Derek Barton

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Derek Barton
ing. Sir Derek Harold Richard Barton
Doğum tarixi 8 sentyabr 1918(1918-09-08)[1][2][3][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 16 mart 1998(1998-03-16)[1][4][5][…] (79 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Texas A&M University[d]
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi üzvi kimya
İş yeri
Təhsili
Üzvlüyü

Derek Barton(ing. Sir Derek Harold Richard Barton; 8 avqust 1918, Qreyvsend, Kent — 16 mart 1998, Kollec-Steyşen, Texas) — ingilis kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1969).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İngilis kimyaçısı Derek Barton 1918-ci ilin avqustun 8-də Qreyvzenddə anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Londonda Kral kimya kollecini bitirmişdir. Orada da işləmişdir, 1942-1945-ci illərdə hərbi idarələrdə, 1945-1946-cı illərdə və 1957-ci ildən Londonun Kral kollecində işləmişdir. 1946-1949-cu illərdə “Si-Ay” firmasının laboratoriyasında çalışır. 1950-1955-ci illərdə və 1957-1978-ci illərdə London universitetində dərs demişdir (1953-cü ildən professor). 1955-1957-ci illərdə Qlazqoda universitetdə işləmişdir.

Derek Barton 1978-ci ildən Fransada Jif-sür İvetdə təbii maddələr institutunda direktor işləmişdir. Konformasiya analizinin yaradıcılarından biridir. Həmçinin təbii birləşmələr kimyası sahəsində də çalışmışdır. 1950-ci ildə steroidləri və terpenləri tədqiq edərək eyni əhatədə olan eyni əvəzləyicilərin reaksiya qabiliyyətinin fərqli olmasını onların müxtəlif konformasiya vəziyyətində olması ilə izah etmişdir. Optiki fırlanma dispersiyasını və İQ-və NMR-spektrlərin adsorbsiya qabiliyyətlərini izah etmək üçün konformasiya analizi ideyasını istifadə etmişdir.

Derek Barton 1953-cü ildə əvəzləyicili sikloheksanonlarda reduksiya şəraitlərinin əmələ gələn spirtdə hidroksil qrupunun konfiqurasiyası və konforması ilə əlaqəsini müəyyən edən qayda təklif etmişdir (Barton qaydası). 1960-cı ildə nitritlərin nitrobirləşmələrə daha sonra oksimlərə fotokimyəvi pereqruplaşmasını kəşf etmişdir (Barton reaksiyasıdır). Bu da aldosteronun sadə sintez üsulunu yaratmağa imkan verdi.

Derek Barton 1960-cı ildə arenlərin həlqələrinin fotokimyəvi parçalanmasını müşahidə etdi. Tetrasiklinin mikroorqanizmlərlə istehsalını imitasiya edən sintez üsulunu təklif etdi. 1942 - 1952-cı illərdə xlorüzvi birləşmələrin pirolizini tədqiq etmişdir. 1960-cı ildə karbonionların avtooksidləşməsini öyrənmişdi. Biosintez proseslərində fermentlərin rolunu və onların biogenezi yolunu öyrənmişdir.

Derek Barton 1969-cu ildə “Konformasiya analizinin tədqiqi və onun kimyada tətbiqinə görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru: açıq məlumat platforması — 2011.
  2. Derek, Harold, Richard Barton — 1834.
  3. Encyclopædia Britannica
  4. 1 2 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/54435/Sir-Derek-HR-Barton
  5. http://www.nndb.com/company/038/000127654/
  6. Ley S. V., Myers R. M. Sir Derek Harold Richard Barton. 8 September 1918 - 16 March 1998 // Biogr. Mem. Fellows R. Soc. / J. T. StuartThe Royal Society, 2002. — Vol. 48, Iss. 0. — P. 1–23. — ISSN 0080-4606; 1748-8494doi:10.1098/RSBM.2002.0001
  7. F. Albert Cotton Derek H. R. Barton (1918-98) // Nature / P. Campbell, M. SkipperNPG, 1998. — Vol. 393, Iss. 6685. — P. 526–526. — ISSN 1476-4687; 0028-0836doi:10.1038/31121
  8. http://historique.icsn.cnrs-gif.fr/spip.php?article6
  9. http://www.londonremembers.com/subjects/sir-derek-barton
  10. Organic Reactions — 2004. — ISBN 0-471-26418-0doi:10.1002/0471264180.OR077.02
  11. Barton, Derek Harold Richard // encyclopedia.comDetroit: Charles Scribner's Sons, 2008. — ISBN 978-0-684-31559-1
  12. Barton, Derek Harold Richard, Sir

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]