Iranda yaşayan Türkdilli xalqlar
İran İslam Respublikasının əhalisi İran Statistika Mərkəzinin məlumatına əsasən 16.04.2012 tarixinə 76,301 milyon nəfərdir .[1]Ölkədə əhalinin növbəti siyahıya alınması 24 oktyabr – 13 noyabr 2011 – ci il tarixində planlaşdırılır .[2]
[redaktə] Siyahıyaalmalar
1956-2006 s.a. İran əhalisi
| 1956 |
1966 |
1976 |
1986 |
1996 |
2006 |
| 18,954,704 |
25,078,923 |
33,708,744 |
49,445,010 |
60,055,488 |
70,495,782 |
- 1966[3]-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 25,078,923 nəfər İran əhalisinin 108,421[3] nəfəri və ya əhalinin 0,43%-i ermənilərdən ibarət idi. Onların 72,121[3] nəfəri Tehran şəhərində məskunlaşmışdı.
- 1996-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 60,055,488[4] nəfər İran əhalisinin 59,788,791[5] nəfəri (və ya əhalinin 99,55%[4]-i) müsəlman, 78,745[5](qadın: 39267 nəfər, kişi: 39478 nəfər) nəfəri (və ya əhalinin 0,13%-i) xristian (əsasən erməni və assuriyalı), 27,920[5] nəfəri (və ya əhalinin 0,05%-i) zərdüşti, 12,737[5] nəfəri (və ya əhalinin 0,02%-i) musəvi, 147,295 nəfəri (və ya əhalinin 0,25%-i) isə digər dinlərə etiqad edənlər olmuşdur .[5]
- 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən 70,495,782 nəfərlik İran əhalisinin 99,43%-ni müsəlmanlar, 0,16%-ni (109415 nəfər - qadın: 54664 nəfər, kişi: 54751 nəfər) xristianlar, 0,03%-ni zərdüştilər, 0,01%-ni musəvilər, 0,37%-ni isə digər dinlərə etiqad edənlər təşkil edir.[6]
Unrepresented Nations and Peoples Organization
| Etnik qruplar |
Sayları |
Əhali içində payı (faizlə) |
| Bütün İran əhalisi |
66,000,000 |
100% |
| Azərbaycan türkləri |
30,000,000[7] |
45% |
| Bəluclar |
4.000.000[8] |
5,7% |
| Ərəblər |
3.000.000[9] |
4,5% |
Ethnologue: Languages of the World Fourteenth Edition (2000) : Languages of Iran
| Dillər |
əhali içində nisbəti (faizlə) (1997-ci il təxm)[10] |
Danışanların sayı |
| Toplam əhali |
100% |
63,000,000 |
| Azərbaycan türkləri (Əfşar , Şahsevən , Qacar , Müqəddəm , Pıçaqçı , Baharlı , Aynallı və Qaragözlü tayfaları daxil olmaqla) |
37.3% |
23,500,000 |
| Türkmənlər |
3.17% |
2,000,000 |
| Qaşqaylar |
2.38% |
1,500,000 |
| Farslar (ana dili Daricə olanlar , Tatlar , Bəxtiyarilər və Lorlar daxil olmaqla) |
34.92% |
22,000,000 |
| Digərləri (Kürdlər, Bəluclar, Ləklər, Xorasan türkləri, Ermənilər, Xələclər və s.) |
22.23% |
14,000,000 |
Qeyd[11] : "Daricə" və yə "şərqi farsca" adlandırılan dil Əfqanıstanda – Tacikistanda – Özbəkistanda – İranda yaşayan Tacik və ya Farsivan adlandırılan toplumun ana dili , həmçinin birinci dərəcəli dil kimi daricədən istifadə etdikləri üçün Əfqanıstanda taciklərin içində hesablanan Qızılbaş – Azərbaycan türklərinin birinci dili , əsasən İranda və Əfqanıstanda məskunlaşmış Çahar Aymaqların ana dili , Əfqanıstanda yaşayan Fars toplumuna aid olan Pəhləvani etnik qrupunun ana dili və nəhayət öz ana dili olan uyğur türkcəsini unutmuş Gurluların varisləri olan Həzaraların ana dilidir .
Kurdish PEN Center :Dr. Afrasiab Shekofteh-State of Minorities in Iran
| Milliyyət |
Sayları (2008-ci il təxm)[12] |
Əhali içində payı |
| Fars |
24,829,650 |
34,5% |
| Azərbaycanlı |
18,496,290 |
25,7% |
| Kürd |
8,698,370 |
12% |
| Lur və Bəxtiyari |
5,757,600 |
8% |
| Ərəb |
3,454,560 |
4,8% |
| Mazandaranlı |
3,166,680 |
4,4% |
| Gilək |
2,303,040 |
3,2% |
| Bəluc |
2,159,100 |
3% |
| Türkmən |
863,640 |
1,2% |
| Talış |
699,100 |
1% |
| Qaşqay |
575,760 |
0,8% |
| Digər[13] |
1,018,180 |
1,5% |
| Cəmi İran əhalisi |
71,970,000 |
100% |
Library of Congress – A Country Study: Iran
| Etnik qruplar |
Sayları(1986-cı il təxm)[14] |
Əhali içində nisbəti (faizlə) |
| Bütün ölkə əhalisi |
45,612,000[15] |
100% |
| Farslar |
23,100,000 |
50.64% |
| Giləklər və Mazandaranlılar |
3,450,000 |
7.56% |
| Azərbaycan türkləri |
11,500,000 |
25.21% |
| Qaşqaylar |
250,000 |
0.55% |
| Fars ostanında yaşayan Türklər |
250,000[16] |
0.55% |
| Türkmənlər |
250,000 |
0.55% |
| Kürdlər |
4,000,000 |
8.77% |
| Lorlar |
550,000 |
1.2% |
| Bəxtiyarilər |
250,000 |
0.55% |
| Ərəblər |
530,000 |
1.16% |
| Bəluclar |
600,000 |
1.32% |
| Ermənilər |
250,000 |
0.55% |
| Assuriyalılar |
32,000 |
0.07% |
| Digərləri[17] |
600,000 |
1.32% |
National Portal for Electronic Services of İran
| Etnik qruplar |
Sayı (2006 s.a.) |
Əhali içində nisbəti[18] |
| Bütün ölkə |
70,495,782 |
100% |
| Farslar (gilək və mazandaranlılarla birlikdə) |
42,297,469 |
60% |
| Türk xalqları |
17,623,945 |
25% |
| Kürdlər |
4,934,704 |
7% |
| Lorlar |
1,409,915 |
2% |
| Ərəblər, Bəluclar, Ermənilər, Assuriyalılar və s. |
4,229,749 |
6% |
Federation of American Scientists
| Etnik qruplar |
Sayları (2006-cı il)[19] |
| Bütün İran əhalisi |
70,500,000 |
| Farslar |
36,000,000 |
| Azərbaycan türkləri |
18,000,000 |
| Kürdlər |
4,000,000 |
| Ərəblər |
3,000,000 |
| Bəluclar |
1,400,000 |
The Unreached Peoples Prayer Profiles
| Etnik qruplar |
Sayları (1995-ci il təxm)[20] |
| Farslar |
25,944,700[21] |
| Müsəlman Tatlar |
161,500 |
| Larestanlılar |
33,600 |
| Xunsarilər |
20,200 |
| Brahuilər (Dravid dil ailəsinə daxildirlər) |
15,200 |
| Aştianilər |
20,200 |
| Qabrilər[22] |
12,900 |
| Semnanlılar |
20,200 |
| Guranlar (Zazaların etnik qrupu) |
20,200[23] |
| Bərbəri-Həzaralar |
67,300 |
| Azərbaycanlılar |
10,550,800 |
| Qaraqalpaqlar |
40,400[24] |
| Türkmənlər |
1,749,400 |
| Qaşqaylar |
942,000 |
| Xorasan türkləri |
756,700 |
| Kurmanc Kürdlər[25] |
351,6 |
| Soran Kürdlər |
672,800 |
| Lorlar |
4,839,900 |
| Bəluclar |
1,144,500 |
| Puştunlar |
79,300[26] |
| Giləklər |
2,211,400 |
| Mazandaranlılar |
2,883,100 |
| Aymaqlar[27] |
67,200 |
| Zot Qaraçıları |
1,278,400[28] |
| Qürbəti Qaraçıları |
134,600[29] |
| Balkan Qaraçıları |
26,900[30] |
| Ərəblər |
981,500 |
| Yəhudilər (fars və tat əsillilərlə birlikdə) |
489,800[31] |
| Talışlar |
422,000[32] |
| Pəncablılar |
26,900[33] |
| Qucaratlılar |
26,900[34] |
| Digərləri |
11,291,100 |
| Cəmi İran əhalisi |
67,283,200 |
Oriental Encyclopedia – Looklex
| Dillər |
Danışanların sayı(2010-cu il təxm)[35] |
Əhali içində payı |
| Azərbaycan türkcəsi |
12,100,000[36] |
17% |
| Türkməncə |
1,800,000 |
2,5% |
| Qaşqayca |
1,500,000 |
2,3% |
| Xorasan-türk dili |
700,000 |
1% |
| Xələccə |
55,000 |
0,1% |
| Qazaxca |
8,000 |
<0.1% |
| Türkcə |
3,000 |
<0.1% |
| Gürcücə |
60,000 |
0.1% |
| Ermənicə |
170,000 |
0.2% |
| Brahui |
25,000 |
<0.1% |
| Domari |
1,400,000 |
1,9% |
| Assurca |
10,000 |
<0.1% |
| Ərəbcə |
1,400,000 |
1,9% |
| Ləki |
1,300,000 |
1.8% |
| Lori |
4,150,000[37] |
5.7% |
| Giləkcə |
3,800,000 |
5.2% |
| Mazandarani |
3,200,000 |
4.1% |
| Bəlucca |
1,600,000 |
2.2% |
| Kürdcə |
8,300,000 |
11,5% |
| Talışca |
430,000[38] |
0,6% |
| Farsca |
29,600,000[39] |
41% |
| Zazaca |
325,000 |
0,4% |
| Puştuca |
150,000 |
0,2% |
| Semnani |
110,000 |
0,2% |
| Lari |
80,000 |
0,1% |
| Xunsari |
25,000 |
<0.1% |
| Aştiani |
22,000 |
<0.1% |
| Vafsi |
20,000 |
<0.1% |
| Tati |
12,000 |
<0.1% |
| Parsi-Dari[40] |
10,000 |
<0.1% |
Qeyd:*Etnik qruplar sayılarkən gilək və mazandaranlı azlığı fars olaraq qəbul olunmuşdur :**Danışanların dil fərqliliyi hesablanarkən Azərbaycan türkcəsi və digər Türk dialektlərində danışanların sayı ümumi olaraq göstərilmişdir .
[redaktə] Xarici keçidlər
- ↑ Statistical Centre of İran 16.04.2012 tarixinə İran əhalisi (farsca)
- ↑ Statistical Centre of İran : Implementation of the 2011 Iranian Population and Housing Census In Autumn (24 October – 13 November 2011)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Encyclopædia Iranica :ARMENIANS OF MODERN IRAN
- ↑ 4,0 4,1 United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) - The UN Refugee Agency :Core document forming part of the reports of States Parties : Iran (Islamic Republic of). 30.06.1998. HRI/CORE/1/Add.93. (Core Document)
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 The Middle East and North Africa 2003
- ↑ UNESCO :"Education for all"-2000-2006 Islamic Republic of Iran
- ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : Southern Azerbaijan :...Southern Azerbaijan is populated by Shi’a Muslim Azerbaijani Turks. They speak a Turkic language that is similar to Turkish and Iraqi Turkmen. It is extremely difficult to give an accurate estimate of the population, since it has been reported that the Iranian authorities tamper with the official statistics. The members of the population in Iran of Azerbaijani descent is estimated to be around 30 million . There are additionally large communities of Azerbaijani Turks living abroad, not only in Azerbaijan, but in countries such as Turkey, Russia, Georgia, U.S.A, Kazakhstan, Germany, Ukraine and Canada.Many immigrants from the Southern Azerbaijani territory have moved to other parts of Iran such as Teheran. At present, nearly 8 million Southern Azerbaijanis live outside Southern Azerbaijan, where more than a million of them are political immigrants, living in Europe and America. A million of them live in southern Iran while 6 million live in the city of Tehran. The civil struggle for the restoration of the national rights of the Southern Azerbaijani Turks, including those living in Tehran, continues in the face of systematic suppression by the Iranian government of the Azeri heritage and language.In Iran Azerbaijani Turkish is spoken by 25-30% of the population (15-20 million people). It is a Turkic language that is similar to the language spoke by the Turkish and Iraqi Turkmen, and distinct from the Iranian state language, Farsi.
- ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : West Balochistan:..Total Baloch inhabited landscape is 690,000 km², of which 280,000 km² is occupied by Iran, 350,000 km² occupied by Pakistan and 60,000 km² by Afghanistan.The Baloch population in Iran consists of approximately 4 million people although there are no independent census figures. While the CIA Factbook estimates that they account for 2% of Iran’s population (total 66,429,284 July 2009 estimate) in reality this represents an underestimation. The majority of Iran’s Baloch are Sunni Muslims with small minorities of Shia and Zekri. The national language is Balochi and the second-most commonly spoken language is Brahui, a language of unknown origins with Iranic loanwords.
- ↑ Unrepresented Nations and Peoples Organization : Ahwazi:..Indigenous Arab people within the province of Al-Ahwaz (officially known as Khuzestan) are a national, ethnic, linguistic and a cultural minority.Area: 89,000km2.Ethnic Groups: Arab (75%), Persian, Lurs, Jewish, Christian . Population: Al-Ahwaz: 5.7 million (according 2009 estimate based on 2002 government census) whith approx 4 million are Arabs. There are about 2 million Ahwazi Arab war (Iran-Iraq) refugees in other provinces.
- ↑ Ethnologue 14 report for İran (published in 2000)
- ↑ Etnologue report for Persian
- ↑ Kurdish PEN CenterTable 1: Ethnic minorities’ languages and population in Iran, Dr. Afrasiab Shekofteh, 2008
- ↑ Others includes: Zaboli (Sistani)(400,000 people), Khorasani Turks (300,000 people), Assyrian (80,000 people), Afghani (Dari, Hazaragi), Sangisari, Tati, Armenian and Jews .
- ↑ Library of Congress – A Country Study: IranTable 3. Ethnic and Linguistic Groups, 1986 (exclusive of refugees)
- ↑ exclusive of refugees
- ↑ Includes Abivardis, Afshars, Baharlus, Inanlus, detribalized Qashqais, and other Turkic-speaking groups.
- ↑ Persian and Turkic dialects, English, French, German, Georgian, Russian
- ↑ National portal for electronic services of İran : Population: Iran's population is made up of numerous ethnic groups. Persians migrated to the region from Central Asia beginning in the 7th century BC and established the first Persian empire in 550 BC. They are the largest ethnic group, and include such groups as the Gilaki, who live in Gilan Province, and the Mazandarani, who live in Mazandaran Province. Accounting for about 60 percent of the total population, Persians live in cities throughout the country, as well as in the villages of central and eastern Iran.Two groups closely related to the Persians both ethnically and linguistically are the Kurds and the Lurs. The Kurds, who make up about 7 percent of the population, reside primarily in the Zagros Mountains near the borders with Iraq and Turkey.The Lurs account for 2 percent of the population; they inhabit the central Zagros region. Turkic tribes began migrating into northwestern Iran in the 11th century, gradually changing the ethnic composition of the region so that by the late 20th century East Azerbaijan Province was more than 90 percent Turkish. Since the early 1900s, Azeris (a Turkic group) have been migrating to most large cities in Iran, especially Tehran. Azeris and other Turkic peoples together account for about 25 percent of Iran's inhabitants. The remainder of the population comprises small communities of Arabs, Armenians, Assyrians, Baluchis .
- ↑ Federation of American Scientists:...Population: 70.5 million (2007 est.)Persians, who constitute 51% of Iran’s population, dominate the central government of Iran.Roughly one out of every four Iranians is Azeri, making it Iran’s largest ethnic minority at over 18 million (some Azeris put the number higher). The Turkic-speaking Azeri community is predominantly Shiite and resides mainly in northwest Iran along the border with Azerbaijan (whose inhabitants are more secular than their Azeri cousins in Iran) and in Tehran. Although they have grievances with the current regime in Tehran, most Azeris say they are not treated as second-class citizens and are more integrated into Iranian society, business, and politics (the Supreme Leader is an ethnic Azeri) than other minorities. Predominantly Sunni Muslim, the Kurds reside mainly in the northwest part of the country (so-called Iranian Kurdistan) and comprise around 7% of Iran’s population. There are roughly 4 million Kurds living in Iran, compared to 12 million in Turkey and 6 million in Iraq. Unlike Iran’s other minorities, many of its Kurds harbor separatist tendencies. Along the Iranian-Iraqi border in southwest Iran is a population of some three million Arabs, predominantly Shiite. Arabs, whose presence in Iran stretches back 12 centuries, co-mingle freely with the local populations of Turks and Persians. Iran has roughly 1.4 million Baluchis, comprising 2% of its population. Predominantly Sunni, they reside in the Iranian section of an area known as Baluchistan, a region divided between Pakistan and Iran.
- ↑ The Unreached Peoples Prayer Profiles İran:..With over 65 distinct ethnic groups, Iran is ethnically complex. Many of the minority groups strongly defend their independence and seek autonomy in local affairs. Some (like the Kurds, the Bakhtiari and the Baluch), have even demanded (without success), the formation of separate nations.
- ↑ Latest estimates from the World Evangelization Research Center :Statistics The Persians.:....İn İran 24,037,300 Persian (language farsi)+1,883,900 Afghani Persian (language dari)
- ↑ Zərdüştlüyə etiqad edirlər
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ Herki və Şəkak tayfaları daxil olmaqla
- ↑ [3]
- ↑ Cəmşidi və Teymuri Aymaqlar
- ↑ [4]
- ↑ [5]
- ↑ [6]
- ↑ [7]
- ↑ Latest estimates from the World Evangelization Research Center:Statistics The Talysh of Azerbaijan and Iran:....İn İran 299,200 Takistani (language takestani)+26,900 Harzani (language harzani)+16,600 Karingani (language karingani)+79,300 Talysh (language talysh)
- ↑ [8]
- ↑ [9]
- ↑ Oriental Encyclopedia – Looklex:Languages of İran
- ↑ İranda əhalinin 300 min nəfərinin və ya 0,4%-nin danışdığı Azərbaycan dilinin Əfşar dialekti daxil olmaqla
- ↑ İranda əhalinin 1,25 milyon nəfərinin və ya 1,7%-nin danışdığı Lor dilinin Bəxtiyari dialekti daxil olmaqla
- ↑ Qədim Tati dilinin dialektləri olan : danışanlarının sayı 200 min nəfər olan Takestani , 30 min nəfər olan Harzani , 20 min nəfər olan Kerengani daxil olmaqla
- ↑ İranda əhalinin 330 min nəfərinin və ya 0,5%-nin danışdığı Dari dilinin Hazaraqi dialekti , İranda əhalinin 170 min nəfərinin və ya 0,2%-nin danışdığı Dari dilinin dilinin Aymaqi dialekti və Tacik dilində danışanlar daxil olmaqla
- ↑ Zərdüştlüyə etiqad edirlər
- ↑ Central Intelligence Agency (CİA) : report of İran:.....Ethnic groups:Persian 61%, Azeri 16%, Kurd 10%, Lur 6%, Baloch 2%, Arab 2%, Turkmen and Turkic tribes 2%, other 1% (2008 est.)......Languages:Persian (official) 53%, Azeri Turkic and Turkic dialects 18%, Kurdish 10%, Gilaki and Mazandarani 7%, Luri 6%, Balochi 2%, Arabic 2%, other 2% (2008 est.)
- ↑ Library of Congress – Federal Research Division Country Profile: Iran, May 2008
