Rəşid xan Qaplanov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Rəşid xan Qaplanov
Rəşid xan Zavid oğlu Qaplanov
Fotoqrafiya
bayraqAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə naziribayraq
24 dekabr 1919 — 1 aprel 1920
Sələfi Əlağa Həsənov
Xələfi vəzifə ləğv edilib
bayraqAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maarif və Dini Etiqad naziribayraq
14 mart 1919 — 22 dekabr 1919
Sələfi Nəsib bəy Yusifbəyli
Xələfi Həmid bəy Şahtaxtinski
bayraqDağlılar Respublikası 2-ci Daxili İşlər naziri
15 dekabr 1918 — mart 1919
Sələfi Pşemaxo Koçev
Xələfi Pşemaxo Koçev

Partiya Əhrar
Doğum tarixi
11 noyabr 1883(1883-11-11)
Doğum yeri Ağsay, Xasavyurd, Dağıstan vilayəti, Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 10 dekabr 1937 (54 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Dəfn yeriCommunarka shooting ground
AtasıZavid xan Qaplanov

Rəşid xan Zavid oğlu Qaplanov — dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 4-cü hökumət kabinəsində maarif və dini etiqad naziri.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rəşid xan Qaplanov 1883-cü ildə kumık Qaplanovlar əsilzadə sülaləsində doğulmuşdur. Vladiqafqazda realnı məktəbi, 1910-cu ildə Parisdəki Sorbon Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. İstanbul Universitetinə dəvət olunmuş, 1913-cü ilədək orada dərs demişdir. Həmin il Vladiqafqaza qayıtmış, şəhər dairə məhkəməsində andlı müvəkkil müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra Şimali Qafqazda gedən siyasi proseslərdə fəal iştirak etmiş, Dağlılar Respublikası daxili işlər naziri olmuşdur. Qaplanov 1919-cu ilin əvvəllərində Bakıya köçmüş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 4-cü hökumət kabinəsində maarif və dini etiqad naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.[1] Onun rəhbərliyi ilə Bakıda və Azərbaycanın bir çox şəhərində yeni məktəblər fəaliyyətə başlamışdır. Bakı Dövlət Universitetinin açılmasında Qaplanov da yaxından iştirak etmiş, eyni zamanda, burada "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi"ndən dərs demişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 5-ci hökumət kabinəsində Qaplanov maliyyə naziri təyin olunmuş, dövriyyəyə buraxılan pulların qiymətdən düşməməsi və devalyuasiyaya uğramaması üçün böyük səy göstərmişdir. 1920-ci il fevralın əvvəllində Bakı bonlarının Zaqafqaziya pulları ilə dəyişdirilməsini dayandırmaq barədə qərar vermişdi. Qərara əsasən, "500 manat" dəyərində olan kağız pul əlli beş seriya ilə dövriyyəyə buraxılmışdı. Pulun üzərində baş nazir Nəsib bəy Yusifbəylinin və maliyyə naziri Rəşid xan Qaplanovun imzaları vardı.

Aprel işğalından (1920) bir həftə əvvəl Qaplanov Batuma ixrac edilən neft və neft məhsulları üçün rüsumların yalnız Azərbaycan pulu ilə ödənilməsi haqqında sərəncam vermişdi. Aprel işğalından sonra, 1920-ci ilin iyununda Qaplanov Bakıda həbs olunaraq, əvvəlcə Vladiqafqaza, sonra isə Moskvaya göndərilmişdi. Moskvadakı Şərq Xalqları Universitetində "Osmanlı imperiyası tarixi"ndən dərs demiş, eyni zamanda, vəkil kimi özəl fəaliyyət göstərmişdir.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Repressiyaya məruz qalmışdır. 8 oktyabr 1937-ci ildə həbs olunmuş, 10 dekabrda güllələnmişdir. Məzarı Moskvadadır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Atası Zavid xan Qaplan-Hacı oğlu Qaplanov Dağıstanın adlı-sanlı mülkədarlarından idi. Anasının adı Aybala idi. Kiçik qardaşı İbrahim xan Qaplanov (1887 - 1948) ağqvardiyaçı olmuş, ABŞda vəfat etmişdir. Bacısı Nəcabət knyaz Fyodor Bekoviç-Çerkasski ilə evlənmişdir. Olqa Arşon ilə evlənmişdir. Övladları: Murad Qaplanov (1915-1980) - elmlər doktoru.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Manşet (02.04.2016). ""Cümhuriyyətin kəşfiyyat orqanlarında Mircəfər Bağırov, Lavrenti Beriya kimi şəxslər də xidmət edib"" (az). Youtube.com. https://www.youtube.com/watch?v=ZffuG6JPumE. İstifadə tarixi: 2016-09-12.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əliyev M. Rəşidxan Qaplanov. "Azərbaycan Demokratik Respublikası. Azərbaycan hökuməti - 1918-1920" kitabında. Bakı: 1990.
  • Məmmədzadə N. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin iqtisadi kursunun formalaşdırılmasında siyasi partiyaların rolu. "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin aktual problemləri" beynəlxalq elmi sessiyasının materialları. 28 aprel, 2003.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]