Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu
Logo oilfund.JPG
Təsis edilib: 29 dekabr, 1999
Yerləşməsi: Bakı, Azərbaycan
İcraçı direktor: Şahmar Mövsümov
Veb-saytı: http://www.oilfund.az

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) — neft və qaz ehtiyatlarına dair sazişlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının əldə etdiyi gəlirlərin toplanmasını, səmərəli idarə edilməsini, gələcək nəsillər üçün saxlanmasını təmin edən xüsusi məqsədli dövlət qurumudur.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun inzibati binası olan SOFAZ Tower

ARDNF Azərbaycan Respublikası Prezidenti, sabiq prezident Heydər Əliyevin 29 dekabr 1999-cu il tarixli 240 nömrəli Fərmanı ilə təsis edilmişdir. A ARDNF-nin Əsasnaməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 dekabr 2000-ci il tarixli 434 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Neft Fondu əməli fəaliyyətə 2001-ci ilin iyun ayında Fondun vəsaitlərinin yerləşdirilməsi qaydalarının Prezident Fərmanı ilə təsdiq edilməsindən sonra başlamışdır. ARDNF-nin yaradılması ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş uğurlu Milli Neft Strategiyasının ayrılmaz hissəsidir.

Missiya[redaktə | əsas redaktə]

ARDNF-nin missiyası tükənən təbii sərvətlərdən əldə olunan gəlirlərin toplanması və Azərbaycan xalqının bugünkü və gələcək nəsillərinin daimi gəlir mənbəyinə çevrilməsidir.

Məqsəd və vəzifələr[redaktə | əsas redaktə]

ARDNF-nin yaradılması fəlsəfəsinin əsasını Azərbaycan xalqına Tanrı tərəfindən bəxş edilmiş neft sərvətlərinin nəsillər arasında ədalətli bölüşdürülməsinin təmin edilməsi təşkil edir. ARDNF-nin təsis edilməsinin əsas məqsədi ölkəmizin neft sərvətlərinin səmərəli və məqsədyönlü şəkildə idarə edilməsinə şərait yaratmaqdan ibarətdir.

ARDNF-nin fəaliyyəti ölkə qarşısındakı aşağıdakı mühüm vəzifələrin həllinə yönəlmişdir:

1. Ölkədə makroiqtisadi sabitliyin qorunması, maliyyə-vergi intizamının təmin edilməsi, neft gəlirlərindən asılılığın azaldılması və qeyri-neft sektorunun inkişafının təmin edilməsi;

2. Ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisi naminə mühüm ümummilli layihələrin maliyyələşdirilməsi;

3. Neft və qazın bərpa edilməyən təbii ehtiyat olduğunu nəzərə alaraq, onlardan əldə edilən gəlirin nəsillər arasında bərabər bölüşdürülməsi və gələcək nəsillər üçün ehtiyat vəsaitin toplanması.

İdarə olunması[redaktə | əsas redaktə]

Neft Fondunun fəaliyyətinə ümumi nəzarət Müşahidə Şurası tərəfindən həyata keçirilir. Müşahidə Şurasının başlıca vəzifəsi Neft Fondunun İcraçı direktoru tərəfindən hazırlanan illik büdcə layihəsinə və büdcənin icrası barədə hesabatlara, illik hesabatlara, maliyyə fəaliyyətinin auditinin nəticələrinə rəy verməkdir.

ARDNF-ə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin olunan və vəzifədən azad edilən İcraçı direktor rəhbərlik edir.

ARDNF-nin İcraçı direktoruna Fondu qanuni olaraq təmsil etmək, işçiləri vəzifəyə təyin etmək və vəzifədən azad etmək, Fondun işini təşkil etmək, Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən təsdiq olunmuş Qaydalara uyğun olaraq ARDNF-nin vəsaitlərinin idarə edilməsi və yerləşdirilməsi üzrə sərəncam vermək səlahiyyətləri verilmişdir. İcraçı direktor ARDNF-nin illik büdcəsini, ARDNF-nin vəsaitinin istifadə edilməsinə dair illik proqramını hazırlayır və təsdiq olunmaq üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinə təqdim edir.

ARDNF-nin büdcəsinin icrası Müşahidə Şurası tərəfindən verilmiş rəy əsasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamları ilə təsdiq edilmiş ARDNF-nin büdcəsinə, o cümlədən vəsaitinin istifadə edilməsinin əsas istiqamətləri (proqramına) və illik xərclər smetasına uyğun olaraq həyata keçirilir.

ARDNF-nin vəsaitlərinin idarə olunması ilə bağlı fəaliyyəti «Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun valyuta vəsaitlərinin saxlanılması, yerləşdirilməsi və idarə edilməsi haqqında Qaydalar»a (İnvestisiya qaydaları) və illik əsasda təsdiq olunan "Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun İnvestisiya siyasəti"nə  uyğun olaraq həyata keçirilir..

Gəlirlərinin formalaşması mənbələri[redaktə | əsas redaktə]

Neft Fondunun vəsaiti aşağıdakılar hesabına formalaşır:

  • hasilatın pay bölgüsü sazişlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının payına düşən neft və qazın satışından əldə edilən xalis gəlirlər,
  • bonuslar,
  • akrhesabı ödənişlər,
  • dividendlər,
  • neftin və qazın Azərbaycan Respublikasının ərazisi ilə ötürülməsindən əldə edilən gəlirlər,
  • sərmayəçilər tərəfindən verilən aktivlərdən əldə edilən gəlirlər,
  • Fondun aktivlərinin yerləşdirilməsindən və idarə olunmasından əldə edilən gəlirlər,
  • qrantlar və digər təmənnasız yardımlar,
  • qanunvericiliyə uyğun olaraq digər gəlirlər və daxilolmalar.

Xərc istiqamətləri[redaktə | əsas redaktə]

ARDNF-nin Əsasnaməsinə uyğun olaraq, Fondun vəsaiti ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisi naminə ən mühüm ümummilli problemlərin həllinə və strateji əhəmiyyətli infrastruktur obyektlərinin inşasına və bərpasına istifadə oluna bilər.

Bundan başqa, ARDNF dövlət büdcəsinə transfertlər edir. ARDNF-nin xərclərinin müəyyən hissəsi isə onun idarə edilməsinə yönəldilir.

Azərbaycan Respublikasının "Büdcə Sistemi haqqında" Qanununa uyğun olaraq, Neft Fondunun xərcləri icmal dövlət büdcəsinin tərkib hissəsidir və hər il dövlət büdcəsi ilə birlikdə ölkə parlamenti tərəfindən baxılaraq təsdiq edilir. Qanunda nəzərdə tutulduğu kimi, Neft Fondu yalnız öz büdcəsi ilə nəzərdə tutulan xərcləri həyata keçirə bilər. 

Maliyyələşdirdiyi layihələr[redaktə | əsas redaktə]

Neft Fondu Əsasnaməsinə uyğun olaraq aşağıdakı ümummilli əhəmiyyətə malik layihələrin maliyyələşdirilməsini həyata keçirir:

1.Bakı-Tbilisi-Ceyhan Əsas İxrac Boru Kəməri layihəsində Azərbaycan Respublikasının iştirak payının maliyyələşdirilməsi (tamamlanıb);

2.Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində öz doğma yurdlarından didərgin düşmüş qaçqın və məcburi köçkün ailələrinin sosial-məişət vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və məskunlaşdırılması problemlərinin həlli layihəsi;

3.“Oğuz-Qəbələ zonasından Bakı şəhərinə su kəmərinin çəkilməsi” layihəsi (tamamlanıb);

4.“Samur-Abşeron kanalının rekonstruksiya edilməsi” layihəsi;

5.Dövlət İnvestisiya Şirkətinin Nizamnamə kapitalının maliyyələşdirilməsi (tamamlanıb);

6.Bakı-Tbilisi-Qars layihəsinin maliyyələşdirilməsi;

7.“2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı”nın maliyyələşdirilməsi;

8.  “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-nin nizamnamə kapitalında dövlətin iştirak payının maliyyələşdirilməsi;

9. Türkiyə Respublikasında "Star" neft emalı kompleksinin tikintisi layihəsində Azərbaycan Respublikasının iştirak payının maliyyələşdirilməsi;

10. Xəzər dənizində yeni, müasir, üzən qazma qurğusunun tikinti layihəsində Azərbaycan Respublikasının iştirak payının maliyyələşdirilməsi (tamamlanıb).

Vəsaitlərin idarə olunması[redaktə | əsas redaktə]

AR Prezidentinin 2011-ci il 27 oktyabr tarixli 519 nömrəli Fərmanı ilə Neft Fondunun “Valyuta vəsaitinin saxlanılması, yerləşdirilməsi və idarə edilməsi haqqında Qaydalara” dəyişikliklər edilmiş və Fondun Yeni İnvestisiya Siyasəti qəbul edilmişdir. Yeni investisiya siyasətinə uyğun olaraq investisiya portfelinə yeni maliyyə alətləri - səhmlər, qızıl, daşınmaz əmlak daxil edilmişdir. Belə ki, investisiya portfelinin məcmu dəyərinin 25%-ə qədəri səhmlərə, 5%-ə qədəri qızıla, 10%-ə qədəri daşınmaz əmlaka investisiya edilə bilər. Neft Fondunun investisiya portfelinin məcmu dəyərinin 50%-i ABŞ dollarında ifadə olunan aktivlərdə, 35%-i AVRO-da ifadə olunan aktivlərdə, 5%-i İngiltərə funt sterlinqində ifadə olunan aktivlərdə saxlanılır. Neft Fondunun investisiya portfelinin məcmu dəyərinin qalan 10%-i Böyük Yeddilər, Avropa Valyuta Birliyinə daxil olan ölkələrin, Rusiya və Türkiyənin, həmçinin uzunmüddətli öhdəliklər üzrə “A” (Standard ənd Purz, Fiç) və ya “A2” (Mudiz) kredit reytinqindən aşağı olmayan reytinqə malik olan ölkələrin valyutalarında ifadə olunan aktivlərə yerləşdirilə bilər.

Qızıl[redaktə | əsas redaktə]

1 fevral 2012-ci il tarixindən etibarən Fond tərəfindən London Qiymətli Metallar Bazarı İştirakçılarının Assosiasiyasının market-meyker üzvü olan banklardan həmin qurum tərəfindən tətbiq edilən tələblərə uyğun olan həftəlik 25 qızıl külçənin (10 000 troya unsiyası) alışına başlanılmışdır. Qiymət dəyişkənliyi riskinin minimuma endirilməsi məqsədilə, alınması nəzərdə tutulan qızılın ümumi miqdarının mərhələli şəkildə (həftələr üzrə) bərabər miqdarda bölüşdürülməklə 2 il müddətində Fondun investisiya portfelinə daxil edilməsi planlaşdırılmışdır. 01 sentyabr 2017-ci il tarixinə ARDNF-nin investisiya portfelinə daxil edilmiş qızılın ümumi miqdarı 30 175 kq (970 146 troya unsiyası) təşkil edir.

Daşınmaz əmlak[redaktə | əsas redaktə]
  • Londonun Seynt Ceyms 78 ünvanında yerləşən və dəyəri 177 350 000 İngilis funt sterlinqi (285 550 000 ABŞ dolları) təşkil edən ofis kompleksi (investisiya prosesi 2012-ci ilin dekabr ayında başa çatdırılmışdır);
  • Moskva şəhərinin biznes mərkəzi “Tverskaya 16” ünvanında yerləşən və dəyəri 133 000 000 ABŞ dolları təşkil edən “Qalereya Aktyor” ofis-ticarət mərkəzi (investisiya prosesi 2012-ci ilin dekabr ayında başa çatdırılmışdır);
  • Paris şəhərinin Vandom meydanı 8 ünvanında yerləşən, dəyəri 135 000 000 avro (180 000 000 ABŞ dolları) təşkil edən ofis və ticarət obyektlərindən ibarət olan daşınmaz əmlak kompleksi (investisiya prosesi 2013-cü ilin mart ayında başa çatdırılmışdır);
  • Seul şəhərinin 203 Euljiro2-ga, Jung-gu ünvanında yerləşən və dəyəri 447 000 000 ABŞ dolları təşkil edən “Payn Avenyu A qülləsi” ofis kompleksi;
  • Tokio şəhərinin Ginza rayonunda, Çou avenyuda yerləşən və dəyəri 52,3 milyard yapon yeni (432 073 855 ABŞ dolları) təşkil edən Kirarito Ginza ticarət obyekti;
  • Milan şəhərinin tarixi biznes mərkəzində Via Meravikli 7 ünvanında yerləşən və dəyəri 97 milyon avro təşkil edən Palazzo Turati ofis binası.
Səhm[redaktə | əsas redaktə]

Fondun investisiya portfelinə daxil edilmiş yeni maliyyə alətlərindən biri olan səhmlər üçün hədəf kimi inkişaf etmiş ölkələrin 1600-dən çox nüfuzlu iri şirkətlərinin yer aldığı səhm bazarı indekslərindən olan MSCI World indeksi seçilmişdir.

Neft Fondu və şəffaflıq[redaktə | əsas redaktə]

Neft Fondu fəaliyyətində daim şəffaflıq sahəsinə xüsusi diqqət göstərir. Neft Fondunun hesabat sistemində şəffaflığın təmin edilməsi ilk növbədə Neft Fondunun maliyyə fəaliyyəti haqqında hesabatının müstəqil auditor tərəfindən yoxlanılması vasitəsilə həyata keçirilir.

Neft Fondu təbii ehtiyatların idarə olunmasından əldə edilən gəlirlər və onların xərclənməsi istiqamətlərinin ictimaiyyətə çatdırılmasında şəffaflığın təmin olunması üçün gəlir və xərcləri haqqında rüblük, Neft Fondunun fəaliyyəti barədə illik hesabatları mətbuatda və Neft Fondunun internet səhifəsində (http://www.oilfund.az) mütəmadi olaraq dərc etdirir.

Neft Fondunun fəaliyyəti ilə bağlı ictimaiyyətə dəqiq məlumatların çatdırılması məqsədi ilə media nümayəndələri üçün vaxtaşırı mətbuat konfransları təşkil edilir.

ARDNF fəaliyyətində daim şəffaflıq sahəsinə xüsusi diqqət göstərir. ARDNF–nin hesabat sistemində şəffaflığın təmin edilməsi ilk növbədə Fondun maliyyə fəaliyyəti haqqında hesabatının müstəqil auditor tərəfindən yoxlanılması vasitəsi ilə həyata keçirilir.

ARDNF təbii ehtiyatların idarə olunmasından əldə edilən gəlirlər və onların xərclənməsi istiqamətlərinin ictimaiyyətə çatdırılmasında şəffaflığın təmin olunması üçün gəlir və xərcləri haqqında rüblük, ARDNF-nin fəaliyyəti barədə illik hesabatları mətbuatda, ARDNF-nin internet səhifəsində (www.oilfund.az) və sosial media səhifələrində (Facebook, Twitter) mütəmadi olaraq dərc etdirir.

ARDNF-nin fəaliyyəti ilə bağlı ictimaiyyətə dəqiq məlumatların çatdırılması məqsədi ilə media nümayəndələri üçün vaxtaşırı mətbuat konfransları təşkil edilir. 

2007-ci ilin mayında ARDNF “BMT-nin Dövlət Qulluğu Mükafatı” ilə təltif edilmişdir. Dövlət idarəçiliyi sahəsində ən nüfuzlu mükafat hesab olunan "BMT-nin Dövlət Qulluğu Mükafatı" dünyanın müxtəlif ölkələrində dövlət qurumlarının həmin ölkələrin inkişafına verdiyi töhvənin və əldə etdikləri uğurların qiymətləndirilməsi məqsədilə BMT tərəfindən 2003-cü ildə təsis olunub. ARDNF Şərqi Avropa və MDB ölkələrinin dövlət təşkilatları arasında “BMT-nin Dövlət Qulluğu Mükafatı”na layiq görülən birinci dövlət qurumudur.

2009-cu ilin fevralında Qətərin paytaxtı Doha şəhərində keçirilmiş MHŞT üzrə 4-cü beynəlxalq konfransda Azərbaycanda mədən hasilatı ilə məşğul olan şirkətlərin hökumətə ödənişləri və hökumətin şirkətlərdən daxilolmaları barədə məlumatların müntəzəm olaraq auditdən keçərək ictimaiyyətə açıqlandığı və dərc edildiyi, Azərbaycanın MHŞT-yə qoşulan ölkələr tərəfindən MHŞT prinsip və meyarlarının tam tətbiq edildiyini təsdiqləyən qiymətləndirmə prosesindən keçən ilk ölkə olduğu nəzərə alınaraq MHŞT üzrə Beynəlxalq İdarə Heyəti tərəfindən Azərbaycanın MHŞT-nin tamhüquqlu üzvü statusu təsdiq edildi. Bununla da Azərbaycan MHŞT-ni tətbiq edən və namizəd statusu almış ölkələr arasında tamhüquqlu üzv satusunu almış ilk ölkə oldu. Kofransda Azərbaycana MHŞT prinsip və meyarlarına tam cavab verən ölkə olması və MHŞT-nin tətbiqi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə “2009-cu il MHŞT mükafatı” təqdim edilmişdir.

Neft Fondu - suveren fond[redaktə | əsas redaktə]

Suveren Sərvət Fondları - maliyyə ehtiyatlarını istiqrazlar, əmlak, qiymətli metallar və ya digər maliyyə alətləri təşkil edən, təbii sərvətlərdən əldə edilən gəlir hesabına formalaşan dövlət maliyyə fondlarıdır. Bu termin ilk dəfə 2005-ci ildə işlədilmişdir.

2009-cu il aprelin 5-6-da Küveytin paytaxtı Əl-Küveyt şəhərində keçirilmiş Suveren Fondların Beynəlxalq İşçi Qrupunun iclasında Suveren Fondların Beynəlxalq Forumunun yaradılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Neft Fondu bu Beynəlxalq Forumun üzvüdür.

Dövlət Neft Fondu Suveren Fondların Beynəlxalq Forumu (SFBF) vasitəsi ilə digər Suveren Fondlar (SF) ilə əməkdaşlığını davam etdirir. SF-nin könüllülük prinsipi əsasında yaradılmış qrupu olan SFBF-nin üzvləri onların ümumi maraqlarına uyğun olan məsələlərin müzakirəsi ilə əlaqədar mütəmadi olaraq görüşür və fikir mübadiləsi edir, habelə SF-nin fəaliyyəti və Santyaqo Prinsiplərinin (SP) anlaşılmasına yardım edir. SFBF-nin ilk görüşü 2009-cu ilin 8-9 oktyabr tarixlərində Azərbaycan hökuməti və Neft Fondunun təşkilatçılığı ilə Bakı şəhərində keçirilmişdir. SP-nin 24-cü prinsipinə əsasən, ARDNF SP-nin tətbiqi ilə bağlı ilk hesabatını hazırlamışdır [1] və o, illik əsasda nəzərdən keçirilir.

Neft Fondunun loqosu[redaktə | əsas redaktə]

Loqonun ümumi görünüşündə Fondun fəaliyyətinin tərkib hissəsi olan Azərbaycanın sərvətlərinin gələcək nəsillər üçün saxlanmasını özündə simvolizə edən əlləri arasında çox əziz və qiymətli nəyisə himayə edən insan fiquru təsvir edilmişdir.

Fiqurun əlləri loqoya bənzərsiz milli kolorit verən iki buta şəklində təsvir edilmişdir.

Fiqurun əlləri arasındakı sahə ölkənin ümumilikdə gələcəyinə, həmçinin Fondun ölkə və xalqın firavan gələcəyinin qurulması sahəsində fəaliyyətinə yönəlmiş baxışın göz şəklində rəmzidir.

Eyni zamanda bu baxış təsvir edilmiş fiqurun öz daxilinə yönəlmişdir. Əllərin arasındakı kürə insanın ürəyini təsvir edir ki, bu da Fondun şəffaf fəaliyyətinin simvoludur.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun rəsmi internet səhifəsi

MHŞT Azərbaycan

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun rəsmi internet səhifəsi

MHŞT Azərbaycan