Azərbaycan–Macarıstan münasibətləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan-Macarıstan münasibətləri
Azərbaycan və Macarıstan
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan Flag of Hungary.svg Macarıstan

Azərbaycan–Macarıstan münasibətləriAzərbaycan Respublikası ilə Macarıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Azərbaycan və Macarıstan respublikaları arasındakı diplomatik əlaqələr Azərbaycanın Sovetlər Birliyindən ayrılaraq öz müstəqilliyini bəyan etməsindən 1 il sonra yarandı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın Macarıstandakı səfiri Vilayət Quliyev

Macarıstan Respublikası Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini 1991-ci il 26 dekabrda tanımışdır[1]

Diplomatik əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin aprel ayının 27-də qurulmuşdur[2].

2009-cu il yanvarın 12-də Macarıstanın Azərbaycandakı səfirliyi yaradıldı. 2010-cu il dekabrin 14-den Cənab Zsolt Cutora Macaristanın Azərbaycandakı səfiridir. Azərbaycanın Macarıstandakı səfirliyi 2004-cü il sentyabr ayında açılıb. Hal-hazırda Azərbaycanın Macarıstandakı səfiri Vilayət Quliyevdir.

Macarıstandakı azərbaycanlılar[redaktə | əsas redaktə]

Macaristanda yaşayan təxminən yüzlərlə azərbaycanlı vardır.

Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət başçıları[redaktə | əsas redaktə]

  • 1994-ci il 4-5dekabr - Prezident Heydər Əliyevin işgüzar səfəri (ATƏT-in Zirvə Toplantısı);
  • 2008-ci il 18-19 fevral - Prezident İlham Əliyevin Dövlət səfəri';
  • 2009-cu il 26-27 yanvar - Prezident İlham Əliyevin işgüzar səfəri (“Nabucco” Enerji Sammiti);
  • 2011-ci il 10-12 noyabr - Prezident Macarıstan Prezidenti Pal Şmitin rəsmi səfəri;
  • 2014-cü il 11-12 noyabr - Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Macarıstana səfəri.[3]

Hökumət başçıları[redaktə | əsas redaktə]

  • 2008-ci il 7-8 iyul - Macarıstanın Baş naziri Ferenç Gyurçanyinin rəsmi səfəri;
  • 2008-ci il 14 noyabr - Macarıstanın Baş naziri Ferenç Gyurçanyinin işgüzar səfəri (4 Enerji Sammiti);
  • 2010-cu il 13-14 sentyabr - Macarıstanın Baş naziri Viktor Orbanın işgüzar səfər (AGRİ sammiti);
  • 2012-ci il 29 iyun - 1 iyul - Macarıstanın Baş Naziri Viktor Orbanın rəsmi səfəri.[4]

Parlament sədrləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 2007-ci il, 15 iyun - Milli Məclisin sədr müavini V.Ələsgərovun səfəri (“Ümumi enerji siyasəti- Möhkəm Avropa” adlı beynəlxalq konfrans);
  • 2008-ci il, 5-7sentyabr - Parlamentin Sədri Katalini Silinin rəsmi səfəri;
  • 2011-ci il, 7-9 dekabr - Milli Məclisin sədri Oqtay Əsədovun rəsmi səfəri;
  • 2012-ci il, 5-8 iyun - Macarıstan-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun Rəhbəri Matron Gyöngyöşinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Azərbaycana səfəri;
  • 2013-cü il, 29 may - Macarıstanın Azərbaycan üzrə Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun Sədri Marton Gyöngyöşinin Azərbaycana səfəri;
  • 2013-cü il, 14-15 iyun - Azərbaycan-Macarıstan parlamentlərarası dostluq qrupundakı işçi qrupunun sədri Xanhüseyn Kazımlının səfəri.

Nazirlər[redaktə | əsas redaktə]

  • 1997-ci il fevral - Macarıstan XİN-in Dövlət Katibi İştvan Sentİvanin səfəri;
  • 1998-ci il 7-8 sentyabr - Macarıstan XİN-in Dövlət Katibi Q.Qabinin səfəri (Böyük Tarixi İpək Yoluna həsr olunmuş konfrans);
  • 2004-cü il 3-24 aprel - Macarıstan XİN-in Dövlət Katibinin müavini Y.Boroş Azərbaycanda səfəri;
  • 2006-cı il 22-24 yanvar - Macarıstanın Xarici İşlər Nazirliyinin siyasi məsələlər üzrə Dövlət Katibi A. Barşonun Azərbaycana səfəri;
  • 2006-cı il 29.11- 1.12 - Xarici İşlər Nazirlərinin müavini Xələf Xələfovun səfəri;
  • 2007-ci il 22-23 mart - Maliyyə naziri Samir Şərifovun Macarıstana səfəri;
  • 2007-ci il 17-19 may - Macarıstanın Xarici İşlər Nazir xanım K.Qöntsün rəsmi səfəri;
  • 2007-ci il 13-15 sentyabr - Azərbaycan Respublikasının Sənaye və Energetika naziri N.Əliyevin rəsmi səfəri;
  • 2007-ci il 23-25 sentyabr - Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri Füzuli Ələkbərovun Macarıstana rəsmi səfəri;
  • 2007-ci il 22 noyabr - Macarıstanın İqtisadiyyat və Nəqliyyat naziri Y.Kokanın səfəri;
  • 2009-cu il 24-27may - Azərbaycanın Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi Elçin Quliyevin səfəri;
  • 2010-cu il 2 mart - Xarici İşlər Nazirlərinin müavini M.Məmməd-Quliyevin səfəri;
  • 2010-cu il 11-12 mart - AR Təhsil Naziri Misir Mərdanovun səfəri;
  • 2011-ci il 24-26 fevral - Macarıstan XİN Dövlət Naziri J.Nemetin səfəri;
  • 2011-cı il 28.02 – 2.03 - Xarici İşlər Nazirlərinin müavini Xələf Xələfovun səfəri;
  • 2011-ci il 27-30 noyabr - Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun sədri Səlim Müslimovun səfəri;
  • 2012-ci 23-25 iyul - Azərbaycan - Macarıstan Hökumətlərarası Birgə İqtisadi Komissiyasının həmsədri, Dövlət katibi cənab Peter Siyartonun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətinin Azərbaycana səfəri;
  • 2012-ci il 8-9 oktyabr - İqtisadi və İnkişaf naziri Şahin Mustafayevin işgüzar səfəri;
  • 2013-cü il 12-14 Mart - Kənd tıəsərrüfatı nazirliyinin dövlət katibi cənab Gyula Budainın səfəri;
  • 2013-cü il 7-8 Aprel - Milli İnkişaf Naziri Development JuJa Nemet, Milli inkişaf nazirliyinin dövlət katibi V.Nac Vilmoş, Milli Aviasiyanın baş direktoru İldiko Sakmari, Milli inkişaf nazirliyinin baş məsləhətçisi İştvan Erenyinin səfəri (Dünya İqtisadi forumunda iştirak üçün);
  • 2013-cü il 17 May - Azərbaycanın səhiyyə naziri Oqtay Şirəliyevin səfəri;
  • 2013-cü il 8-9 noyabr - İnformasiya və Kommunikasiya texnologiyalari naziri Əli Abbasovun səfəri;
  • 2013-cü il 1-3 dekabr - Milli İnkişaf naziri Juja Nemetin səfəri;
  • 2014-cü il 27–28 yanvar - Azərbaycan-Macarıstan hökümətlərarası komissiya qrupunun sədriç dövlət katibi Peter Siyyartonun səfəri;
  • 2014-cü il 27-28 Aprel - Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarovun səfəri;
  • 2014-cü il 3-4 noyabr - Macarıstanln Xarici İşlər və Ticarət Naziri Peter Siyyartonun Azərbaycana səfəri.[5]

Parlamentlərarası əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

26 mart 2007-ci ildə Macarıstan Parlamentində Macarıstan-Azərbaycan parlamentlərarası Dostluq qrupu yaradılmışdır. Qrupun sədri Marton Gyöngyöşidir.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Macarıstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir[6]. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Fikrət İsmayılov olmuşdur[7]. 4 mart 2016-cı il tarixindən Xanhüseyn Kazımlı işçi qrupunun rəhbəridir[6].

Strateji əməkdaşlıq[redaktə | əsas redaktə]

Macarıstan 2014-cü il noyabrın 11-də Azərbaycanla strateji əməkdaşlıq haqqında razılaşmaya imza atdı[8]. Əsas razılaşma ilə yanaşı, Bakı və Budapeşt arasında yeniden birbaşa uçuşların başladılması haqqında arasında aviasiyaya sənədi, 200 Azərbaycanlı tələbə üçün təqaüd proqramı, idman, gənclər və turizmə aid digər bütün razılaşmalar bu ərəfədə imzalandı.[9]

Qardaş şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Gənclər səviyyəsində[redaktə | əsas redaktə]

Macarıstan-Azərbaycan Gənclər Birliyi (MAGB) dekabrin 6-sı 2012-ci ildə Macarıstanda təhsil alan və işləyən Azarbaycanlı gənclər və Macarəstanın fəal gəncləri tərəfindən yaradıldı[12]. Təşkilatın məqsədi Azərbaycan-Macarıstan gənclərarası əlaqələri inkişaf etdirmək, onlar arsındakı dialoqu təşkil edərək ikitərəfli münasibətləri gənclər səviyyəsində ön plana çəkməkdir[13].

Layihələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Study in Hungary saytı - Azərbaycanlı gəncləri Macarıstandakı təhsil imkanları haqqında məlumatlandırmaq məqsədilə yaradılıb[14];
  • Budapeştdə List Ferenç adına Musiqi Akademiyasında klassik konsert (29 aprel, 2013-cü il);
  • www.azerbajdzsan.com - bu sayt Azərbaycanın zəngin mədəniyyəti, tarixi, görməli yerləri haqqında məlumatlandırmaq, həmçinin bu ölkə haqqında və ölkələr arasındakı ikitərəfli əlaqələr haqqında xəbərlərın 3 fərqli dildə (azərbaycan, macar və ingilis) dərc etmək üçün yaradılıb[15].
  • “Macarıstanda Azərbaycan Turizm Günləri” (21-22 noyabr 2014-cü il)[16].

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Xarici tələbələri özünə cəlb edən macar universitetləri üçün Azərbaycan ən perspektivli ölkələrdən biri hesab edilir və ölkənin qabaqcıl universitetleri beynəlxalq əlaqələr, menecment, İKT, tibb, kənd təsərrüfatı, mühəndislik, su sənayesi kimi sahələrdə Azərbaycanlı tələbələrə yüksək keyfiyyətli təhsil verməyə hazırdır. Azərbaycanlı tələbələrin Macarıstandakı təhsil imkanları 2012-ci ildə Budapeştdə iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökümətlərarası komissiyanın görüşündə imzalanmış tələbələr üçün təqaüd imkanları haqqında razılaşma əsasında yaradılıb. 2015-ci ildən etibarən Macarıstan bu proqrama 200 Azərbaycanlı tələbəni qaəbul edəcək və Macarıstan tərəfi təhsil xərclərini qarşılamaqla yanaşı tələbələri yataqxana və aylıq təxminən 42000 Macarıstan forinti məbləğində təqaüdlə təmin edəcək.[17]

Enerji[redaktə | əsas redaktə]

Xarici İşlər və Ticarət Naziri Peter Siyyarto Rusiyanın Cənubi Axını qaz boru xətti xətti layihəsi planını tərk etməsinə münasibət bildirərkın deyib ki, Macarıstanın uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyi təminatını ödəmək üçün yeni mənbələr (yollar) axtarmasına ehtiyacı olacaq və bu alternativlərdən biri Azərbaycandır.[18]

Biznes[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan-Macarıstan Biznes forumu Budapeştdə 2014-cü il noyabr ayında təşkil olundu.[19]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • BakıBudapeşt arasındakı birbaşa WizzAir uçuşu 2013-cü ilin aprelində elan olundu, uçuşlar isə 2013-cü ilin iyun ayında başladı[20];
  • AZAL vasitəsilə Bakı-Budapeşt karqo xətti 2014-cü il mart ayından faliyyətə başlayıb.[21]

Ərzaq[redaktə | əsas redaktə]

  • Sericovia MMC Azərbaycandan Macarıstana 2012-ci ildə təbii nar şirələri idxal etməyə başladı.[22]

Xeyriyyə[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Macarıstandakı görmə qabiliyyəti olmayan uşaqlar üçün institut layihəsini dəstəkləyir. Azərbaycan tərfindən tikiləcək görmə qabiliyyəti olmayan uşaqlar üçün Laslo Batyani institutunun yeni binasının təməlqoyma mərasimi Budapeştdə 2014-cü ildə oldu.[23] 240 milyon forinti Azərbaycan hüküməti tərəfdindən ödəniləcək layihə 500 milyon forintə başa gələcək.

İncəsənət[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan-Macarıstan birgə buraxılışı olan markalar
  • Macarıstanda Azərbaycan incəsənətinin elementlərini əks etdirən markalar dövriyyəyə buraxıldı;
  • Budapeşt poçt markaları Azərbaycanlı rəssam Çingiz Mehbaliyevin bəzi rəsm əsərlərini əks etdirir[24].
"İmadəddin Nəsiminin portreti" - Çingiz Mehbaliyevin rəsmi Macarıstan markası üzərində

İdman sahəsində əməkdaşlıq[redaktə | əsas redaktə]

Futbol qarşılaşmaları[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azerbajdzsan.com: Azerbaijan & Hungary
  2. Azərbaycan Respublikası ilə diplomatik əlaqələr qurmuş dövlətlərin siyahısı. mfa.gov.az  (azərb.)
  3. HungaryToday.hu Azeri President Ilham Aliyev On Official Visit To Budapest
  4. MFA.gov.az: Azerbaijan - Hungary relations
  5. Azerbajdzsan.com: Azerbaijan-Hungary cooperation to be mulled in Baku
  6. 6,0 6,1 "Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının rəhbərlərinin seçilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 4 mart 2016-cı il tarixli, 161-VQR nömrəli Qərarı. e-qanun.az  (azərb.)
  7. "Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının yaradılması haqqında" Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 1997-ci il tarixli, 256-I QR nömrəli Qərarı. e-qanun.az  (azərb.)
  8. Hungary signs strategic partnership agreement with Azerbaijan
  9. GBtimes: Hungary and Azerbaijan sign strategic agreement
  10. A declaration of fraternization between Gyöngyös, at the foot of the Mátra, the highest mountain range in Hungary, and the occupied Shusha town of Azerbaijan.
  11. AzerNews.az: Azerbaijani occupied town twinned with Hungary's Tiszavasvari
  12. AHYU - official website
  13. Official AHYU Facebook page
  14. Azerbaijani-Hungarian Youth Union realizes new project
  15. Azerbajdzsan.com: About us
  16. Call for applications: “Azerbaijan Tourism Days in Hungary” in November 21-22, 2014
  17. Azerbaijani-Hungarian ties developing in education and tourism
  18. Szijjarto calls for new energy supplies
  19. Hungarian-Azeri Business Forum with PM Orban and President Aliyev
  20. Budapest Airport welcomes Wizz flight to Baku
  21. Baku-Budapest cargo connection begins
  22. Exclusive Interview: Ramil Azmammadov, who built pomegranate bridge between Hungary and Azerbaijan
  23. Azerbaijan to support Hungarian institute for blind children
  24. Budapest postage stamps reflect Azerbaijani artist’s paintings

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]