Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Müdafiə Nazirliyi
Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi
Coat of arms of the Azerbaijani Armed Forces.png
Ölkə: Azərbaycan Azərbaycan
Yaradılıb: 28 May 1918
Tabeçilik: Azərbaycan Respublikası Prezidenti
Ünvan: Parlament prospekti 3, Bakı, Azərbaycan Az 1073
Rəhbərlik
Rəhbər: Zakir Həsənov
Birinci müavin: Nəcməddin Sadıkov
Sayt
Rəsmi saytı

Azərbaycan Respublikasının Müdafiə NazirliyiAzərbaycan Respublikasının hərbi müdafiəsini və fəaliyyətini həyata keçirən rəsmi dövlət orqanı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Demokratik Respublikası dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci ilin may ayının 28-də yaradılan ilk kabinədə Azərbaycan hökumətinin müdafiə naziri vəzifəsinə general Xosrov bəy Sultanov təyin edildi. Azərbaycan Demokratik Respublikasının ordu quruculuğu haqqında tədbirlər planına müvafiq olaraq 1919-cu il noyabr ayının 1-ə qədər ordunun ən mühüm struktur bölmələri və hissələri yaradılıb başa çatdırılmalı idi. Bu müddət ərzində üç polkdan ibarət iki piyada diviziyası, artilleriya diviziyası, xüsusi hissələrin daxil olduğu teleqraf, atlı, pulemyotçu dəstələri, tərkibində üç polk olan süvari diviziyası, hava dəstəsi, dəmir yol batalyonu təşkil edilməli idi[1].

Vacib məsələlərdən biri Hərbi Nazirliyin yaradılmasından ibarət idi. Hərbi nazir vəzifəsi rəsmi təsis edilməsə də, bu vəzifəni 1918-ci ilin may ayının 28-dən iyun ayının 11-ə qədər Xosrov bəy Sultanov icra etdi. Həmin ilin oktyabrın 23-də Hərbi Nazirliyin yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. Bu qərar noyabr ayının 7-də rəsmiləşdirildi və hərbi nazir vəzifəsi Fətəli xan Xoyskiyə həvalə edildi. 1918-ci ilin dekabr ayının 26-da rus ordusunda xidmət etmiş rus artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov hərbi nazir, həmin ayın 29-da general-leytenant Əliağa Şıxlinski onun müavini, general-leytenant Suleyman Sulkeviç isə baş qərargah rəisi təyin olundu[1].

1918-ci ildə yenicə yaranmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti iyun ayının 26-da ölkənin Milli Ordusunun, silahlı qüvvələrinin yaradılması haqqında qərar qəbul etmiş, silahlı qüvvələr yaranmış və Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dövründə Azərbaycanı hərbi təcavüzlərdən qoruma istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir. 1920-ci ildə Azərbaycanın Milli Ordusu Sovetlər İttifaqının tərkibində olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası dövrü[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ-nin tərkibində olan və müstəqilliyini elan etməmiş Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə 1991-ci il sentyabrın 5-də Müdafiə Nazirliyi yaradılıb.

Bu posta o zaman Sovet ordusunda tanınmış hərbçi, general-leytenant Valeh Bərşadlı təyin olundu. Müdafiə Nazirliyinin ilk zabitləri isə general Bərşadlı, general-mayor Dadaş Rzayev və general-mayor Arif Salahov və polkovnik Telman Mehdiyev olub.

Oktyabr ayının 9-da isə Ali Sovet Silahlı Qüvvələrin yaradılması barədə qərar qəbul edib və o zaman keçmiş sovet ordusunun Şıx qəsəbəsindəki 18 110 saylı hərbi hissəsinin bazasında Milli Ordunun ilk motoatıcı briqadası formalaşdırılıb.

Yeni yaranmış Müdafiə Nazirliyinin cəmi 1 minik avtomobili, hər zabitin isə cəmi 1 tabel tapançası olmaqla cəmi 4 silahı olub. Müdafiə Nazirliyinin əsasnaməsi və digər xidməti sənədləri isə zabitlər bütün dəftərxana ləvazimatlarını özləri almaqla evlərində hazırlayıblar.

Müdafiə Nazirliyi yarandıqdan sonra Silahlı Qüvvələrin yaradılması və komplektləşdirilməsi ilə bağlı gərgin müzakirələr aparılıb. İlk müdafiə naziri general-leytenant Valeh Bərşadlı ordunun əsasının müqavilə əsasında komplektləşdirilməsinə tərəfdar olub. Bərşadlı o zaman şəxsi heyəti 16 min nəfər olan briqadaların yaradılmasını, hər bir taborun ayrıca nömrələnməsi, döyüş bayrağı olmasını, həmçinin reyd taborlarının yaradılmasını təklif edirdi. Lakin Ali Sovet müzakirələrdən sonra ordunun çağırış əsasında komplektləşdirilməsi barədə qərar qəbul edilib. İlk briqada könüllü və çağırışçı heyətlə komplektləşdirildi.

Müdafiə Nazirləri[redaktə | əsas redaktə]

Rəng açarı
(siyasi partiyalar üçün)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918–1920)[redaktə | əsas redaktə]

Müdafiə Naziri Səlahiyyət müddəti Siyasi partiya
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Khosrov bey Sultanov.jpg Xosrov bəy Sultanov
(1879–1947)
27 may 1918 11 iyun 1918 15 İttihad Partiyası
2 Khoysky.jpeg Fətəli xan Xoyski
(1875–1920)
7 noyabr 1918 25 dekabr 1918 48 Partiyasız
3 Mexmandarov 2.jpg Səməd bəy Mehmandarov
(1855–1931)
25 dekabr 1918 28 aprel 1920 731 Partiyasız

ZSFR (1922–1936) və AzSSR (1936-1991)[redaktə | əsas redaktə]

Sədr Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib Ref
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Çingiz İldırım
(1890–1938)
28 aprel 1920 5 iyun 1920 38 Kommunist
(Bolşevik)
1. Hüseynov I [2]
2 Наркомвоенмор Азербайджанской ССР А. Г. Караев.jpg Əliheydər Qarayev
(1896–1938)
5 iyun 1920 20 iyun 1920 15 Kommunist
(Bolşevik)
2. Hüseynov I [3]

Müstəqillik Dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Müdafiə Naziri Səlahiyyət müddəti Siyasi partiya
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Valeh Bərşadlı.jpg Valeh Bərşadlı
(1927–1999)
5 sentyabr 1991 11 dekabr 1991 97 Hərbi
2 Tacəddin Mehdiyev.jpg Tacəddin Mehdiyev
(19??–)
11 dekabr 1991 17 fevral 1992 68 Hərbi
Şəkil yoxdur-kişi.svg Şahin Musayev (müvəqqəti)
(19??–)
17 fevral 1992 24 fevral 1992 7 Hərbi
3 Tahir Əliyev (general).jpg Tahir Əliyev
(1952–)
24 fevral 1992 16 mart 1992 21 Hərbi
4 Rəhim Qazıyev.jpg Rəhim Qazıyev
(1943–)
17 mart 1992 20 fevral 1993 340 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
5 Dadaş Rzayev.jpg Dadaş Rzayev
(1935–)
20 fevral 1993 17 iyun 1993 147 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
Safar Abiyev in 2006.jpg Səfər Əbiyev (müvəqqəti)
(1950–)
17 iyun 1993 7 avqust 1993 51 Yeni Azərbaycan Partiyası
6 Şəkil yoxdur-kişi.svg Məmmədrəfi Məmmədov
(1942–)
2 sentyabr 1993 6 fevral 1995 522 Yeni Azərbaycan Partiyası
7 Safar Abiyev in 2006.jpg Səfər Əbiyev
(1950–)
6 fevral 1995 22 oktyabr 2013 6833 Yeni Azərbaycan Partiyası
8 Zakir Həsənov.jpg Zakir Həsənov
(1959–)
22 oktyabr 2013 Cari 2409 Yeni Azərbaycan Partiyası

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Güclü ordu Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin, müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qarantıdır
  2. "İldırımlı yollarla". İstifadə tarixi: 2010-07-16. (#parameter_ignored)
  3. "Azərbaycanda Aprel sosialist inqilabı". İstifadə tarixi: 2010-07-21. (#parameter_ignored)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]