Azərbaycan qaraçıları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan qaraçılarıAzərbaycanda yaşayan azsaylı xalqlardan biri. Azərbaycanda XX əsrin 20-ci illərində köçəri çadırlarda yaşayan qaraçılar türk sözlərinin qarışığı ilə tat dilində danışırdılar, sayları 2 min nəfərə çatsa da onların əksəriyyəti çoxdan türkləşmiş və Azərbaycan türklərinə qarışmışdı.[1]

2012–2014–cü illərə olan qeyri–rəsmi məlumata əsasən Azərbaycanda yaşayan qaraçıların ümumi sayı 10 min nəfərə yaxındır.[2][3][4] Onlar iki qrupa bölünürlər: fars dilində danışanlar və kurmanc dilində danışanlar.

Farsdilli Qaraçılar Balakən rayonu ərazisinə I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə köçürülüblər və sayları 2 min nəfərdən artıqdır.[5][6] Əsasən Şambulbinə, Gülüzanbinə, Məlikzadə kəndlərində yaşayırlar. Özlərini pars adlandıran bu qrup həmçinin Qax rayonunda məskunlaşmışdır. Rayonun Qapıçay kəndi əhalisi 1 ailə istisna olmaqla tamamiylə, Güllük kəndində isə təxminən 20 ailə farsdilli qaraçılardan ibarətdir.[7][8]

Kurmanc dilli qaraçılar Azərbaycana XX əsrin 50–60–cı illərində Qazağıstandan köçürülüblər və özlərini kürd adlandırırlar.[3] Onlar əsasən Yevlax rayonu olmaqla həmçinin Bərdə, Göyçay, Ağsu, Ağdaş, Şamaxı, ZaqatalaXaçmaz rayonlarında kütləvi şəkildə yaşayırlar.[3] Yevlax rayonunda yaşayan qaraçıların sayı 2.563 nəfərdir və əsasən Yevlax şəhərində məskunlaşıblar.[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Etnoqrafik oçerk, səh. 60–61. // Azərbaycan (Fiziki-coğrafi, etnoqrafik və iqtisadi oçerk). — Məhəmməd Həsən Vəliyev (Baharlı). Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 1993-cü il, 189 səhifə
  2. "Qafqazinfo.az" internet qəzeti: Qaraçılar niyə millət, xalq ola bilmir ? — Xəbərin onlayn yayımlanma tarixi: 08.04.12 | 14:08 ; Yoxlanılıb: 30.03.2015. Arxivləşdirilib.
    ... Bütün dünyada olduğu kimi, Azərbaycan da da qaraçıların statistikasında dəqiqlik yoxdur. Onların ilk gəlişi I Şah Abbasın köçürmə siyasəti ilə baş versə də, ötən əsrin 60-70-ci illərində Qazaxıstandan kütləvi şəkildə gəldiyi məlumdur. Onların sayı zamanla dəyişıb. Elə sonuncu əhalinin qeydiyyata alınması prosesində onlar hasaba alınmayıb. Başqa sözlə, “havada qalan” bu təbəqə daxili miqrant olduğundan qeydiyyata düşməyib. Amma yenə də onların 10 minə yaxın olduğu fikri irəli sürülür. ...
  3. 3,0 3,1 3,2 EL TV–nin "Bu Bizik" verilişinin 06.06.2012 tarixində Yevlax qaraçılarına həsr olunmuş buraxlışı — Bu Bizik (Qaraçılar haqqında)
  4. 4,0 4,1 Lider TV–nin 8 aprel 2014–cü il tarixli reportajı: Beynəlxalq Qaraçılar Günü
  5. Kəpəz TV–də Günay Azərinin 13.06.3013 tarixli reportajı: Qaraçılar
  6. Regional TV: Qaraçılar
  7. Hərb və Sülh İcmalları İnstitutunun Azərbaycan nümayəndəliyi (ing. Institute for War and Peace Reporting Azerbaijan): Qapıçay qaraçıları — Xəbərin onlayn yayımlanma tarixi: 31-08-2012, 12:53 ; Yoxlanılıb: 30.03.2015. Arxivləşdirilib.
    ... Bu da Güllük kəndi. Avtobus bir anda boşalır. Biz də bayaqkı yaşlı qadınla söhbətləşə-söhbətləşə “qarabənizlilər”in ardınca düşürük. Az gedirik, düz gedirik, Güllüyü ötüb keçirik, gəlib çıxırıq adına Qapıçay deyilən kəndə. Məlum olur ki, özlərini “pars” adlandıran, amma hər kəsin “qaraçı” deyə xitab etdiyi bu qadınlar Güllük icra nümayəndiliyinə aid olan Qapıçay kəndində yaşayırlar. Digər kəndlərin sakinləri tərəfindən şərti olaraq “qaraçı kəndi” adlandırılan Qapıçaya ictimai nəqliyyat işləmədiyi üçün burda yaşayanlar 4-5 kilometrlik yolu payi-piyada ötüb Güllük kəndinin girişindəki avtobus dayanacağına getməli olurlar. ...
  8. Yeni Müsavat qəzeti: “Dilənmək bizimkilərin qanında var” — Xəbərin onlayn yayımlanma tarixi: 29 İyun 2011 09:48 ; Yoxlanılıb: 30.03.2015. Arxivləşdirilib.
    ... Dostlarımız xeyli sayda rumın qaraçılarının Qax rayonunun Güllük kəndində yaşadığını dedilər. Onların yaşayış və həyat tərzi ilə yaxından tanış olmaq qərarına gəldik. Qaxa gedəndə yolumuzu onların yaşadığı Güllük kəndindən saldıq. ... Rayonda “Mesprom” kimi tanınan, amma rəsmi sənədlərdə Qapıçay kimi qeyd olunan qaraçı məskənində tamam başqa mənzərə ilə qarşılaşdıq. ... Bu qaraçılar “Mesprom”a 1950-ci illərdən sonra köçüblər. ... Bu qaraçı kəndində bir nəfər də Kəlbəcər qaçqını yaşayır. Almaz xala qovhaqovda bura köçüb və Şəkidən Rəhim adlı şəxslə evlənib burada yaşamağa başlayıblar. ... Bu kənddə “qaraçı ovu”muz boşa çıxır. Üz tuturuq Güllük kəndinin Qaraçıoba adlanan ərazisinə. Bir tərəfdən reportaj planımızın alınmaması, digər tərəfdən havanın istisi əsəblərimiz gərmişdi. Bakıdan Qaxa qədər yol gələsən, bir qaraçını danışdıra bilməyəsən... Müsahibimiz Əlican Gəncəliyevin ailəsi 20 ildir Güllük kəndində məskunlaşıblar. Rayon ərazisində onlara qaraçı deyirlər. Ə.Gəncəliyev isə deyir ki, bu belə deyil. Dediyinə görə, milliyyətcə parsdırlar (fars əsilli xalq-L.İ )və vaxtilə əcdadları Pakistandan İrana sürgün olunublar. ... Müsahibimiz daha sonra söhbətinə davam edir. Deyir ki, Güllük kəndinin bu hissəsində 20-dək pars ailəsi yaşayır. Öz aralarında əsasən parsca danışırlar. Amma azərbaycan dilində də səlis danışmağı bacarırlar. ...

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]