Yohannes Ştark

Yohannes Ştark
Yohannes Ştark
	alm. Johannes Stark‎
Doğum adı	Johannes Nikolaus Stark
Doğum tarixi	15 aprel 1874
Doğum yeri	Şikendrof, Almaniya
Vəfat tarixi	21 iyun 1957 (83 yaşında)
Vəfat yeri	Traunstein
Vətəndaşlığı	Almaniya
Elm sahəsi	Fizika
İş yerləri	Vürtsburq Universiteti,; Hannover Universiteti,; Göttingen Universiteti;
Təhsili	Münhen Lüdviq-Maksimilian Universiteti;
Elmi rəhbəri	Oygen Lommel
Üzvlüyü	Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası,; Göttingen Elmlər Akademiyası,; Dei Linçei Akademiyası (1922-ci ildən);
Mükafatları	Fizika üzrə Nobel mükafatı(1919)
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yohannes Ştark (alm. Johannes Stark‎; 15 aprel 1874^[1]^[2]^[…] – 21 iyun 1957^[3]^[1]^[…], Yuxarı Bavariya, Bavariya) – 1919-cu ildə "Ştark effekti"ni kəşf etdiyinə görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş alman fiziki.

1924-cü ildən Adolf Hitlerin tərəfdarı olan Ştark, digər Nobel mükafatçısı Filipp Lenard ilə birlikdə yəhudi fiziklərin Almaniya müəssisələrindən uzaqlaşdırılmasını hədəfləyən antisemit "Alman fizikası" hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. 1947-ci ildə denasifikasiya məhkəməsi tərəfindən "baş cinayətkar" elan edilsə də, 1949-cu ildə apelyasiya şikayətindən sonra bu status "az əhəmiyyətli cinayətkar" dərəcəsinə endirilmişdir.^[4]

Karyerası və elmi fəaliyyəti

1900-cü ildə Ştark Göttingen Universitetində privat-dosent (maaşsız mühazirəçi) kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1906-cı ildə Hannoverdə Kral Texniki Ali Məktəbinə (Königliche Technische Hochschule) qeyri-adi professor, 1909-cu ildə isə Aaxen Texniki Ali Məktəbinə (Technische Hochschule Aachen) professor təyin edilmişdir. 1917–1922-ci illər arasında Qrayfswald və Vürtsburq universitetlərində professor kimi çalışmışdır.

1919-cu ildə Ştark "kanal şüalarında Dopler effektinin kəşfinə və spektral xətlərin elektrik sahəsində parçalanmasına görə" (sonuncu kəşf "Ştark effekti" kimi tanınır) Fizika üzrə "Nobel" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

1933-cü ildən 1939-cu ildə təqaüdə çıxanadək Ştark "Fizika-Texnika Reyx İnstitutu"nun (Physikalisch-Technische Reichsanstalt), həmçinin "Alman Elmi Təxirəsalınmaz Yardım Assosiasiyası"nın (Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft) prezidenti vəzifələrini icra etmişdir.

Maraqlıdır ki, 1907-ci ildə "Radioaktivlik və Elektronika İlliyi" (Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik) jurnalının redaktoru olan Ştark, o zamanlar hələ kifayət qədər tanınmayan Albert Eynşteyndən nisbilik prinsipi haqqında icmal məqaləsi yazmağı xahiş etmişdi. Ştarkın 1907-ci ildə "Physikalische Zeitschrift" jurnalında dərc olunan məqaləsində "H. A. Lorents və A. Eynşteyn tərəfindən formullaşdırılmış nisbilik prinsipi"ndən və "Plankın M₀ = E₀/c² münasibəti"ndən sitat gətirməsi, onun nisbilik nəzəriyyəsindən və Eynşteynin erkən işlərindən təsirləndiyini göstərirdi.^[5] O, həmin məqalədə sükunətdə olan elektronun kütləsi ilə bağlı enerji miqdarını, yəni "elementar enerji kvantını" hesablamaq üçün e₀ = m₀c² tənliyindən istifadə etmişdi. Məhz həmin icmal üzərində işləyərkən^[6] Eynşteyn, sonradan ona dünya şöhrəti qazandıracaq ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə aparan düşüncə silsiləsinə başlamışdı. Ştarkın sonradan "Alman fizikası" hərəkatı daxilində Eynşteyn əleyhdarı və anti-nisbilik təbliğatçısı kimi fəaliyyət göstərməsi bu tarixi faktı xüsusilə ironik edir.^[7]

Ştark, əsasən elektrik və digər əlaqəli mövzularda 300-dən çox elmi məqalə dərc etdirmişdir.

İstinadlar

1 2 Johannes Stark (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
↑ Johannes Stark (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
↑ Штарк Йоханнес (rus.). // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия. 1969—1978.
↑ Kleinert, Andreas. "Das Spruchkammerverfahren Gegen Johannes Stark" [The Denazification Hearing against Johannes Stark] (PDF). Sudhoffs Archiv (German və English). 67 (1). 1983: 13–24. ISSN 0039-4564. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2025.
↑ Stark, J. "Elementarquantum der Energie, Modell der negativen und der positiven Elekrizitat". Physikalische Zeitschrift. 24 (8). 1907: 881.
↑ Einstein, A. "Ueber das Relativitatprinzip und die aus demselb gezogenen Folgerungen". Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik. IV. 1907: 411. Translated in Schwartz, H. M. (1977) Einstein's comprehensive 1907 essay on relativity, parts I, II, III Arxiv surəti 15 mart 2013 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2013-03-15 at the Wayback Machine, American Journal of Physics, June, September and October, 1977.
↑ Norton, John D. "Einstein and Nordström: Some Lesser-Known Thought Experiments in Gravitation", John Earman, Michel Janssen, John D. Norton (eds.), Birkhäuser, 1993, pp. 3–29 (p. 6). ISBN 0-8176-3624-2

Xarici keçidlər

Vikianbarda Yohannes Ştark ilə əlaqəli mediafayllar var.

Pictures of a Danish translation of Stark's Adolf Hitler: Aims and Personality
Klaus Hentschel (ed.) Physics and National Socialism. An Anthology of Primary Sources., Birkhäuser-Verlag, Basel, 1996; 2. Aufl. 2011, ISBN 3034802021.
ZBW-nin XX əsrin mətbuat arxivində Yohannes Ştark haqqında qəzet parçaları
Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Yohannes Ştark İnternet arxivində

[_cb451181cd41dd69-1] 1 2 Johannes Stark (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_92ec5072ccac336d-2] Johannes Stark (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_ca2f86c9946e932c-3] Штарк Йоханнес (rus.). // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия. 1969—1978.

[Kleinert-4] Kleinert, Andreas. "Das Spruchkammerverfahren Gegen Johannes Stark" [The Denazification Hearing against Johannes Stark] (PDF). Sudhoffs Archiv (German və English). 67 (1). 1983: 13–24. ISSN 0039-4564. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2025.

[5] Stark, J. "Elementarquantum der Energie, Modell der negativen und der positiven Elekrizitat". Physikalische Zeitschrift. 24 (8). 1907: 881.

[6] Einstein, A. "Ueber das Relativitatprinzip und die aus demselb gezogenen Folgerungen". Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik. IV. 1907: 411. Translated in Schwartz, H. M. (1977) Einstein's comprehensive 1907 essay on relativity, parts I, II, III Arxiv surəti 15 mart 2013 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2013-03-15 at the Wayback Machine, American Journal of Physics, June, September and October, 1977.

[7] Norton, John D. "Einstein and Nordström: Some Lesser-Known Thought Experiments in Gravitation", John Earman, Michel Janssen, John D. Norton (eds.), Birkhäuser, 1993, pp. 3–29 (p. 6). ISBN 0-8176-3624-2

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]