Keniti Fukui

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Keniti Fukui
福井 謙
Keniti Fukui.jpg
Doğum tarixi 3 oktyabr 1918(1918-10-03)
Doğum yeri Nara, Yaponiya
Vəfat tarixi 9 yanvar 1998(1998-01-09)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi xərçəng
Vətəndaşlığı Yaponiya Yaponiya
Elm sahəsi Fiziki kimya
Üzvi kimya
İş yeri
Təhsili
Tanınmış yetirmələri Kōichi Yamashita[d]
Tanınır Kimyəvi reaksiya nəzəriyyəsi, Stereokimya
Mükafatları Nobel mükafatı Kimya üzrə Nobel mükafatı (1981)

Noyori Ryoji 福井 謙; 4 oktyabr, 1918 -9 yanvar 1998)—Yapon kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1981).[2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiya kimyaçısı Keniti Fukui 4 oktyabr, 1918-ci ildə Yaponiyanın Nara prefekturasında anadan olmuşdu. Kioto imperator universitetində sənaye kimyası kafedrasında oxumuş və 1941-ci ildə bitirmişdir. Əvvəlcə Yaponiya imperator ordusu üçün yanacaq istehsal edən zavodda işləmişdir. Onun akademik karyerası 1943-cü ildə Kioto imperator universitetində yanacaq kimyası kafedrasında başlamışdır və 1952-ci ildə həmin universitetin professoru olmuşdur.[3]

Keniti Fukui 1982-ci ildə Kioto universitetinin əməkdar professoru olmuşdur. 1982-1988-ci illərdə Kioto texnaloji institutunun rektoru olmuşdur. 1988-ci ildən ölümünə qədər Fundamental kimya institutunun (institut yarandığı gündən) direktoru olmuşdur.

Onun tədqiqatları kvant kimyasına həsr olunub. 1952-ci ildə sərhəd orbitalları nəzəriyyəsinin əsasını qoyub. Benzol və naftalində karbon atomlarının sərhəd π-elektronlarının sıxlığını hesablayıb və göstərib ki, onların qiyməti və paylanması molekulun reaksiya qabiliyyətini müəyyən edir. 1954-1957-vi illərdə aralıq vəziyyətin formalaşması haqqında təsəvvürləri inkişaf etdirib.[4]

1960-1962-ci illərdə sərhəd orbitalları nəzəriyyəsini alifatik karbohidrogenlərin σ-elektronlarının sıxlığını, onların dissosiasiyası enerjisini, alifatik ionların və radikalların davamlılığının miqdarı xarakteristikasını hesablamaq üçün istifadə etmişdir. 1970-ci ildə çoxmərkəzli aktivləşdirilmiş komplekslərlə reaksiyalara tətbiqdə sərhəd molekulyar orbitallar nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir.

1981-ci ildə “Kimyəvi reaksiyaların getməsi nəzəriyyəsini işləyib hazırladığına görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.[5] Fukuini Yaponiyada təhsilin keyfiyyəti çox narahat edirdi.

Kimya üzrə Yaponiyada Nobel mükafatı lauretı olan Fukui belə növ məsələlərdə çox böyük məsuliyyət hiss edirdi. Fukui vəfat edərkən 1973-cü ildə fizika üzrə Nobel mükafatı almış Leo Esaki (hazırda Sukub universitetinin rektoru) demişdi: “Yaponiya yaxşı keyfiyyətli alim tədqiqatçılar yetişdirməlidir ki, onlar çoxlu Nobel mükafatları alsınlar və onda Fukuinin ruhu dünyada rahat olacaq” (Ashah Evenning News, January 10, 1998).

Keniti Fukui 1983-cü ildən Yaponiya EA-nın üzvü idi.

Keniti Fukui 9 yanvar 1998-ci ildə vəfat edib.

Biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  • K., Fukui (1999). Theor. Chem. Accts. Cornell University Press.
  • R. B., Woodward; Hoffmann, R. (1969). The conservation of orbital symmetry. New York: Academic Press..
  • H., Yukawa (1948). Introduction to particle physics..
  • H., Yukawa (1946). Introduction to quantum mechanics..
  • R. S., Mulliken (1952). J. Am. Chem. Soc. , 74.
  • R. G., Parr; Yang, W. (1984). J. Am. Chem. Soc. , 106.
  • I., Fleming (1976). Frontier orbitals and organic chemical reactions. Chichester: Wiley.
  • R. H., Fowler (1936). Statistical mechanics.. Cambridge University Press..
  • L. P., Hammlet (1940). Physical organic chemistry.
  • K. N., Houk (1973). J. Am. Chem. Soc., 95.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #172090369 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  2. (2001) "Kenichi Fukui. 4 October 1918 -- 9 January 1998: Elected F.R.S. 1989". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 47. DOI:10.1098/rsbm.2001.0013.
  3. T. Yonezawa. A molecular orbital theory of reactivity in aromatic hydrocarbons. — 1952.
  4. K. Fukui. Recognition of stereochemical paths by orbital interaction. — Accts Chem., 1971.
  5. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/221664/Fukui-Kenichi

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]