Həsən Abdullayev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Həsən Abdullayev
Həsən Məmmədbağır oğlu Abdullayev
Həsən Abdullayev.jpg
Doğum tarixi 20 avqust 1918(1918-08-20)
Doğum yeri Yaycı, Culfa
Vəfat tarixi 1993(1993-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan Azərbaycan
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı Azərbaycan Azərbaycan
Elm sahəsi fizika
Elmi dərəcəsi fizika-riyaziyyat elmləri doktoru[d]
Elmi adı akademik
İş yeri
Təhsili
  • BDU
  • A. F. İoffe adına Fizika-Texnologiya İnstitutu[d]
Tanınmış yetirmələri Mahmud Kərimov
Tanınır fizik, alim
Üzvlüyü SSRİ Elmlər Akademiyası, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1974 Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1972
"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni "Lenin" ordeni
science.zerbaijan.com
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həsən Abdullayev (azərb. Həsən Məmmədbağır oğlu Abdullayev‎; d. 1918-ci il Culfa rayonu, Yaycı kəndi; - ö. 1993-cü il Bakı şəhəri) — Azərbaycanın görkəmli fiziki, Sovet hakimiyyəti dövründə yarımkeçiriciləri ilk tədqiq edənlərdən biri, Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü, 1970-1983-cü illərdə Azərbaycan EA-nın prezidenti.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həsən Abdullayev 20 avqust 1918-ci ildə Culfa rayonunun Yaycı kəndində anadan olmuşdur. Abdullayev l941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fizika fakültəsini bitirmişdir.[1]

1970-1983-cü illərdə Azərbaycan EA-nın Prezidenti seçilmişdir. 1955-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. 1957-1958-ci illərdə Azərbaycan EA Fizika-Riyaziyyat İnstitutunun (indiki Fizika İnstitutu) direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1959-1993-ci illərdə Azərbaycan EA Fizika İnstitutu direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1968-1970-ci illərdə Azərbaycan EA Fizika-Riyaziyyat və Texnika bölməsinin akademik katibi olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir. 1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, 1974-ci ildə əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. Həsən Abdullayev dəfələrlə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur.

1993-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Əsas elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Akademik H.Abdullayev ömrünün əlli ilindən çoxunu yarımkeçiricilər fizikasına və biofızikaya həsr etmişdir. İlk dəfə olaraq selenli cihazlarda selenin anomal hallarını aşkara çıxarmaqla onların idarə olunması yollarını göstərmişdir. Uzunmüddətli elektrik yaddaşlı cihazların hazırlanması və lazer üçün mürəkkəb kimyəvi tərkibli yarımkeçirici monokristalların alınması üçün bir sıra kompleks təcrübələr aparmışdır. H. Abdullayev tərəfindən yeni mürəkkəb yarımkeçiricilərin alınması üçün aparılan təcrübələr, elektrik yaddaşlı idarə olunan diodların yaradılmasına gətirib çıxarmışdır.[1]

Selenin, tellurun, onların mürəkkəb birləşmələrinin və bunlar əsasında hazırlanan yarımkeçirici cihazların fizikası, selenin bioloji proseslərdə rolunun tədqiqi sahəsində əsaslı elmi nəticələri vardır. Onun rəhbərliyi ilə mürəkkəb yarımkeçiricilərdən bir sıra yeni cihazlar, o cümlədən yeni fiziki prinsiplə işləyən uzunmüddətli elektrik yaddaşlı cihazlar yaradılmışdır.

O, termoelektrik çeviriciləri üçün yeni yarımkeçiricilərin alınmasını işləyib hazırlamışdır. Termoelektrik çevriciləri üçün aldığı yarımkeçirici materiala Amerika Birləşmiş ŞtatlarıFransanın patentləri verilmişdir. Onun təşəbbüsü ilə 1956-cı ildə ADU-da yarımkeçiricilər fizikası kafedrası təşkil edilmişdir. Yüksək ixtisaslı elmi kadrlar hazırlanmasında böyük xidməti var. O, Azərbaycanda yarımkeçiricilər fizikası üzrə elmi məktəb yaratmışdır. Keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası "Yarımkeçiricilər fizikası və kimyası" elmi şurasının üzvü, respublika "Fizika problemləri" elmi şurasının və "Bilik" cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

Beynəlxalq elmi müşavirələrdə iştirak və çıxış etmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında (1970), Türkiyədə (1974) yarımkeçiricilər fizikasına dair mühazirələr oxumuşdur. Yarımkeçirici maddə və cihazların tədqiqi və tətbiqinə dair bir sıra əsərlərin müəllifidir. "Elektron yarımkeçiricilərin və onların tətbiqi" (1952) kitabı yarımkeçiricilər fizikası sahəsində Azərbaycan dilində nəşr olunan ilk əsərdir.

H.Abdullayev 150 elmi əsərin müəllifidir. Onların 50-si xarici ölkələrdə çap olunmuşdur. Abdullayev dərsliyin, 13 monoqrafiyanın, 400-dən çox ixtiranın müəllifidir. Bunlardan bir qismi ABŞ-da, Fransada, Rusiyada patent almışdır. Türkiyədə, Rusiyada, ABŞ-da yarımkeçiricilər fizikası və yarımkeçirici selenlər haqqında bir sıra mühazirələr oxumuşdur.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • 1972 — Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı;
  • 1974 — Əməkdar elm xadimi fəxri adı;
  • 1975 — "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni;
  • 1978 — "Lenin" ordeni;
  • 1970 — S.İ.Vavilov adına medal;
  • 1972 — Beynəlxalq Leypsik yarmarkasının (ADR) böyük qızıl medalı;
  • 1972, 1975, 1977 və 1978-ci illərdə SSRİ XTNS-nin qızıl medalları.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

"Həsən Abdullayev xatirələrdə" filmi - AzTV (2007)

Vikianbarda Həsən Abdullayev ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]