Təbriz

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Təbriz şəhəri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Təbriz şəhəri haqqındadır. Digər mənalar üçün Təbriz (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
Şəhər
Təbriz
fars. تبریز
azərb. Təbriz
Tabriz Mosaic Logo.jpg
Gerb

38°05′ şm. e. 46°17′ ş. u.


Ölkə İran İran
Ostan Şərqi Azərbaycan ostanı
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi 1781 km²
Mərkəzin hündürlüyü 1.340 m
Saat qurşağı UTC+03:30
Əhalisi
Əhalisi 1,558,693[1] nəfər (2017)
Rəsmi dili farsca
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +98 413
Poçt indeksi 51368
Nəqliyyat kodu 15
tabriz.ir  (fars.)
Təbriz xəritədə
Təbriz
Təbriz
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Təbriz Cənubi Azərbaycanın paytaxtı və İranın əhalisinə görə (Tehran, Məşhəd, İsfahan, Kərəcdən sonra) 5-ci ən böyük şəhəri, Şərqi Azərbaycan ostanının inzibati mərkəzi. Təbriz şəhəri azərbaycanlıların mənəvi və mədəni paytaxtı hesab olunur.Sitat səhvi: Closing </ref> missing for <ref> tag

2010-cu ildə Təbriz şəhərində əhalinin
ana dilinə əsasən etnik tərkibi[2]
etnik qrup nisbəti
Azərbaycanlılar
  
96.50%
Farslar
  
2.90%
Digərləri
  
0.60%

Xalçaçılıq[redaktə | əsas redaktə]

Təbriz orta əsrlərdən günümüzə qədər xalçaçılıq mərkəzi kimi böyük şöhrət qazanmışdır. Xalçaçılıqda Təbriz məktəbi məşhurdur. Bu günlərdə Təbriz xalçası dünya bazarlarında çox istənilənlərdəndir və Avropadan ABŞ-a kimi çox sayda müştəriləri vardır. Modern Təbriz xalçaları çeşidli dizayn və boyalarda olur. İran xalçalarını bütün dünyada məşhur edən Təbriz xalça tacirləri, İranın əyalətlərindən də xalça tədarük edib İstanbul bazarlarına Avropa və Amerika istehlakçıları üçün göndərirdilər.[3]

Yemək və şirnilər[redaktə | əsas redaktə]

Təbriz küftəsi bir özəl yeməkdir ki Təbrizdə bişirilir. Restoranların bəzisində ancaq Təbriz küftəsi təklif edirlər.

Tarixi abidələr[redaktə | əsas redaktə]

Təbriz qədim dövrlərdən Azərbaycanın paytaxtı olmaqla yanaşı, həm də atəşpərəstliyin mərkəzlərindən biri olmuşdur. Hazırda Təbriz yaxınlığında Allahu-əkbər dağı üstündə (Baba dağı yaxınlığında) möhkəm daş divarlara malik olan atəşgah binasının qalıqları saxlanlır. Bu atəşgah xalq arasında Zərdüşt peyğəmbər atəşgahı adı ilə məşhurdur.

Birincilər İranda[redaktə | əsas redaktə]

İlk dəfə olaraq İranda Təbriz şəhərində birinci çap evi, birinci asfalt olunan xiyaban, birinci telefon, birinci yeni məktəb və ... qurulubdur. Bunun üçün İranda Təbrizə birincilər şəhəri deyilir. Bu barədə Səməd Sərdariniya bir kitabı Fars dilində yazib.

  • Çap və çap evi - Birinci çap evi, Ərəb əlifbasıla, Mirzə Zeynalabdin Təbrizi vasitəsilə, 1233 hicri qəməri ilində, Təbrizdə qurulub. Birinci kitab ki bu çap evində çap olunub. Mirzə İsa xan Qaimməqamın Cəhadiyyə risaləsidir. Bu çap evi 1245 hicri qəməri ilində bağlandı. O zamanlar çap kəliməsi işlənmirdi və oraya Basmaxana, mətbəə, daroltəb və daroltebae deyərdilər.[4]
  • Kitabxana - Tərbiyət kitabxanası İranın birinci umumi kitabxanasıdır ki, 1300 günəş ilində Məhəmmədəli Tərbiyət vasitəsilə Təbrizdə qurulub. Bu kitabxana əvvəlcə "Maarif umumi kitabxana və qiraətxana" adlanmışdı. Ama sonralar onu yaradanın ehtiramına Tərbiyət adı verildi. 1335 günəş ilində Təbrizin milli kitabxanası quruldu və inqilabdan sonra Tərbiyət kitabxanasının xətti nüsxələri oraya aparıldı. Rəb rəşidi vəqfnaməsi ki, İranın birinci səbt olunmuş əsəridir. Bu kitabxanada saxlanılır.[4]
  • Kinoteatrları - İranın birinci ümumi sineması Təbriz şəhərində qurulub, 1279 günəş ilində Fransalılar tərəfindən onların kilisalarının yanında qurulub. 4 il sonra Tehranda birinci ümumi sinema salonu Mirzə İbrahim xan Səhhaf başı vasitəsilə quruldu.[4]
  • Təhsil - İranın birinci yeni məktəbi Mirzə Həsən Rüşdiyyə vasitəsilə Təbrizin Şeşgilan məhəlləsində qurulub. Mirzə Həsən Rüşdiyyə cavanlığında Beyruta gedib orda mədrəsələrdə dərs vermək yollarını araşdırıb sonra İstanbula getdi. Sonra Misirə gedib, Təbrizə qayıdandan sonra bir yeni mədrəsə qurdu.

Memoriyal mədrəsəsidə Təbrizin qədim mədrəsələrindəndi ki AMrilalılar tərəfindən idarə olunurdu.[4]

Mirzə Fətəli Axundov nümayiş yazmağın atasıdır İranda. Mirzə Ağa Təbrizi də birinci kəsdir ki farsca numayişnamə yazmağa başlayıb İranda.[4]

  • Uşaq bağçası və kar və lallar məktəbi - İranın birinci Uşaqlar baxcası və birinci kar və lallar mədrəsəsidə Təbrizdə qurulub. Cabbar Bağçaban Təbrizdə bir uşaqlar baxçası "Bağçeye ətfal" adında qurdu.[4]
  • Ticarət otağı - İranda birinci Ticarət otağı 1285 günəş ilində Təbrizdə qurulub. Tehranın ticarət otağı Təbrizin ticarət otağından sonra qurulub.[4]
  • Rabitə - İranın brinci telefon mərkəzi 1280 qəməri ilində Qasım xan Vali vasitəsilə Təbrizdə quruldu. Qasım xan Vali neçə il sonra Təbrizin birinci bələdiyyə başçılığına seçildi.[4]
  • Enerji - Qasım xan Vali 1281 qəməri ilində eliyə bildi ki İranın birinci elektrik fabrikinin imtiyazını ələ keçirtsin. O eliyə bildi ki Məcidiyyə xiyabanının qıraqların işiqlandırsın.[4]
  • Şəhər içi avtobus kredit kartı - Təbriz birinci şəhərdir İranda ki orda avtobuslar kağız biletinin yerinə kredit kart işlədirlər.

Turizm[redaktə | əsas redaktə]

Təbriz tarixi boyu dəfələrlə (858, 1041 və 1721-ci illərdə) zəlzələlərlə viran olub. Bu zəlzələlər tarixi abidələrin çoxunu məhv edib. Bu zəlzələlərdən salamat çıxan ən önəmli abidələr Ərk qalasıGöy məsciddir. Təbrizdə səkkizdən çox böyük muzey var:

Abidələr

Muzeylər

Otellər

Universitetlər

Kitabxanalar

Yaxın kəndlər

Məhəllələri

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Beynəlxalq nəqliyyat

Təbriz Sento yolu, İran dəmir yolu və Təbrizin beynəlxalq aeroport (hava limanı) vasitəsilə dünyanın ayrı-ayrı ölkələri ilə əlaqəsi var.

  • Şəhər içi

Təbrizin ümumi taksi və avtobus şəbəkəsi var. Bir neçə xüsusi quruplar da vardır ki taksi xidməti göstərirlər.

  • Metro şəbəkəsi (Şəhərə aid olan yeraltı qatar şəbəkəsi)

Hal-hazırda Təbrizin təkmilləşdirilmiş qatar şəbəkəsi yoxdur, ancaq dövlət tikintisini davam etdirir.

Məşhur şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Siyasətçilər

Şair və yazıçılar

Digərləri

Sənaye[redaktə | əsas redaktə]

Ağır sənaye[redaktə | əsas redaktə]

Təbriz İranın ən mühüm sənaye şəhərlərindəndir. Bu şəhərin məhsullarından sement, maşın alətləri, nəqliyyat vasitələri, petrokimyasal və çoxlu ayrı məhsulları ad aparmaq olar. Böyük sənaye komplekslərindən bəziləri aşağıdakılardır:

Təbrizin yemek sənayeləri, özəllikle şokolad düzəltməkdə, tanınmış və məşhürdürlar. Bünün üçün şəhərə İranın şokolad şəhəridə deyərlər.Böyük şokolad fabriklərinin bəzilərini aşağıda görə bilərsiniz:

Qardaşlaşmış şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Mənbələr və ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. 1-7-ci cilddlər. Bakı, 1998-2003.
  2. Дьяконов И.М. Истороя Мидии. М-Л., 1956.
  3. Баладзори. Книга заования стран/пер. П.К.Жузе. (Материалы по истории Азербайджана. Об-во по изучению Азерб.). Баку, 1927.
  4. Йагут ал-Хамави. Муджам ад-булдан. (Сведения об Азербайджане). /пер. с арабского З.М.Бунтятова и П.К.Жузе. Баку, 1983.
  5. Алиев И.Г. История Мидии. Баку, 1960.
  6. Меликишвили Г.А. Древневосточныематериалы по истории народов Закавказья. I, Наири-Урарту. Тбилиси, 1954.
  7. Bünyadov Z.M. Azərbaycan Atabəylər dövləti (1136-1225). Bakı, 1985.
  8. Qaşqay S. Manna dövləti. Bakı, 1993.
  9. Onullahi S.M. XIII-XVII əsrlərdə Təbriz şəhərinin tarixi. Bakı, 1982.

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Statistical Center of Iran > Home".
  2. فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی کشور (شاخصهای غیرثبتی){گزارش}:گزارشهای پیشرفت طرحها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس *بهاء:۱۰۰۰۰۰ ریال-شابک:۷-۶۸-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۵ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)*یادداشت:عنوان دیگر:طرح و بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی کشور (شاخصهای غیرثبتی) سال ۱۳۸۹ *توصیفگر:شاخصهای غیرثبتی+شاخصهای فرهنگی+گزارشهای پیشرفت طرحها و کلان شهرها *توصیفگر:ایران ۳۸۶۲۸۹ *تهران۱۹۹۰۶۶ /مشهد۲۹۲۳۴۱ /اصفهان ۱۷۰۰۱۷/تبریز۱۸۴۸۱/کرج ۲۷۸۲۵۲/شیراز۲۵۱۷۰۳/اهواز۱۷۶۴۰۳/قم۲۷۰۸۷۷ *شناسنامه افزوده:واعظی، منصور،۱۳۳۳-۷۳۵۰۶۸ *شناسنامه افزوده:شرکت پژوهشگران خبره پارس /شورای فرهنگ عمومی *مرکز پخش:خیابان ولیعصر، زرتشت غربی، خیابان کامبیز، بخش طباطبایی رفیعی، پلاک۱۸، تلفن:۷-۸۸۹۷۸۴۱۵ ketabnashr@gmail.com *لیتوگرافی، چاپ وصحافی:سازمان چاپ و انتشارات اوقاف
  3. English P.W. City and Village in Iran. Settlement and Economy in the Kirman Basin. L., 1966, c. XIX.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 لیست اولین های تبریز

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Təbriz ilə əlaqəli mediafayllar var.