -XIX əsrlərdə mövcud olan və hazırda xarabalıqları qalan Qaradaglı kəndində anadan olmuş, yaşamış və Qaradaglı kəndinin yaxınlıgında hazırki Güləbird kəndinin ərazisində dəfn olunmuşdur (A.Cəfərov).

Aşığın qəbri Zəngəzur mahalının, indiki Laçın rayonunun Güləbird kəndində, Həkəri çayının yaxınlığındadır. Qəbrin baş daşına onun xəyali şəkli də həkk olunmuşdur.Arxeoloqlar 1927-ci ildə qəbri açaraq onun XVII əsrdə yaşadığını sübut etmişlər.

Sarı Aşığın həyatıyla bağlı xalq arasında "Yaxşı və Aşıq" dastanı təşəkkül tapmışdır.

Sarı Aşıq əsasən bayatılarıyla tanınır. O, "bayatı qoşmaq qadın işidir" deyənlərə meydan oxuyaraq yaradıcılığında bu janra üstünlük vermişdir. Aşıq əsasən əxlaqi məsələlərə toxunan bu bayatılarında cinaslardan çox ustalıqla istifadə etmişdir. Şeirlərində atalar sözlərini və məsəlləri tez-tez işlədən Sarı Aşıq çoxlu sayda sevgi şeirlərinin də müəllifidir.

Günümüzə və gün üzünə gəlib çıxan rəvayətlərə görə, qüdrətli el sənətkarı, saf məhəbbət, zərif duyğular ustadı Sarı Aşıq XVII əsrdə Laçının Güləbird kəndi yaxınlığında yaşamış, bayatıları yaranmış, elə o torpağa da qovuşmuşdur. Sarı Aşığın o yerdə yaşamasını bayatıları da təsdiq edir:

Aşiqəm Güləbirdə, Şeh qonub gülə bir də. Bir quş olub uçaydım Düşəydim Güləbirdə.

Mən Aşıq, ağzındayam, Aləmin ağzındayam. Əslim Qarabağlıdır, Məzməzək ağzındayam.

Aşıq, vətən yaxşıdı, Köynək kətan yaxşıdı. Qəriblik cənnət olsa, Yenə vətən yaxşıdır.

1993-cı ildə erməni vandalları Sarı Aşıgın qəbrini tamamilə dağıtmışlar.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Güləbird kəndi Həkəri çayının sahilində Qubadlı rayonu ilə sərhəddə yerləşir, rayon mərkəzindən 36 km məsafədədədir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisini Cənubi Azərbaycanın Qaradağlı mahalından gələn türk tayfaları təşkil edir. Məşguliyətləri əkinçilik və maldarlıq olub.

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

1 aprel 1967-ci ildə Güləbird kəndində anadan olmuşdur. 1974-84-cü illərdə burada orta məktəbdə oxumuşdur. 1985-ci ildə ordu sıralarına çağırılmış, Ukraynada hərbi xidmətdə olarkən serjantlıq kursunu bitirmişdir. Qorxmaz 1987-ci ildə xidmətini başa vurub vətənə dönür. 1988-ci ildə Laçında yaradılmış özünümüdafiə dəstəsinə qoşulur. 1992-ci ilin martında o Laçın rayon polis idarəsində işə qəbul edilir. Onun ilk döyüşləri də elə doğma yurddan başlayır, Qızartı dağı uğrunda gedən döyüşlərdə onun fəaliyyəti nəticəsində düşmənin bir tankı ələ keçirilir. 4 avqust 1992-ci il erməni işğalçıları Qızartı dağını ələ keçirmək üçün yenidən hücuma keçir. Qorxmaz bu döyüşdə qolundan yaralanır lakin o silahı yerə qoymur azacıq sağalan kimi yenidən cəbhəyə qayıdır. 10 fevral 1994-cü il Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndində gedən döyüşlərdə erməni faşistlərinin xeyli canlı qüvvəsini məhv edən Eyvazov Qorxmaz bu döyüşdə qəhrəmancasına həlak olur.

Ailəli idi. İki övladı yadigar qalıb.

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Qorxmaz Abış oğlu Eyvazov ölümündən sonra “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adına layiq görülmüşdür.

Sumqayıt şəhərindəki şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Güləbird kəndinin şəhidləri (1988-1994)[redaktə | əsas redaktə]

  • Quliyev Əhliman Dadaş o. 1961 V.1992 Laçın Güləbird Mülki Ailəli
  • Məmmədov İsaq Savalan o. 1963 VII. 1992 Xanallar Güləbird Mülki Subay
  • Allahverdiyev Alış Abdin o. 1969 X.1992 Malxələf Güləbird Mülki Subay
  • Abbasov Şəmşir Şahmar o. 1967 XI.1992 Güləbird Sumqayıt Mülki Ailəli
  • Hümbətov Rizvan Humay o. 1954 XI.1992 Güləbird Sumqayıt Mülki Ailəli
  • Cabbarov İlyas Vaqif o. 1968 VI. 1993 Güləbird Güləbird Hərbçi Subay - "Azərbaycan Bayrağı" ordeni kavaleri
  • Məmmədov Gəray Azad o. 1969 VIII.1993 Güləbird Sumqayıt Polis Subay - "İgidliyə görə" medalı kavaleri
  • Nəzərov İlham Allahverdi o. 1963 I.1994 Murovdağ Sumqayıt Mülki Ailəli
  • Eyvazov Qorxmaz Abış o. 1967 II.1994 Laçın Sumqayıt Polis Ailəli - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
  • Tarverdiyev Vahid Əliş o. 1954 VIII,1992 Laçın Güləbird Mülki Ailəli
  • Qorçiyev Əfqan Xanış o. 1970 II.1994 Laçın Güləbird Mülki Ailəli
  • Aslanov İslam Xanış o. 1973 VIII.1994 Laçın Güləbird Hərbçi Subay
  • Abbasov Mustafa Babalar o. 1953 III.1995 Laçın Güləbird Mülki Ailəl

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilik idi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]