Qoşabulaq (Göyçə)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
Qoşabulaq
Göyçənin xəritəsi.JPG
Basarkeçər rayonu
Ölkə Ermənistan
Rayon Basarkeçər rayonu
Koordinatlar 40°9′50″N 45°48′12″E / 40.16389°N 45.80333°E / 40.16389; 45.80333Koordinatlar: 40°9′50″N 45°48′12″E / 40.16389°N 45.80333°E / 40.16389; 45.80333
Saat qurşağı UTC+04:00
Qoşabulaq (Göyçə)  — yerləşdiyi ərazi Ermənistan
Qoşabulaq (Göyçə)

QoşabulaqGöyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İrəvаn qubеrniyаsının Nоvоbаyаzid qəzаsındа kənd və dаğ аdı. Dаğdа оlаn qоşа bulаğın аdındаn götürülmüşdür. Qoşabulaq kəndinin himi XIX əsrin ortalarında (1830-1840) Qazax mahalının Sofular kəndindən rusların basqınlarından qaçan varlı kənd sakini Hacı İman tərəfindən salınmışdır. Hacı İmanla birlikdə gələn bir neçə tayfa ağsaqqalları, yaşamaq üçün münbit torpaqları və əlverişli suyu olduğunu görərək həmin yeri özləri üçün daimi yaşayış məskəni seçmişlər. Kəndin adı yarandığı ilk gündən, 1988-ci ilin dekabrına qədər Qoşabulaq olub və dəişdirilməmişdir. Kəndin adının mənası isə kəndin mərkəzindəki 2 bulağın adı ilə bağlıdır. Tayfa ağsaqqalları, kəndin adını həmin bulaqlara görə Qoşabulaq adlandırmışlar. Kənd rаyоn mərkəzi Bаsаrkеçərdən 2 km məsаfədə yеrləşir. 19 аprеl 1991-ci ildə kəndin adı Şadcrek qoyulmuşdur.

Qoşabulaq kəndi Göyçə gölünün şərqində rayon mərkəzindən 6 km cənub-şərqdə dəniz səviyyəsindən 2023 m hündürlükdə yerləşir.

Ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənd rayon mərkəzindən 6 km şimal - qərb tərəfdə yerləşmişdir. Kənd Qayabaşı kəndi ilə 2 km qərb tərəfdən, Sarıyaqub kəndi ilə 4 km şimal-qərb tərəfdən, Daşkənd kəndi ilə 4,5 km şimal tərəfdən həmsərhəddir. Kəndin adı yarandığı ilk gündən, 1988-ci ilin dekabrına qədər Qoşabulaq olub və dəyişdirilməmişdir. Kəndin adının mənası isə kəndin mərkəzindəki 2 bulağın adı ilə bağlıdır. Tayfa ağsaqqallları, kəndin adını həmin bulaqlara görə Qoşabulaq adlandırılmışlar. Tarixən kəndin ərazisi 4000 hektardan çox olmuşdur. Kəndin eni 1 km, uzunluğu isə 2 km - dir. Kəndin mərkəzində keçmiş klub və idarə binasının arxasında çox, böyük daşlardan hörülmüş Alban məscidinin qalıqları vardır. Məscidə müqəddəs "Pir" kimi inanır və məbədin təmizliyinə riayət edərdilər. Məbədin üzərindəki " Qrabar" əlifbası ilə yazılan yazılardan bir daha aydın olur ki, Qoşabulaq kəndinin ərazisində III-V əsrlərdə yaşayan Alban Türklərinin tarixini sübut edən dəlillər vardır. Kənd mağazasından 15-20 m məsafədə yerləşən köhnə qəbirstanlıqdakı daşların böyüklüyü insanı heyrətə gətirirdi. Həmin daşlardan üzərində "Qrabar" əlifbası ilə yazılan yazılar vardır. Buradan bir daha aydın olur ki, həmin qəbirstanlıq Alban Türklərinin qəbirstanlığı olmuşdur. Baş daşları çox iri və ağır olduğundan 60-70 sm-dən çox hissəsi torpaq qatları ilə örtülmüşdür. Kəndin ərazisində qədim yurd yerlərinin qalıqları vardır. Məşədi Əlinin evindən təxminən 200 m aralıda yarı qazma damlar vardır. Onun yanında olan keçmiş su dəyirmanı, Daşkənd kəndindən gələn su ilə işləyirdi. Göytəpə deyilən yurd yerində yaşayış məskəni olduğu açıqca hiss olunurdu. Hündürlüyü 10-15 m olan qayalıqlardan bulaqlar çıxırdı ki, onların suları birləşəndə su dəyirmanlarını işlədirdi. Kəndin ərazisində 7 su dəyirmanı olmuşdur. Onlardan 2-si tamamilə uçub dağılmış, 5-i isə işləyirdi. İşləyən 5 su dəyirmanından kənd əhalisi ilə birlikdə qonşu kəndlərin də əhalisi istifadə edərdilər. Kəndin ərazisində adları Türk toponimlərindən ibarət çox gəzməli və mənzərəli yerlər, içməli suları olan çaylar və bulaqlar vardır. Kəndin dağı Sarı Yer yaylağının sərhəddində yerləşirdi. Yaylağın otarağı "Topallıqla" o qədər zəngin idi ki, qışda orada bir neçə sürü qoyun və mal naxırını saxlamaq mümkün idi. Yaylağın qutaracağında güclü bulaqlar var idi. Bulaqları suları birləşərək "Daşağan çayını" təşkil edirdi. Kiçik bulaqların isə xalq tərəfindən qoyulmuş qədim adları vardır: Sarı bulaq, Lilparlı bulaq, Qaradaş dağında obadan 300-400 m yüksəklikdə dağın yamacında yerləşən Qarabulaq, yaylaqda isə Camış uçan, Çataq və başqa yerlər vardır. "Qarabulaq" deyilən ziyarətgaha çobanlar və kənd əhalisi ziyarətə gələr, bulağın suyundan içərdilər. Suyun içindən dəmir pul, kəhrəba muncuq,düymə götürərdilər. Kəndin 1500 hektardan çox torpaq sahəsi olmuşdur. Ondan 900 hektarı əkənək, yerdə qalan 600 hektarı isə biçənək sahələridir. Basarkeçər rayonu ilə Daşkənd kəndinin sərhədlərində yerləşən "Qırma" adlanan ərazidə yaşayan Kürdlər müsəlman olduqlarına görə erməni daşnaqları tərəfindən sıxışdırılaraq incidilirdilər. Möyləlilər tayfasından kənd ağsaqqalı Şəmil kişi kürdlərin sıxışdırıldıqlarını görərək, 1924-cü ildə onların Qoşabulaq kəndində məskunlaşmasına şərait yaratdı. 1924-cü ildən 1988-ci ilə qədər kənddə azərbaycanlılar kürdlərlə birlikdə yaşadılar. Sonralar isə kürdlər azərbaycanlılar kimi erməni daşnaqları tərəfindən məskunlaşdıqları Qoşabulaq kəndindən zorla çıxarılaraq qaçqın düşdülər. Onlar hal-hazırda Xanlar rayonunun Göyçəkənd kəndində və İsmayıllı rayonunun Sultankənd və Üçtal kəndlərində məskunlaşaraq azərbaycanlılarla birlikdə yaşayırlar.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin əhalisinin statistik göstəricisi belə olmuşdur. 1831-ci ildə 117 nəfər, 1873-cü ildə 316 nəfər, 1886-cı ildə 419 nəfər, 1897-ci ildə 456 nəfər, 1914-cü ildə 672 nəfər, 1918-1920-ci illərdə kənd daşnaklar tərəfindən dağıdılmışdır. 1921-ci ildə kəndin əhalisi yenidən kəndə qayıtmışlar.

1922-ci ildə 387 nəfər, 1926-cı ildə 291 nəfər, 1931-ci ildə 383 nəfər, 1988-ci ildə 1800 nəfər əhalisi olmuşdur.

1988-ci ilə qədər əhalisi azərbaycanlılar olan kənddə hal-hazırda ermənilər yaşayırlar.

1988-ci ilin sоyqırımınıdа kənddən həlаk оlаnlаr. Əliyеv Firuddin Аlı оğlu (1936), Cəfərоv Tаpdıq İsmаyıl оğlu (1950), Аbbаsоvа Rüхsаrə Əli qızı (1979).

Kəndin tayfaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Daşdəmirlilər - (Qazax mahalının Salahlı kəndi)
  • Astanlılar - (Qazax mahalı)
  • Mövlalılar - (Naxçıvan MR, Şərur rayonu, Gümüşlü kəndi)
  • Hacı İmanlılar - (Qazax mahalının Sofular kəndi)
  • Axundlular - (Cənubi Azərbaycan)
  • Məşədəllər - (Qazax mahalı)
  • Kərbəlayı Ələkbərlilər - (Qazax mahalı)
  • Çöstərlilər - (Qazax mahalı)
  • Mirzə - Yusiflilər - (Qazax mahalı)

Görkəmli şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qaçqınlıq[redaktə | əsas redaktə]

1905-1907-ci illərdəki I qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından çəxarılaraq Şəmkir, Goranboy və başqa yerlərdə məskunlaşmışlar. Əhali 1907-ci ilin yazında yenidən doğma kəndinə qayıtmış, az bir hissə isə məskunlaşdıqları ərazilərdə qalmışdır. Kəndin təxminən 30-35 evi, 100-120 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1918-1920-ci illərdəki II qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından çıxarılaraq qaçqın düşmüşdürlər. Kənd əhalisi Topaşan və Kəlbəcər yolları ilə çıxaraq Şəmkir, Kəlbəcər, Gədəbəy, Samux və başqa yerlərdə məskunlaşmışdır. Əhali 1921-ci ilin yazında yenodən doğma kəndinə qayıtmış, az bir hissəsi isə məskunlaşdıqları ərazilərdə qalmışdır. Kəndin təxminən 45-50 evi, 180-200 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1948-1953-cü illərdəki III qaçqınlıq zamanı kəndin 120 evi və 370 nəfərə yaxın əhalisindən 70 evi, 280-300 nəfərə yaxın əhalisi Azərbaycanın Tərtər rayonunun Borsunlu kəndində məskunlaşmışdır. Əhalidən 70 evin 68 evi 1954-1955-ci illərə qədər yenidən doğma kəmdinə qayıtmış, 2 evi isə məskunlaşdıqları Borsunlu kəndində qalmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin 120 evi, 370 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1988-1991-ci illərdəki IV qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından çəxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Əhali Bakı, Gəncə, Bərdə, Tərtər, İsmayıllı, Yevlax və başqa yerlərdə məskunlaşmışlar. Kənd əhalisi, bu günə qədər məskunlaşdıqları yerlərdə yaşayırlar. Kəndin 140 evi, 55-600 nəfərə yaxın əhalii olmuşdur.

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əkinçilik və heyvandalıq

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı", XII cild, "Respublika Xatirə Kitabı" redaksiyası, Bakı, 2012. səh. 598-600. (Toplayıb tərtib edəni: Araz Yaquboğlu)
  • Ziyəddin Məhərrəmov, "Unudulmaz sazlı-sözlü yurdumuz". Bakı, Çaşıoğlu-2001.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]