Tatlar

Tatlar
	Qubanın Adur kəndindən olan bir qrup tat, 1880.
Ümumi sayı
	30.000
Yaşadığı ərazilər
Dili
	Tat dili
Dini
	İslam
Qohum xalqlar
	farslar, osetinlər, talışlar, kürdlər, taciklər və digər irandilli xalqlar

Tat xalqı və ya Zaqafqaziya farsları (həmçinin: Tat, Parsi, Dağlı, Lohijon) hazırda Azərbaycan və Rusiya (əsasən Cənubi Dağıstan) ərazisində yaşayan İran xalqıdır. Tatlar Qafqazdakı İran mənşəli yerli xalqların bir hissəsidir..^[5]^[6]^[7]

Tarixi

Tarixi məlumata görə bu qədim xalq təqribən 2000 il bundan qabaq Sasanilər İmperiyası hakimiyyəti zamanı şimaldan gələn türklərin qarşısını almaq məqsədilə Cənubi Qafqaz ərazisinə köçürülmüşdür. Qədim ari tayfalarından olan tatlar ərəb işğalından sonra islam dinini qəbul etmişlər.

1810-cu ildə Bakı və Abşeronun ətraf kəndlərinin komendantı general İvan İvanoviç Repin Bakı haqqında yığdığı məlumatlarda qeyd olunurdu ki, şəhərin özündə və müvafiq olaraq Bakı xanlığına aid olmuş ərazilərdə 2235 nəfər yaşayırdı. Azsaylı rus, erməni, yəhudilər(81 nəfər) istisna olmaqla əhalinin böyük əksəriyyəti - 2155 nəfər şiə tatlar təşkil edirdi. ^[8]

Dil

İran dillərindən biri olan Tat dilində danışırlar.

Din

Tatların əksəriyyəti İslam dininə etiqad edir. Tatların bir qismi isə yəhudidir.

Məskunlaşma

Tatlar əsasən Bakıda, Quba, Şabran, Siyəzən, Xaçmaz, Şamaxı, Ağsu, İsmayıllı, Gəncə, Şəmkir, Xızı, Gədəbəy və Dərbənd rayonlarında tarixən sıx olaraq məskunlaşıblar. Hal-hazırda, Azərbaycan Respublikasından kənarda — Rusiya Federasiyasında, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Gürcüstanda da müsəlman tatlar yaşayır.

Statistika

**1999-cu və 2009 il s.a. əsasən Tatlar**
Yaşayış məntəqəsi	1999 sa.^[9]	2009 sa.^[2]
Bütün ölkə üzrə	10 922^[10]	25 218^[2]
Quba rayonu	1 088	13 880
Xaçmaz rayonu	8 853	9 108
Abşeron rayonu	6300	7660
Şabran rayonu	5	1 700
Sumqayıt	…	670
Hacıqabul rayonu	…	610
Şamaxı rayonu	…	598
Xızı rayonu	…	473
İsmayıllı rayonu	…
Siyəzən rayonu	42	…
digər	934	317

Mədəniyyət

Qədim tarixə sahib tatlar Quba-Qafqaz xalçaçılığının inkişafında böyük rol oynamışlar.

Tanınmış şəxsiyyətlər

Bəybala Abbasov (1923–2012) — tibb sahəsində əməkdar elm xadimi.
Cahangir Cahangirov (1921–1992) — bəstəkar, Azərbaycan SSR xalq artisti.
Əkrəm Cəfər (1905–1991) — yazıçı.
Əli Bayramov (1889–1920) — inqilabçı.
İlhüseyn Hüseynov (1925–2006) — SSR Azərbaycan DTK-nın sədri.
Qiyasəddin Qeybullayev (1934–2002) — tarixçi etnoqraf, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan tarixi haqqında revizionist nəzəriyyələr müəllifi.
Manaf Süleymanov (1912–2001) — yazıçı.
Şövkət Səlimova (1920–1999) — gəmi kapitanı.
Vahid Əhmədov — ictimai-siyasi xadim.
Zərnigar Ağakişiyeva (1945–2018) — aktrisa, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.
Mikayıl Müşfiq (1908–1938) — Azərbaycan şairi, tərcüməçisi və pedaqoqu, "Azərnəşr"in keçmiş redaktoru.
Cəfər Cabbarlı (1899–1934) — Azərbaycan şairi, tərcüməçisi və pedaqoqu, "Azərnəşr"in keçmiş redaktoru.
Bəşir Səfəroğlu (1925–1969) — Azərbaycan-sovet teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti.

İstinadlar

1 2 "Mussulman Tat :: Joshua Project" (ingilis). joshuaproject.net. 24 yanvar 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2016.
1 2 3 Population statistics of Eastern Europe:Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine
↑ "Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010". 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2012.
↑ Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001 Arxiv surəti 15 iyul 2018 tarixindən Wayback Machine saytında
↑ H. Pilkington,"Islam in Post-Soviet Russia", Psychology Press, Nov 27, 2002 . pg 27: "Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds"
↑ R. Khanam,"Encyclopaedic Ethnography of Middle-East and Central Asia:P-Z, Volume 1", Global Vision Publishing Ho, 2005. pg 746:"The contemporary Tats are the descendants of an Iranian-speaking population sent out of Persia by the dynasty of the Sasanids in the fifth to sixth centuries."
↑ T. M. Masti︠u︡gina, Lev Perepelkin, Vitaliĭ Vi͡a︡cheslavovich Naumkin, "An Ethnic History of Russia: Pre-Revolutionary Times to the Present", Greenwood Publishing Group, 1996. pg 80:"The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)"
↑ Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (Azərbaycan dili). Bakı: Friedrich Ebert Foundation. 2004. 364. ISBN 978-9952805215.
↑ "Population statistics of Eastern Europe". 27 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 avqust 2010.
↑ The United Nations Statistics Division : Arxivləşdirilib 2018-07-25 at the Wayback Machine 27.01.1999 census of Azerbaijan

Xarici keçidlər

Miller_tats.zip

Həmçinin bax

[jpmt-1] 1 2 "Mussulman Tat :: Joshua Project" (ingilis). joshuaproject.net. 24 yanvar 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2016.

[Ethnic_composition_of_Azerbaijan_by_2009_census-2] 1 2 3 Population statistics of Eastern Europe:Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine

[3] "Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010". 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2012.

[4] Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001 Arxiv surəti 15 iyul 2018 tarixindən Wayback Machine saytında

[5] H. Pilkington,"Islam in Post-Soviet Russia", Psychology Press, Nov 27, 2002 . pg 27: "Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds"

[6] R. Khanam,"Encyclopaedic Ethnography of Middle-East and Central Asia:P-Z, Volume 1", Global Vision Publishing Ho, 2005. pg 746:"The contemporary Tats are the descendants of an Iranian-speaking population sent out of Persia by the dynasty of the Sasanids in the fifth to sixth centuries."

[7] T. M. Masti︠u︡gina, Lev Perepelkin, Vitaliĭ Vi͡a︡cheslavovich Naumkin, "An Ethnic History of Russia: Pre-Revolutionary Times to the Present", Greenwood Publishing Group, 1996. pg 80:"The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)"

[8] Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (Azərbaycan dili). Bakı: Friedrich Ebert Foundation. 2004. 364. ISBN 978-9952805215.

[9] "Population statistics of Eastern Europe". 27 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 avqust 2010.

[10] The United Nations Statistics Division : Arxivləşdirilib 2018-07-25 at the Wayback Machine 27.01.1999 census of Azerbaijan

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]