Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Müdafiə Nazirliyi
Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi
MN.png
Ölkə: Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Yaradılıb: 5 sentyabr 1991
Tabeçilik: Azərbaycan Respublikası Prezidenti
Ünvan: Parlament prospekti 3, Bakı, Azərbaycan Az 1073
Büdcə: 1,2 milyard manat (2009)
Rəhbərlik
Rəhbər: Zakir Həsənov
Birinci müavin: Nəcməddin Sadıkov
Sayt
[*http://www.mod.gov.az MOD.Gov.Az]

Azərbaycan Respublikasının Müdafiə NazirliyiAzərbaycan Respublikasının hərbi müdafiəsini və fəaliyyətini həyata keçirən rəsmi dövlət orqanı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Demokratik Respublikası dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci ilin may ayının 28-də yaradılan ilk kabinədə Azərbaycan hökumətinin müdafiə naziri vəzifəsinə general Xosrov bəy Sultanov təyin edildi. Azərbaycan Demokratik Respublikasının ordu quruculuğu haqqında tədbirlər planına müvafiq olaraq 1919-cu il noyabr ayının 1-ə qədər ordunun ən mühüm struktur bölmələri və hissələri yaradılıb başa çatdırılmalı idi. Bu müddət ərzində üç polkdan ibarət iki piyada diviziyası, artilleriya diviziyası, xüsusi hissələrin daxil olduğu teleqraf, atlı, pulemyotçu dəstələri, tərkibində üç polk olan süvari diviziyası, hava dəstəsi, dəmir yol batalyonu təşkil edilməli idi[1].

Vacib məsələlərdən biri Hərbi Nazirliyin yaradılmasından ibarət idi. Hərbi nazir vəzifəsi rəsmi təsis edilməsə də, bu vəzifəni 1918-ci ilin may ayının 28-dən iyun ayının 11-ə qədər Xosrov bəy Sultanov icra etdi. Həmin ilin oktyabrın 23-də Hərbi Nazirliyin yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. Bu qərar noyabr ayının 7-də rəsmiləşdirildi və hərbi nazir vəzifəsi Fətəli xan Xoyskiyə həvalə edildi. 1918-ci ilin dekabr ayının 26-da rus ordusunda xidmət etmiş rus artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov hərbi nazir, həmin ayın 29-da general-leytenant Əliağa Şıxlinski onun müavini, general-leytenant Suleyman Sulkeviç isə baş qərargah rəisi təyin olundu[2].

1918-ci ildə yenicə yaranmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti iyun ayının 26-da ölkənin Milli Ordusunun, silahlı qüvvələrinin yaradılması haqqında qərar qəbul etmiş, silahlı qüvvələr yaranmış və Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dövründə xalqımıza, millətimiAzərbaycan xalqınazə öz xidmətlərini göstərmişdir. 1920-ci ildə Azərbaycanın Milli Ordusu Sovetlər İttifaqının tərkibində olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası dövr[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ-nin tərkibində olan və müstəqilliyini elan etməmiş Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə 1991-ci il sentyabrın 5-də Müdafiə Nazirliyi yaradılıb.

Bu posta o zaman Sovet ordusunda tanınmış hərbçi, general-leytenant Valeh Bərşadlı təyin olundu. Müdafiə Nazirliyinin ilk zabitləri isə general Bərşadlı, general-mayor Dadaş Rzayev və general-mayor Arif Salahov və polkovnik Telman Mehdiyev olub.

Oktyabr ayının 9-da isə Ali Sovet Silahlı Qüvvələrin yaradılması barədə qərar qəbul edib və o zaman keçmiş sovet ordusunun Şıx qəsəbəsindəki 18 110 saylı hərbi hissəsinin bazasında Milli Ordunun ilk motoatıcı briqadası formalaşdırılıb.

Yeni yaranmış Müdafiə Nazirliyinin cəmi 1 minik avtomobili, hər zabitin isə cəmi 1 tabel tapançası olmaqla cəmi 4 silahı olub. Müdafiə Nazirliyinin əsasnaməsi və digər xidməti sənədləri isə zabitlər bütün dəftərxana ləvazimatlarını özləri almaqla evlərində hazırlayıblar.

Müdafiə Nazirliyi yarandıqdan sonra Silahlı Qüvvələrin yaradılması və komplektləşdirilməsi ilə bağlı gərgin müzakirələr aparılıb. İlk müdafiə naziri general-leytenant Valeh Bərşadlı ordunun əsasının müqavilə əsasında komplektləşdirilməsinə tərəfdar olub. Bərşadlı o zaman şəxsi heyəti 16 min nəfər olan briqadaların yaradılmasını, hər bir taborun ayrıca nömrələnməsi, döyüş bayrağı olmasını, həmçinin reyd taborlarının yaradılmasını təklif edirdi. Lakin Ali Sovet müzakirələrdən sonra ordunun çağırış əsasında komplektləşdirilməsi barədə qərar qəbul edilib. İlk briqada könüllü və çağırışçı heyətlə komplektləşdirildi.

Bütün nazirlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın 1918-1920-ci illərdə iki müdafiə naziri – Xosrov bəy Sultanov (mülki şəxs) və artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov, ikinci müstəqilliyi dönəmində isə 8 müdafiə naziri olub. İkinci müstəqillik dönəmində 1991-ci ilin sentyabr-dekabr aylarında müdafiə naziri postuna general-leytenant Valeh Bərşadlı, 1991-ci il dekabr-1992-ci ilin yanvar aylarında general-mayor Tacəddin Mehdiyev (rəsmi olaraq 17 fevral[3]), 1992-ci ilin yanvar-fevral aylarında polkovnik Şahin Musayev, fevral-mart aylarında polkovnik (polis) Tahir Əliyev, 1992-ci ilin mart ayından 1993-cü ilin fevral ayınadək Rəhim Qazıyev (mülki şəxs), 1993-cü ilin yanvar-iyun aylarında general-mayor Dadaş Rzayev, 1993-cü ilin iyun-avqust aylarında polkovnik Səfər Əbiyev, 1993-cü ilin avqust-sentyabr aylarında general-mayor Vahid Musayev, 1993-cü ilin sentyabr ayından 1995-ci ilin fevralınadək general-leytenant Məmmədrəfi Məmmədov, 1995-ci ilin fevralından 22 oktyabr 2013-cü ilədək general-polkovnik Səfər Əbiyev rəhbərlik edib. 22 oktyabr 2013-cü ildən general polkovnik Zakir Həsənov rəhbərlik edir.[4]

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirləri[redaktə | əsas redaktə]

Rəng açarı
(siyasi partiyalar üçün)

Azərbaycan Demokratik Respublikası (1918–1920)[redaktə | əsas redaktə]

Prezident Term of office Partiya Hökümət Seçilib Ref
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Khosrov bey Sultanov.jpg Xosrov bəy Sultanov
(1879–1947)
27 May 1918 11 İyun 1918 15 İttihad Partiyası
1. Rəsulzadə I 1918 [5]
Bakı döyüşündə qələbə qazanmışdır; XankəndiŞuşa ermənilərdən geri alınmışdır.
2 Khoysky.jpeg Fətəli xan Xoyski
(1875–1920)
7 Noyabr 1918 25 Dekabr 1918 48 Partiyasız
2. Topçubaşov I 1918 [6]
3 Mexmandarov 2.jpg Səməd bəy Mehmandarov
(1855–1931)
25 Dekabr 1918 28 Aprel 1920 731 Partiyasız
3. Topçubaşov I 1918 [7]

Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası (1922–1936) və Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası (1936-1991)[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan SSR Hərbi şöbəsinin başçısları[redaktə | əsas redaktə]

(Bu siyahı tam deyil)

Sədr Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib Ref
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Cingiz Ildrym.jpg Çingiz İldırım
(1890–1938)
28 Aprel 1920 5 İyun 1920 38 Kommunist
(Bolşevik)
1. Hüseynov I [8]
2 Наркомвоенмор Азербайджанской ССР А. Г. Караев.jpg Əliheydər Qarayev
(1896–1938)
5 İyun 1920 20 İyun 1920 15 Kommunist
(Bolşevik)
2. Hüseynov I [9]

Üçüncü Respublika dövrü (1991–cari)[redaktə | əsas redaktə]

Prezident Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib Ref
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Valeh Bərşadlı.jpg Valeh Bərşadlı
(1927–1999)
5 Sentyabr 1991 11 Dekabr 1991 97 Hərbi
Mütəllibov II 1991 [10]
Ağdərə və Goranboy əməliyyatlarını uğurla həyata keçirmişdir.
2 Tacəddin Mehdiyev.jpg Tacəddin Mehdiyev
(19??–)
11 Dekabr 1991 17 Fevral 1992 68 Hərbi
Mütəllibov II 1971
Daşaltı əməliyyatı zamanı uğursuzluğa düçar olmuşdur; Malıbəyli və Quşçular qətliamı.
Şəkil yoxdur-kişi.svg Şahin Musayev (müvəqqəti)
(19??–)
17 Fevral 1992 24 Fevral 1992 7 Hərbi
[11]
Qaradağlı soyqırımı; Şuşanın işğalından sonra ölkədən qaçmışdır.
3 TahirƏliyev.jpg Tahir Əliyev
(1952–)
24 Fevral 1992 16 Mart 1992 21 Hərbi
1992 [12]
4 Rəhim Qazıyev.jpg Rəhim Qazıyev
(1943–)
17 Mart 1992 20 Fevral 1993 340 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
4. Elçibəy I 1992
Vəzifədə olduğu dövrdə erməni separatçılara qoşulmaqda və Rusiyanın yüksək rütbəli zabitləri ilə "al-ver" etməkdə ittiham olunub; Laçının və Şuşanın işğalı üzrə təqsirkar bilinərək Ali Məhkəmənin hökmü ilə qiyabi ölüm hökmünə məhkum edilmişdir.
5 Dadaş Rzayev.jpg Dadaş Rzayev
(1935–)
20 Fevral 1993 17 İyun 1993 147 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
5. Elçibəy I 1993 [13]
4 iyun Gəncə qiyamı zamanı atışmalarda iştirak etdiyi üçün prezident Əbülfəz Elçibəy tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir.
Safar Abiyev in 2006.jpg Səfər Əbiyev (müvəqqəti)
(1950–)
17 İyun 1993 7 Avqust 1993 51 Yeni Azərbaycan Partiyası
Vahid Musayev.png Vahid Musayev (müvəqqəti)
(1947–1999)
7 Avqust 1993 25 Avqust 1993 18 Yeni Azərbaycan Partiyası
[14]
Mart hadisələrinə görə həbs edilmişdir.
6 Şəkil yoxdur-kişi.svg Məmmədrəfi Məmmədov
(1942–)
2 Sentyabr 1993 6 Fevral 1995 522 Yeni Azərbaycan Partiyası
6. H.Əliyev II 1993 [15]
Bişkek protokolunu imzalamışdır.
7 Safar Abiyev in 2006.jpg Səfər Əbiyev
(1950–)
6 Fevral 1995 22 Oktyabr 2013 6833 Yeni Azərbaycan Partiyası
7. H.Əliyev II 1995 [16]
Əbiyevin dövründə rütbəsi qaldırılmayan 50-yə yaxın zabitin rütbəsi qaldırılımşdır; Azərbaycan Türkiyə, Pakistan, İsrail və digər ölkələrlə hərbi əməkdaşlıq sazişi imzalamışdır.
8 Zakir Həsənov.jpg Zakir Həsənov
(1959–)
22 Oktyabr 2013 Cari 624 Yeni Azərbaycan Partiyası
8. İ.Əliyev I 2013 [17]
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi haqqında Əsasnamə yaradılmışdır.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Güclü ordu Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin, müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qarantıdır
  2. Güclü ordu Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin, müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qarantıdır
  3. Xocalı - sızlayan yaddaşımız. Vüqar Orxan, "525-ci qəzet", 26.02.2010.
  4. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
  5. "Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin ilk qəhrəman hərbi naziri – Xosrov bəy Sultanovun doğum günüdür [Birthday of the first Minister of Defense of Azerbaijan Democratic Republic - Khosrov bey Sultanov]". http://deyerler.org/56048-azerbaycan-demokratik-cumhuriyyetinin-ilk-qehreman-herbi-naziri-v-xosrov-bey-sultanovun-dogum-gunudur.html. İstifadə tarixi: 2010-07-19.
  6. Fuad Akhundov (Spring 1998). "Alimardan Topchubashev - Minister of Foreign Affairs (1862-1934)". Azerbaijan International. p. 31. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/61_folder/61_articles/61_topchubashev.html. İstifadə tarixi: 2010-07-09.
  7. "Azerbaijan marks 96th anniversary of its armed forces". http://www.news.az/articles/89645/print. İstifadə tarixi: 8 November 2014.
  8. "İldırımlı yollarla [On path of a lightening]". http://www.kommunist.az/index.php?adid=20090815200811&lang=1. İstifadə tarixi: 2010-07-16.
  9. "Azərbaycanda Aprel sosialist inqilabı [April Socialist Revolution in Azerbaijan]". http://www.kommunist.az/index.php?adid=20091031144128&lang=1. İstifadə tarixi: 2010-07-21.
  10. "The Center of Effective Initiatives". http://www.azerbaycanli.org/az/page250.html. İstifadə tarixi: 2010-07-12.
  11. "Müdafiə Nazirliyinin yaranmasının 18 ili tamam oldu [18 years pass since establishment of the Ministry of Defense]". http://www.milaz.info/news.php?id=4724. İstifadə tarixi: 2010-07-15.
  12. "Azərbaycan Respublikası Müdafiə Şurasının yaradılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI [Order of President of Azerbaijan Republic on establishment of Defense Council]". http://e-qanun.az/print.php?internal=view&target=1&docid=6671&doctype=0. İstifadə tarixi: 2011-01-05.
  13. Rashad Suleymanov (2008-12-06). "73 yaşlı Azərbaycan generalı təyarədən paraşütlə tullanacaq. Interview [A 73-year-old Azerbaijani general will parachute. Interview]". Lent.az. http://www.lent.az/news.php?id=13536. İstifadə tarixi: 2010-07-14.
  14. "Müdafiə Nazirliyinin yaranmasının 18 ili tamam oldu [18 years pass since establishment of the Ministry of Defense]". http://www.milaz.info/news.php?id=4724. İstifadə tarixi: 2010-07-13.
  15. "Вооруженным силам Азербайджана исполняется 89 лет [Armed Forces of Azerbaijan turn 89]". http://www.aze.az/print_8451.html. İstifadə tarixi: 2010-07-13.
  16. Azerbaijan's Unsinkable General
  17. "Deputy Minister of Internal Affairs of Azerbaijan". Ministry of Internal Affairs of the Republic of Azerbaijan. 2008. http://mia.gov.az/index.php?/en/content/28955/. İstifadə tarixi: 16 July 2014.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]