Böryən rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rayon
Böryən rayonu
Ағиҙел буйҙары.jpg
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb

53°06′ şm. e. 57°26′ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Starosubkhangulovo[d]
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılma tarixi 20 avqust 1930
Sahəsi 4.442 km²
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikator
Rəsmi sayt
Böryən rayonu xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Böryən rayonu (başq. Бөрйән районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.

Rayonun inzibati mərkəzi Starosubxanqul kəndidir. Yaşayış məntəqəsi Ufadan 340 km aralıda yerləşir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Böryən rayonu Cənubi Uralın mərkəzində yerləşir. 4442 km² əraziyə sahibdir. Rayonun ərazisi şərqdə su ayırıcı Uraltau, qərbdə isə Kalu silsiləsi əhatələnir. Ərazisindən Ağidel, Nuquş çayları axır. Barit, tikinti daşları, dam örtükləri, kərpic xammallı, qum, dolomit, maqnezit yataqları geoloji cəhətdən kifayət qədər dədqiq öyrənilməmişdir.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Böryən rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir. 1954-cü ildə rayon təşkil olunmayan Magnitogorsk vilayətinə qatılmalı idi.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin sayı
2002[2] 2008[3] 2009[4] 2010[5] 2012 2013[6]
16 839 17 755 17 920 16 698 16 641 16 636
2014[7] 2015[8] 2016[9] 2017[10]
16 536 16 465 16 489 16 559


Milli tərkib

Ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Böryən rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 96,2 %, ruslar — 2,1 %, tatarlar 1,3 %, digər millər — 0,4 %[11].

Demoqrafiya

2010-cu ildə Böryən rayonu Başqırdıstan Respublikasında təbii artıma görə birinci yeri tutmuşdur. Hər 1000 nəfərə 10,9 nəfər düşürdü.

İnzibati-ətazi vahidləri[redaktə | əsas redaktə]

Ziançurinski ayonunda 13 kənd inzibati vahidliyinə 34 yaşayış məntəqəsi daxildir[12].

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Relyefi səbəbindən əazisinin 41,3 min ha əkinə yararlıdır (rayon ərazisinin 9,3 %). Yem tədarükü və arıçılıq sahələri inkişaf etmişdir. 208,1 min ha ərazisi meşələrdən ibarətdir. Rayonun ərazisinin əhəmiyyətli hissəsini Başqırd qoruğu və "Şulqan-Taş" tutur.

Sosial sfera[redaktə | əsas redaktə]

Rayon ərazisində 34 ümumtəhsil mərkəzi, 17 orta məktəb, incəsənət məktəbi, peşə uçilişi, 23 kütləvi kitabxana, 20 klub, 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada başqırd dilində «Tan» adlı qəzet buraxılır.

Tanınmış sakinləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Samat Maqadeeviç Qabidullin — tanınmış şair, jurnalist.
  • Əhməd Muxametvaleeviç Süleymanov — Başqırd alimi və folklorşünas.
  • Bayazıt Baynazarov - Başqırdıstan Respublikası əməkdar artisti.
  • Rayman İşbayev — Başqırdıstan Respublikası əməkdar artisti.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаRusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
  2. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более  (rus.). 3 fevral 2012 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  3. Подготовка к проведению всероссийской переписи населения на территории городского округа г. Уфа  (rus.)
  4. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года  (rus.). 2 yanvar 2014 tarixində yoxlanılmışdır. 2 yanvar 2014 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  5. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан  (rus.). 20 avqust 2014 tarixində yoxlanılmışdır. 20 avqust 2014 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  6. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов)  (rus.). 16 noyabr 2013 tarixində yoxlanılmışdır. 16 noyabr 2013 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  7. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года  (rus.). 2 avqust 2014 tarixində yoxlanılmışdır. 2 avqust 2014 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  8. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года  (rus.). 6 avqust 2015 tarixində yoxlanılmışdır. 6 avqust 2015 tarixində Arxivləşdirilmişdir.
  9. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  (rus.)
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (31 iyul 2017). 31 iyul 2017 tarixində yoxlanıldı. 31 iyul 2017 tarixində Arxivləşdirildi.
  11. "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан" (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 9 mart 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2013.
  12. Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]