I Mahmud

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mahmud1.jpg

Sultan I Mahmud — 1730-1754-cü illərdə Osmanlı sultanı.

Həyatı[redaktə]

II Mustafanın oğludur. 1696-cı ildə Ədirnə Sarayında anadan olub. III Əhmədin qiyamla səltənətdən endirilməsindən sonra, 2 oktyabr 1730-cu ildə taxta çıxdı. Sultan Mahmud səltənətənin ilk günlərində dövlətin əhəmiyyətli mövqelərini əllərinə keçirmiş olan üsyankar Xəlil və adamlarını şiddətlə cəzalandırdı. Beləcə İstanbulda təhlükəsizlik və asayişi təmin etdikdən sonra, əmisi zamanında başlayan İran hərbləriylə məşğul olmaq imkanını tapdı. 30 iyul 1731-ci ildə Kirmanşah alındı. 15 sentyabrda Kurican səhrasında İran qüvvələri məğrubiyyətə uğradıldı. Urmiyə və Təbriz ələ keçirildi. İran Şahının sülh istəməsi nəticəsində Yanvar1732-ci ildə Əhməd Paşa andlaşması imzalandı. Buna görə Araz çayı iki dövlət arasında hüdud qəbul edilərək, Rəvan, Gəncə, Naxçivan, Bitlis, Şirvan və Dağıstan Osmanlılara, Təbriz, Kirmanşah, Həmədan, Luristan və Ərdələn əyalətləri isə İrana qaldı. Ancaq 1733-cü ildə İranda iqtidarı ələ keçərən Nadir Şah, Osmanlıların əlinə keçən bölgələri geri almaq üçün təkrar döyüşə başladı. 1735-ci ildə Arpaçayda edilən müharibəni Osmanlılar itirdi. Gəncə, Tiflis və Rəvan İranın əlinə keçdi. Osmanlı Dövlətinin şərqdə İran ilə mübarizəsini fürsət bilən Avstriya və Rusiya da iki cəbhədən hərəkətə keçdilər. Azak qalasını ələ keçərə ruslar, Gözleve, Kılburun və Urkapını da işğal etdilər. 12 iyul 1737-ci ildə hərəkətə keçən Avstriya ordusu isə, Bosniya, Serbiya və Əflaka girdi. Bu məğlubiyyətlər Sultan Mahmudı son dərəcə üzdü. Sədarətə gətirdiyi Muhsinzadə Abdullah Paşanı Rusiya üzərinə, Həkimoğlu Əli Paşanı da Avstriya üzərinə səfərə göndərdi. Muhsinzadə sürətli bir hərəkətlə Özü və Kılburun qalalarını ələ keiərərkən, Həkimoğlu Əli Paşa isə Banyalukanı əhatə edən Avstriya qüvvələrinə böyük bir zərbə endirdi. Döyüşdə Avstriya qüvvələrinin əsgər zayiatı 60 minə çatdı. Həkimoğlu Paşanın bu zəfəri İstanbulda böyük bir sevincə gətirib çıxardı. Bu zəfərlər üzərinə Avstriya və Rusiya barış istəmək məcburiyyətində qaldı. Nəhayət 18 sentyabr 1739-cu ildə Belqrad andlaşmasıyla Avstriya ilə Tuna və Sova çayları hüdud kəsildi. Rusiya isə Azak qalasında donanma saxlaya bilməyəcəkdi. Avropa dövlətləriylə razılaşmalar təmin edən I Mahmud, yenidən İran üzərinə döndü. Nadir Şah, bu vəziyyət qarşısında Osmanlılarla Sıxarı Şirin andlaşması ilə sülh bağlamağa məcbur oldu(1746).

Çətin bir dövrdə sultan olmasına baxmayaraq ölkə içində və xaricində dincliyi təmin edən, Osmanlı Dövlətinə əzəmət dövrü yaşadan I Mahmud, 13 dekabr 1754-ci ildə xəstəliyinə baxmayaraq çıxdığı Cümə namazından dönərkən, Dəmirqapıda at kürəyində vəfat etdi.

Osmanli-nisani.svg
 
Osmanlı sultanları
Flag of the Ottoman Empire.svg