Azərbaycan–Şotlandiya münasibətləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Azərbaycan-Şotlandiya münasibətləri
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan Flag of Scotland.svg Şotlandiya

Azərbaycan–Şotlandiya münasibətləriAzərbaycan Respublikası ilə Şotlandiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsr[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycan əsilli rus şərqşünası Mirzə Kazım bəy Dərbənddə yaşadığı illərdə atasının dostları olan şotlandiyalı xristian missionerlərlə tanış olmuş, onları islamın üstünlüklərindən faydalanmağa çağırmışdı.[1] Özü isə xristianlığın mahiyyətini anlamağa çalışarkən yəhudiingilis dillərini öyrənmişdi.[2] 1821-ci ildə sürgündəki atasına baş çəkmək üçün Həştərxana gedən gənc Kazım bəy burada da şotland missionerlərlə rastlaşır, onlara Şərq dillərini öyrətməklə yanaşı, özü də Avropa dillərini mükəmməl öyrənir.[2] 1823-cü ildə Mirzə Kazım bəy xristianlığı qəbul edib, özünə Aleksandr adını götürmüşdür.[3]

XX əsr[redaktə | əsas redaktə]

Erkən 1990-cı illərdən etibarən Şotlandiyanın Aberdin şəhəri Azərbaycanla ticarət tərəfdaşlığı yaradaraq, güclü əlaqələr qurmuşdur.[4] Bunun nəticəsində, 2011-ci ilin may ayında Azərbaycan Hava Yolları Bakı-Aberdin-Bakı marşrutu üzrə yeni müntəzəm reys istifadəyə verilmişdir.[4][5]

XXI əsr[redaktə | əsas redaktə]

2017-ci ilin fevralın 22-də Şotlandiya parlamenti Xocalı soyqırımı ilə bağlı qətnamə qəbul edilib.[6] Parlament üzvlərinin 80 faizinin tərəfdar çıxdığı Qərarda Xocalı soyqırımını törədənlərin hərəkətləri müharibə cinayətləri və bəşəriyyətə qarşı cinayət kimi qiymətləndirilir, gələcəkdə bu cür hadisələrin dünyanın heç bir yerində baş verməməsi üçün belə bir qətnamənin qəbul olunmasının zəruriliyi qeyd olunur.[7] Qətnamənin surəti Şotlandiya parlamentinin rəhbərliyi və parlamentdə təmsil olunmuş bütün siyasi fraksiyaların rəhbərləri tərəfindən Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfiri Tahir Tağızadə, Azərbaycan millət vəkili Cavanşir Feyziyev və Şotlandiyada Azərbaycan icmasının rəhbəri Fuad Ələkbərovə təqdim olunub.[8]

2017-ci ildə Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabat Layihəsi (OCCRP) tərəfindən nəşr olunan araşdırmada qeyd olunur ki, "Azərbaycan Camaşırxanası" (ing. Azerbaijani Laundromat) ləqəbli məxfi fond 2014-ci ilə qədər, iki il müddətində fəaliyyət göstərib, Şotlandiyada iki qeyri-şəffaf şirkətlə (Hilux Services LP və Polux Management LP) əməkdaşlıq edib.[9][10] Həmin şirkətlərə ödənişlər Avropanın aparıcı banklarından biri sayılan Danimarkanın Danske Bankının Estoniyadakı filialı vasitəsilə edilib.[9]

Diplomatik əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

2010-cu ildə Şotlandiya hökuməti Azərbaycandan Təhsil Nazirinin müavini daxil olmaqla, Azərbaycandan olan yüksək səviyyəli nümayəndə heyətinə ev sahibliyi etmiş, burada azərbaycanlı iştirakçılar mərkəzləşdirilmiş peşə təhsili və təlim sistemimini araşdırıblar.[4]

Diaspora[redaktə | əsas redaktə]

2018-ci ilin statistikasına görə, Şotlandiyada 300-ə yaxın azərbaycanlı yaşayır.[11] Azərbaycanlıların əksəriyyəti Şotlandiyanın Aberdin, Edinburq, Qlazqo, DandiStirlinq şəhərlərində yaşayırlar.

İqtisadi əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

2011-ci ildə Azərbaycan Şotlandiyanın neftqaz xidmətinin altıncı böyük ixrac bazarı idi və Azərbaycanda Şotlandiyanın bir sıra aparıcı şirkətləri, o cümlədən, Wood Group, RBG, Highland Rope Access International və Fergusson Seacabs fəaliyyət göstərmişdir.[4]

Mədəni əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

2013-cü ildə şotlandiyalı tuluq zurnaçıları İçərişəhərdə Müqəddəs Endryu gününü qeyd edirlər

2007-ci ildə Bakıda yerli xeyriyyə təşkilatlarını dəstəkləyən, həmçinin Şotlandiya mədəniyyətini təbliğ etmək üçün vəsait toplayan Caledonian Cəmiyyəti (ing. Caledonian Society) yaradılmışdır.[4] 2009-cu ildən şotlandiyalı tuluq zurnaçıları Müqəddəs Endryu Gününü İçərişəhərdə qeyd edirlər.[12]

2014-cü ildən 2017-ci ilə qədər Şotlandiyanın Qlazqo Universitetində Azərbaycan mədəniyyəti tədbirləri keçirilib.[13] 2016-cı ildə ABŞ jurnalisti Tomas Qoltzun Ağdamın "Qarabağ" futbol klubu haqda çəkilən "ON Aggregate" adlı film Qlazqoda keçirilən "Radical Film Network Festival"-ında nümayiş etdirilib.[14]

İdman sahəsində əməkdaşlıq[redaktə | əsas redaktə]

2015-ci ildə Seltik futbol klubunun oyunçuları Binəqədi rayonunda məcburi köçkünlər ilə

2003-cü ildən 2008-ci ilə qədər Bakıda "Baku Bears" Reyncers azarkeş futbol klubu fəaliyyət göstərib.[15] Klub Azərbaycanın neft sektorunda işləyən işçilər tərəfindən qurulub.[15] 2003-cü ildən 2015-ci ilə qədər "Baku Bears" azarkeş qrupu xeyriyyə təşkilatı, Azərbaycandada gənclərin futbolun inkişafınə layihələr, yerli uşaq evləri və Maştağa xəstəxanası, həmçinin Poppyscotland və Reyncers xeyriyyə fondu kimi Böyük Britaniya xeyriyyə təşkilatları dəstəklənməsi üçün 300,000 ABŞ dolları toplamışdır.[16] Reyncers azarkeşləri Bakıda "The Clansman" barını da açmışlar.[17]

2003-cü ildən Bakıda fəaliyyət göstərən "Bhoys of Baku" Seltik azarkeş qrupu 2011-ci ildən 2018-ci ilə qədər xeyriyyə təşkilatları üçün 100,000 ABŞ dolları toplamışdır.[18] 2015-ci ildə Seltik azarkeşləri Müşfiqabadda yerləşən kimsəsiz uşaq evinə yardım göstərmişlər.[19] 2015-ci il avqustun 4-də Şotlandiyanın "Seltik" klubunun üzvləri Bakının Binəqədi rayonunda məcburi köçkünlər üçün yeni salınmış yaşayış kompleksində olublar.[20] Daha sonra "Seltik" futbol klubunun üzvləri məhəllədə olan Zəngilan rayon 4 nömrəli məcburi köçkün tam orta məktəbində yaradılmış şəraitlə tanış olublar, məktəbin idman zalında həmin məktəbin şagirdlərindən ibarət futbol komandası ilə futbol oynayıb və xatirə şəkilləri çəkdiriblər.[21]

Futbol qarşılaşmaları[redaktə | əsas redaktə]

İki ölkənin futbol komandaları arasında keçirilmiş ən diqqətçəkən qarşılaşmalardan biri, 2009-cu ilin mart ayında U-21 yığmaları arasında Folkirkdə keçirilmiş oyundur.[22] Oyun 2:2 hesabı ilə başa çatmışdır.[22] 2015-ci ildə Çempionlar Liqasının 3-cü təsnifat mərhələsində "Qarabağ" ilə "Seltik" qarşılaşıb.[23] İlk oyunda səfərdə məğlub olmuş "Qarabağ" mübarizəni dayandırıb.[24][25] 2016-cı ildə Bakıda keçirilən U-17 gəncələr arasında Avropa Çempionatının qrup mərhələsinin 3-cü sonuncu mərhələsində Azərbaycan Şotlandiya ilə üz-üzə gələrək 1:0 hesabı ilə qalib gəlib.[26]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. (2015) Eliten im Vielvölkerreich: Imperiale Biographien in Russland und Österreich-Ungarn (1850-1918). Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 421.
  2. 2,0 2,1 "Uzaq Şimalda ürəyi Şərq dünyası üçün çırpınan böyük zəka". news.milli.az. news.milli.az.
  3. Мирза-Мамед-Али-бек, быв сослан туда вместе с отцом его, в прошлом 1823 году обращен находящимися в Астрахани Шотландскими миссионерами в христианскую веру. Из отношения генерала Ермолова к графу Нессельроде от 28 октября 1824 года № 255 — Акты Кавказской Археографической Комиссии. т. VI, ч. I, с. 476, док. 644
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 "A SEASONED BLEND". www.thebusinessyear.com. www.thebusinessyear.com.
  5. "Mayın 24-dən Bakı-Aberdin-Bakı marşrutu üzrə yeni müntəzəm reys açılacaqdır". azertag.az. azertag.az.
  6. "Şotlandiya parlamentində Xocalı faciəsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib". az.trend.az. az.trend.az. 23 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2017.
  7. "Şotlandiya parlamenti Xocalı soyqırımını tanıyıb". www.salamnews.org. www.salamnews.org.
  8. "SCOTTISH PARLIAMENT PASSES RESOLUTION ON KHOJALY MASSACRE". cbc.az. cbc.az.
  9. 9,0 9,1 "The Scottish firms that let money flow from Azerbaijan to the UK". www.theguardian.com. www.theguardian.com.
  10. "Azerbaijan 'operated secret $3bn secret slush fund'". www.bbc.co.uk. www.bbc.co.uk.
  11. "Azerbaijani oil workers strengthen ties with Scotland through culture". www.thenational.scot. www.thenational.scot.
  12. "Şotlandiyalı tuluq zurnaçıları Müqəddəs Endryu Gününü İçərişəhərdə də qeyd edəcəklər". trend.az. trend.az.
  13. "Şotlandiyada Azərbaycan mədəniyyət gecəsi keçiriləcək". report.az. report.az.
  14. {{cite web}} şablonunda url= parametri təyin edilməlidir. . ru.sputnik.az. ru.sputnik.az.
  15. 15,0 15,1 "Baku Bears". bakubears.az. bakubears.az.
  16. "Baku Bears Reach £30k". rangers.co.uk. rangers.co.uk.
  17. (2012) The Ten-Letter Countries. Troubador Publishing Ltd, 272.
  18. "67 kitchens benefit from eastern promise". www.celticfc.net. www.celticfc.net.
  19. "Charitable Celtic fans make a difference to special children in Baku". www.celticfc.net. www.celticfc.net.
  20. "Bhoys make charitable visit on Qarabag trip". www.celticfc.net. www.celticfc.net.
  21. ""Seltik"in idmançıları azərbaycanlı məcburi köçkünlərlə futbol oynadılar (FOTO)". az.trend.az. az.trend.az.
  22. 22,0 22,1 "Scotland U21 2-2 Azerbaijan U21". news.bbc.co.uk. news.bbc.co.uk.
  23. "Celtic boss Deila uninterested in pitch excuses against Qarabag". www.goal.com. www.goal.com.
  24. "FK Qarabag 0 Celtic 0 (agg. 0-1): Celts survive the furnace in Baku and book their place in the Champions League play offs". www.dailyrecord.co.uk. www.dailyrecord.co.uk.
  25. "Champions League Qualifying: FK Qarabag 0 Celtic 0: Aggregate win keeps Deila's men on track". www.heraldscotland.com. www.heraldscotland.com.
  26. "Avro-2016: Azərbaycan Şotlandiyaya qalib gəldi, dörddə bir finalın cütlükləri müəyyənləşdi- FOTO". www.1news.az. www.1news.az.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]