İqtisadi agent

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

İqtisadi agent — müəyyən müddət ərzində başqasının tapşırığı ilə və onun hesabına istehsal, satış, tədarük, topdan satış ticarəri üzrə fəaliyyət göstərən hüquqi və ya fiziki şəxslərdir; onların əqd sənədlərinə imza etmək hüququ olmur; öz xidmətlərinə görə sifarişçidən — müqavilə əsasında — müəyyən məbləğdə haqq alır[1].

Məsələn, alıcılar (istehlakçılar) və satıcılar (istehsalçılar) vahid bazarın qismən tarazlıq modellərində iki ümumi agent növüdür. Makroiqtisadi modellər, xüsusən də açıq şəkildə mikro təməllərə əsaslanan dinamik stoxastik ümumi tarazlıq modelləri, ev təsərrüfatlarının, firmaların və hökumətlərin və ya mərkəzi bankların iqtisadiyyatdakı əsas agent növləri olduğunu göstərir. Bu agentlərin hər biri iqtisadiyyatda bir neçə rol oynaya bilər; evlər, məsələn, modeldə istehlakçı, işçi və seçici rolunu oynaya bilər. Bəzi makroiqtisadi modellər işçilər və alıcılar[2] və ya kommersiya bankları kimi daha çox agent növünü ayırd edir. [3]

Agent termini əsas agent agentləri üçün də istifadə olunur; bu halda konkret olaraq direktor adından fəaliyyət göstərməkdə ittiham olunan birinə aiddir[4].

Agent əsaslı bir hesablama iqtisadiyyatında, aidiyyəti agentlər, real insanlar deyil, məkan və zamandakı “qaydalara görə qarşılıqlı fəaliyyət kimi modelləşdirilmiş hesablama obyektləridir”. Qaydalar müəyyən edilmiş stimul və məlumatlara əsaslanan davranış və sosial qarşılıqlı əlaqəni modelləşdirmək üçün hazırlanmışdır. [5] Agent anlayışı, dinamik çox agentlikli iqtisadi sistem kontekstində digər bu cür subyektlərlə qarşılıqlı fəaliyyət göstərən hər hansı bir daimi fərdi, sosial, bioloji və ya fiziki şəxs kimi şərh edilə bilər.

Agentlərin əsas funksiyası[redaktə | əsas redaktə]

Alıcı və satıcılara uzun müddət müvəkkillik etməkdən ibarətdir. Agentlərin aşağıdakı növlərini fərqlədirirlər[1]:

  • istehlakçı agentləri
  • satış üzrə səlahiyyətli agentlər
  • tədarük üzrə agentlər
  • topdansatış üzrə agentlər

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Z.S. Abdullayev, G.Z. Yüzbaşova (2007). Qısa izahlı terminlər (500 nüs.). Bakı: Nurlan nəşriyyatı. səh. 7.
  2. Lucas, Robert, Jr. (1980). "Equilibrium in a pure currency economy". Economic Inquiry. 18 (2): 203–220. doi:10.1111/j.1465-7295.1980.tb00570.x.
  3. Page, Scott E. (2008). "Agent-based models". The New Palgrave Dictionary of Economics (2nd).
  4. Lucas, Robert, Jr. (1980). "Equilibrium in a pure currency economy". Economic Inquiry. 18 (2): 203–220. doi:10.1111/j.1465-7295.1980.tb00570.x.
  5. Fuerst, Timothy S. (1992). "Liquidity, loanable funds, and real activity". Journal of Monetary Economics. 29 (1): 3–24. doi:10.1016/0304-3932(92)90021-S.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]