Kıyğı rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kıyğı rayonu
Sokolinaya Forest, Kiginsky District.jpg
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb

55°24′19″ şm. e. 58°36′15″ ş. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 20 avqust 1930
Sahəsi
  • 1.688 km²
Əhalisi
Əhalisi
Kıyğı rayonu xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kıyğı rayonu (başq. Ҡыйғы районы) — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Yuxarı Kıyğı kəndidir.

Coğrafiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon respublikanın şimal-şərqində yerləşir. Şimaldan Balakatay rayonu, şimal-qərbdən Məsetle rayonu, qərbdən Duvan ilə, cənubdan Salavat rayonu, şərqdən Çelyabinsk vilayətinin Kusin və Satkinski rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 1688 km²-dir.

Rayon ərazisinin əsas hissəsi Priayski təpəli düzənliyində, cənub-şərq hissəsi isə Uralın qərb yamacının dağlıq hissəsindədir. Ərazi qısa şaxtasız, mülayim qitə, rütubətli aqroiqlim bölgəsinə daxildir. Vilayətin cənub-qərb və şimal-qərb kənarlarından Ay çayı Alla-Yelga, Kigi - Leusa və Kese-İk çayları ilə axır. Qara torpaqlar və tünd boz meşə torpaqları geniş yayılmışdır. Faydalı qazıntıları gil, qum-çınqıl, əhəng daşı, tikinti daşı ilə təmsil olunur. Torf bataqlıqları vardır. Meşə 43 min ha ərazini əhatə edir (rayonun 22,5%). Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 93,7 min ha, o cümlədən əkin sahələri 67,7 min ha, otlaq sahələri 15,2 min ha, biçənəklər 10.4 min hektar ərazini əhatə edir. Rayonun əsas sənayesi kənd təsərrüfatıdır.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin fərmanına əsasən Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının kantonlara bölünməsi aradan qaldırıldıqdan sonra rayon 20 avqust 1930-cu ildə qurulmuşdur.

Kıyğı rayonunun bütün yaşayış məntəqələri başqırd votçinnlərinin ərazilərinə əsaslanırdı:

Əyle volostuna daxil idi: Abdrezyak, Surbay, Asılquja, Kulbak, Surbay, Kurqaş, İdris, Tuquzlı;

Duvan volostu: Abzay (Urtaul), Alaquz (Kabıl), Masyak, Yusup;

Tırnak volostu: Saqadey (Sutuş), İbray (Sunka), Muxamet, Yaqun.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə[2]:

2024 - 15,38 min nəfər.

2035 - 11,83 min nəfər.

Milli tərkib

2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: tatarlar - 51,4%, başqırdlar - 41,5 %, ruslar - 5,6%, digər millətlərdən olanlar - 1,8%[3]. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.

Yerli özünü idarəetmə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kıyğı rayonu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 39 yaşayış məntəqəsi daxildir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан. 2019. səh. 62.
  2. Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)
  3. "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан" (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-05.