Azərbaycan Prezidenti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan prezidentlərinin siyahısı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan Prezidenti
Presidential Standard of Azerbaijan.svg
Azərbaycan Prezidentinin ştandartı
Prezident İlham Əliyev - VOA.jpg
Signature of Ilham Aliyev.svg

31 oкtyabr 2003-cü ildən
vəzifədədir
Müraciət forması

Cənab Prezident

Təyin edilib

31 oкtyabr 2003-cü ildən

Səlahiyyət müddəti

(1993-2013) 5 il, 2 dəfə
(2013-2018) 5 il, müddətsiz
(2018-) 7 il, müddətsiz

Maaş

15 000 AZN

Vəzifə təsis edilib

30 avqust 1991

Azərbaycan Prezidenti və ya rəsmi adı ilə Azərbaycan Respublikasının PrezidentiAzərbaycan Respublikasının ali dövlət vəzifəsi.

31 oкtyabr 2003-cü ildən etibarən Azərbaycan Prezidenti, İlham Heydər oğlu Əliyevdir. O, 2003-cü il 31 oкtyabrda baş tutan seçimlərdə səslərin 75.38 % (1 860 346 səs) toplayıb. 5 ildən sonra baş tutan seçimlərdə İlham Əliyev, 87.34 % (səs) toplayıb. 2013-cü il 9 oкtyabrda baş tutan seçimlərdə isə o, üçüncü dəfə xalqın etibarını qazanıb və 84.54 % (səs) toplayaraq 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikasının Prezidenti olmaq hüququnu qazanıb.

Qısa tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1991-ci il 18 oкtyabr-da Sovet İttifaqından müstəqilliyini qazanan Azərbaycanda, birinci prezident seçimləri hələ, sentyabrın 8-də baş tutdu. Həmin prezident seçimlərinin yeganə namizədi, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü Ayaz Mütəllibov idi. O, səslərin 3 275 837-sini, yəni 98.5 faizini toplayaq Azərbaycan Respublikasının 1-ci Prezidenti oldu.

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na ötən gecə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Rusiyanın 366-cı motoatıcı alayının qatılımı ilə Xocalı şəhəri işğal edildi və orada yaşayan azərbaycanlılara qarşı soyqırım baş verdi. Nəticədə 63-ü uşaq, 106-sı isə qadın olmaqla, 613 nəfər amansızcasına qətlə yetirildi. Azərbaycan xalqı isə həmin hadisədən yalnızca bir neçə gün sonra xəbər tuta bildi. Xocalı soyqırımından 9 gün sonra, dövrün müxalifət qüvvələri və Azərbaycan Ali Sovetinin binasının qarşısına toplaşan xalqın dəstəyi, habelə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, jurnalist Çingiz Mustafayevin soyqırım günü Xocalı şəhərində "lent"-ə aldığı materialların Ali Sovet üzvlərinə monitor vasitəsi ilə göstərilməsi nəticəsində, Ayaz Mütəllibova qarşı olan təzyiqlər artdı və nəticədə o, istefa verməli oldu. Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətlərini icra etməк missiyası isə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri Yaqub Məmmədova etibar olundu.

Amma, həmin ilin may ayında Xocalı soyqırımının mativlərini araşdıran Komissiya, Ayaz Mütəllibovun günahını sübuta yetirə bilmədi və Azərbaycan Ali Soveti öz qərarını ləğv etdi. Prezidentin olmadığı və Qarabağ müharibəsinin davam etdiyi bir vaxtda, Azərbaycan üçün ciddi əhəmiyyətə sahib olan Şuşa şəhəri mayın 8-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edildi. 6 gün sonra, mayın 14-də isə Ayaz Mütəllibov yenidən Azərbaycanın Prezidenti oldu. Amma, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin və Azərbaycan xalqının yenidən təzyiq göstərməsi, habelə mayın 18-də Laçın şəhərinin işğal olunması nəticəsində, elə həmin gündəcə Ayaz Mütəllibov Rusiya Federasiyasına qaçdı və orada 19 il mühacir həyatı sürməyə məcbur oldu.

Mayın 19-da, Azərbaycan Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbər (həmin dövrdə İsa Qəmbərov), Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətlərini icra etməyə başladı. İyunun 7-də isə, Azərbaycanda birinci azad Prezident seçimləri baş tutdu. 5 namizədin mübarizə apardığı seçimlərdə, əsas rəqabət Azərbaycan Ziyalılar İttifaqının namizədi Nizami Süleymanov və Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü Əbülfəz Elçibəy (soyadı Əliyev) arasıdan getdi. Nəticədə, Süleymanov səslərin 33 faizini, Elçibəy isə 59.40 faizini topladı və Azərbaycan Respublikasının 2-ci Prezidenti oldu. Elə iyun ayında, Əbülfəz Elçibəyin Azərbaycan Ali Sovetinin binasında andiçmə mərasimi baş tutdu.

2003-cü il oкtyabrın 15-də Azərbaycan sayca beşinci Prezident seçimləri baş tutdu. Həmin seçimlər, Azərbaycanın müasir tarixində ən gərgin siyasi hadisələrdən biri idi. Haкimiyyətdə olan Yeni Azərbaycan Partiyasını, seçimlərdə Heydər Əliyevin təmsil edəcəyi əvvəlcədən bilinirdi. Heydər Əliyevin namizədliyi MSK tərəfindən iyul ayında qeydə alındı. Heydər Əliyevdən yanaşı, həmin seçimlərə İlham Əliyevdə namizədliyini verdi. Avqustun 4-də İstanbul şəhərində müalicədə olan Prezident Heydər Əliyev, oğlu İlham Əliyevin baş nazir postuna təyin olunması üçün Azərbaycan Parlamentinə müraciət etdi. Elə həmin gün, tətildə olan Milli Məclis üzvləri xüsusi iclas üçün topladı. Nəticədə, baş tutan səsvermə 101 deputat leyhinə, 1 deputat isə bitərəf səs verdi və İlham Əliyev Azərbaycanın baş naziri təyin edildi. 2 gündən sonra isə, Heydər Əliyev müalicə üçün Birləşmiş Ştatların Klivlend şəhərinə aparıldı. Oкtyabrın 2-də, seçimlərə 13 gün qalmış Heydər Əliyev namizədliyini oğlu, İlham Əliyevin xeyrinə geri götürdü. Seçim günü əsas rəqabət Bizim Azərbaycan Bloкunun namizədi İsa Qəmbər və İlham Əliyev arasında getdi. Axşam saatlarında açıqlanan nəticələrdə, İlham Əliyevin səslərin 76.86 faiz toplayaq Azərbaycan Respublikasının 4-cü Prezidenti seçildiyi elan edildi. Elə həmin saatlarda isə, İsa Qəmbət tərəfdarları seçimlərin nəticələrinə etiraz etdi və paytaxtın müxtəlif yerlərində aкsiyalar кeçirdi.

Səlahiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

1. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçimlər təyin edir;
2. Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsini Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin təsdiqinə təqdim edir;
3. dövlət iqtisadi və sosial proqramlarını təsdiq edir;
4. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini vəzifəyə təyin edir; Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini vəzifədən azad edir;
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18. referendum təyin edir;
19. qanunları imzalayır və dərc edir;
20. vətəndaşlıq məsələlərini həll edir;
21. siyasi sığınacaq verilməsi məsələlərini həll edir;
22. əfv edir;
23. dövlət təltifləri ilə təltif edir;
24. ali hərbi və ali xüsusi rütbələr verir;
25.
26.
27. Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasını yaradır;
28. Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin təyinatı ilə bağlı olmayan vəzifələrin icrasına cəlb edilməsinə razılıq verilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimat verir;
29. fövqəladə və hərbi vəziyyət elan edir;
30.
31.
32.

Prezidentin ştandartı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Prezidentinin ştandartı

2008-ci il 15 sentyabrda Azərbaycan Respublikasının 4-cü Prezidenti İlham Əliyev, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ştandartının təsvirinin təsdiq edilməsi haqqında 828 nömrəli fərman imzaladı. Fərmana əsasən Azərbaycan Prezidentinin ştandartı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi rəmzidir. Azərbaycan Prezidentinin ştandartının orijinalı, Azərbaycan Prezident Sarayında yerləşən xidməti otağında saxlanılır.

Azərbaycan Prezidentinin ştandartının sürətləri, Azərbaycan Respublikasının Prezident Sarayının və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin İqamətgahlarının üzərində, Azərbaycan Respublikasının Prezident Sarayında və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin İqamətgahlarında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin qatılımı ilə rəsmi tədbirlərin baş tutması üçün nəzərdə tutulan salonlarda və otaqlarda, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin digər iqamətgahlarda olduğu müddətdə həmin iqamətgahların üzərində, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin qatılımı ilə rəsmi tədbir və digər mərasimlər zamanı həmin tədbirin baş tutduğu binanın üzərində və ya həmin tədbirin baş tutduğu salonda (otaqda), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin nəqliyyat vasitələri üzərində qaldırıla (asıla) və ya yerləşdirilə bilər.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ştandartının ikiüzlü qumaşı eni bərabər olan rəngli üç üfüqi zolaqdan ibarət кvadrat formasındadır.
  • Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağının rənglərinə uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ştandartının qumaşının yuxarı zolağı mavi rəngdə, orta zolağı qırmızı rəngdə, aşağı zolağı yaşıl rəngdədir.
  • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ştandartının qumaşının hər iki üzündə qırmızı zolağın ortasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gerbi təsvir edilib.

Prezidentin andiçmə mərasimi[redaktə | əsas redaktə]

Prezidentin, xarici qonağları qəbulu[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fanfarı

Azərbaycan Respublikasına rəsmi səfərə gələn xarici qonağların (prezident, baş nazir və s.), rəsmi qarşılanma mərasimi olur.

Rəsmi qarşılanma mərasimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fanfarının səslənməsi ilə başlayır. Daha sonra, xarici qonağın olduğu nəqliyyat vasitəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin İqamətgahının ərazisinə daxil olur.

Rəsmi qarşılanma mərasimində, Azərbaycan bayrağıın və xarici qonağın təmsil olunduğu ölкənin dövlət bayraqları dalğaılandığı meydanda, həmin xarici qonağın şərəfinə fəxri qarovul dəstəsi düzülür. Fəxri qarovul dəstəsi, 3 nəfər bayraqdar və 40 nəfər sıravi olmaqla, Azərbaycan Milli Qvardiyasının 43 üzvündən ibarət olur.

Fəxri qarovul dəstəsinin rəisi Azərbaycan Prezidentinə raport verir.

Sonra, xarici qonağın təmsil olunduğu ölкənin və Azərbaycanın dövlət himnləri səslənir.

Polşa və Azərbaycan Prezidentlərinin rəsmi fotosu (2 iyul 2009)

Azərbaycan Prezidenti və xarici qonağ fəxri qarovul dəstəsinin qarşısından кeçir. Xarici qonağ, fəxri qarovul dəstəsinə "Salam əsgər" deyərəк, onları salamlayır. Fəxri qarovul dəstəsi isə, xarici qonağa "Sağol" deyərəк cavab veriri.

Daha sonra, Azərbaycanın dövlət və hökümət nümayəndələri xarici qonağa, xarici qonağın təmsil olunduğu ölкənin dövlət və hökümət nümayəndələri isə Azərbaycan Prezidentinə təqdim edilir.

Sonda, fəxri qarovul dəstəsi hərbi marşın sədaları altında Azərbaycan Prezidenti və xarici qonağın qarşısından кeçir.

Növbəti mərhələdə, iqamətgaha daxil olan xarici qonağ və Azərbaycan Prezidenti rəsmi foto çəкdirir. Rəsmi fotoda, xarici qonağ solda, Azərbaycan Prezidenti isə sağda dayanır. Onlardan, aralıda hərəyə 2 ədəd olmaqla xarici qonağın təmsil olunduğu ölкənin və Azərbaycanın dövlət bayraqları dayanır.

Prezidentin sarayı və iqamətgahları[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sarayı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Zuğulba" İqamətgahı

Azərbaycanın 4-cü Prezidenti İlham Əliyev, 2009-cu il 22 iyulda Azərbaycan Prezidentinin iqamətgaları və qonağ evləri haqqında sərəncamı imzaladı. Sərəncama əsasən Azərbaycan Prezidentinin tabeliyində 2 iqamətgah, 3 qonaq evi, habelə "Gülüstan" Sarayı və Prezident Kitabxanası var.

Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin dövründə, xarici qonağları bir çoxu Gənclik İqamətganında qəbul olunurdu. İlham Əliyevin dövründə isə qonağların bir çoxu "Zuğulba" İqamətgahında qəbul olunur. Azərbaycan Prezidentin tabeliyində, "Azadlıq" Qonağ Evi, "Gənclik" Qonağ Evi və "Ulduz" Qonağ Evi var.

Azərbaycanda, Prezident səviyyəsində baş tutan tədbirlərin bir çoxu "Gülüstan" Sarayı baş tutur. 1994-cü ildə Əsrin müqaviləsi və 2011-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin 20-ci ildönümü kimi tədbirlər, məhz bu sarayda baş tutunb.

Prezidentin nəqliyyat vasitələri[redaktə | əsas redaktə]

Cars belonged to Heydar Aliyev in Heydar Aliyev Center.jpg

Azərbaycan Prezidenti, 2 xidməti avtomobilə sahibdir. Prezident, rəsmi səfərlər zamanı zirehli "Maybach 62" avtomobilindən istifadə edir. Prezidentin ehtiyyat avtomobili isə, zirehli "Mercedes-Benz S-Class (W221)" avtomobilidir.

Almaniyanın Ştutqart şəhərində istehsal olunan "Maybach 62" avtomobilinin qiyməti 352 000 ABŞ dollarıdır. Almaniyada istehsal olunan digər avtomobil, "Mercedes-Benz S-Class (W221)" avtomobilinin qiyməti isə 500 000 avrodur.

Prezidentlərin siyahısı[redaktə | əsas redaktə]

Sıra Portret Prezident Səlahiyyətlərinin müddəti Seçim Partiya
Gəldiyi tarix Getdiyi tarix Gün
1.
Ayaz Mutellibov.jpg
Ayaz Mütəllibov
(1938—)
30 avqust 1991 6 mart 1992 189
1991
КПСС.png Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
Yaqub Məmmədov.jpg
Yaqub Məmmədov
(1941—)
6 mart 1992 14 may 1992 69
1.
Ayaz Mutellibov.jpg
Ayaz Mütəllibov
(1938—)
14 may 1992 18 may 1992 4
Isa Gambar.jpg
İsa Qəmbər
(1957—)
19 may 1992 16 iyun 1992 28
AHC logo.jpg Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
2.
Əbülfəz Elçibəy.jpg
Əbülfəz Elçibəy
(1938—2000)
16 iyun 1992 15 iyun 1993 442
1992
Heydar Aliyev 1997.jpg
Heydər Əliyev
(1923—2003)
Signature of Heydar Aliyev.png
15 iyun 1993 3 oкtyabr 1993 110
YAP-loqo.png Yeni Azərbaycan Partiyası
3.
3 oкtyabr 1993 31 oкtyabr 2003 3680
1993
1998
4.
Azerbaijani President Aliyev Participate in a Meeting With Secretary Kerry and Other Global Leaders on the Nagorno-Karabakh Conflict in Vienna (26452164084).jpg
İlham Əliyev
(1961—)
Signature of Ilham Aliyev.svg
31 oкtyabr 2003 hal-hazırda 5071
2003
2008
2013

Prezidentlərin təhsilləri[redaktə | əsas redaktə]

Prezident Orta təhsili Ali təhsili İxtisası
Ayaz Mütəllibov Bakı şəhəri 189 №-li məktəb Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu[1] Mühəndis
Əbülfəz Elçibəy Ordubad rayonu 1 №-li məktəb Azərbaycan Dövlət İnstitutu[2] Ərəb filologu
Heydər Əliyev naməlum Azərbaycan Dövlət İnstitutu Tarixçi
İlham Əliyev Bakı şəhəri 6 №-li məktəb Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu Diplomat

Prezidentlərin xanımları[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Prezidentinin xanımı, Azərbaycanın Birinci xanımı hesab olunur.

Bu titulun birinci daşıyıcısı, Ayaz Mütəllibovun xanımı Adilə Mütəllibova idi. Daha sonra bu titulu, Əbülfəz Elçibəyin xanımı Həlimə Əliyeva daşıdı. Amma, nə Adilə Mütəllibova, nə də Həlimə Əliyeva, həyat yoldaşlarının prezidentliyi dövründə, Azərbaycanın Birinci xanımı qismində rəsmi tədbirlərə qatımadı. 1993-2003-cü illərdə Azərbaycan Prezidenti olan Heydər Əliyevin xanımı Zərifə Əliyeva isə, 1985-ci ildə vəfat etdiyi üçün, həmin illərdə Azərbaycanın Birinci xanımı titulu daşıyan olmadı.

2003-cü ildə İlham Əliyevin prezident seçilməsi ilə, onun, xanımı Mehriban Əliyeva Azərbaycan Birinci xanımı titulunu formalaşdırdı və Azərbaycan cəmiyyətinə "Birinci xanım" ənənəsini gətirdi.

Mehriban Əliyeva, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2017-ci il 22 fevral tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti təyin edildi.[3][4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Ayaz Mütəllibov: 55 yaşımda həyata sıfırdan başlamalı idim.  (azərb.)". www.lent.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2017-08-01 tarixində. http://web.archive.org/web/20170804201025/http://kulis.lent.az/news/4049. İstifadə tarixi: 12 fevral 2014.
  2. "Məhrum Prezident Əbülfəz Elçibəy FOTOLARDA.  (azərb.)". www.lent.az. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2017-08-01 tarixində. http://web.archive.org/save/http://modern.az/az/news/6935/#gsc.tab=0. İstifadə tarixi: 22 avqust 2015.
  3. "Mehriban Arif qızı Əliyevanın Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı.  (azərb.)". www.president.az (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi saytı). Arxivləşdirilib: [3] saytından 2017-08-01 tarixində. http://web.archive.org/web/20170801113901/http://president.az/articles/22850. İstifadə tarixi: 21 fevral 2017.
  4. "Mehriban Əliyeva Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti təyin edilib.  (azərb.)". www.azertag.az (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin rəsmi saytı). Arxivləşdirilib: [4] saytından 2017-08-01 tarixində. http://web.archive.org/web/20170801115132/http://azertag.az/xeber/Mehriban_Aliyeva_Azerbaycanin_Birinci_vitse_prezidenti_teyin_edilib-1037067. İstifadə tarixi: 21 fevral 2017.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]