Osman ibn Əffan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Osman ibn Əffan
عثمان بن عفان
Osman ibn Əffan
İslamın 3-cü xəlifəsi
644 — 17 iyun 656
Sələfi: Ömər ibn Xəttab
Xələfi: Əli ibn Əbu Talib
 
Milliyəti: Ərəb
Dini: İslam
Təvəllüdü: 574(574-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Ət-Taif
Vəfatı: 656(656-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-260)
Mədinə
Atası: Əffan
Həyat yoldaşı: 1) Rükəyya
2) Ümmü Gülsüm
Uşaqları: Əbd Allah
Səid

Osman ibn Əffan (57417 iyun 656) Üçüncü Raşidi xəlifə. Dörd boyük həlifədən üçüncüsü olan və cənnətlə müjdələnən on səhabədən biridir

Həyatı[redaktə]

II xəlifə Ömər bin Xəttabın əmri ilə onun təklif etdiyi 6 nəfər namizəd tərəfindən səs çoxluğu ilə seçilmişdir.

Osmanın dövründə Şimali Afrikanın fəthi tamamlanmış, İslam Qafqazaİrana daxil olmuşdur.


Şura hadisəsi[redaktə]

Ömərə (Allah ondan razı olsun) xəsarət yetiriləndə o xilafəti altı nəfərə həvalə etdi. Onlar, Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib, Talha ibn Ubeydullah, Zubeyr ibn əl-Əvvam, Əbdürrəhman ibn Ovf və Səd ibn Əbu Vaqqas idilər. Şura hadisəsini İmam Buxari Səhih adlı kitabında rəvayət etmişdir. Bu rəvayətlə biz həqiqi tarixin itmədiyinə bir daha əmin oluruq. Buxari bizim üçün iki önəmli hadisəni rəvayət etmişdir. Biz: "Tarixi mütləq dəqiqləşdirmək lazımdır" - deyəndə yanılmamışıq. Əlhəmdulilləh bu kimi əhəmiyyətli tarixi hadisələri dəqiqləşdirmək, bu haqda doğru rəvayətlər tapmaq mümkündür.

Buxari Ömərin (Allah ondan razı olsun) qətli haqda uzun bir rəvayət qeyd etmişdir. Rəvayətin bir hissəsində deyilir: Ömərə (Allah ondan razı olsun) dedilər: "Ey Möminlərin əmiri! Vəsiyyətini de, bir xəlifə təyin et!" Ömər (Allah ondan razı olsun) dedi: "Mən bu iş üçün Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) ölərkən razı qaldığı bu insanlardan başqasını məsləhət görmürəm". Sonra onların adlarını qeyd edərək dedi: "Osman, Əli, Talha, Zubeyr, Səd və Əbdürrəhman ibn Ovf". Sonra Ömər (Allah ondan razı olsun) dedi: Abdullah ibn Ömər sizin bu işinizi yalnız müşahidə edəcəkdir. Onun rəhbər olmağa bir aidiyyatı yoxdur. Əgər rəhbərlik Sədə verilsə qoy onun da olsun. Əgər rəhbər olmasa siz onu hansısa işə təyin edə bilərsiniz. Mən onu aciz və ya xain olduğu üçün vəzifəsindən uzaqlaşdırmamışdım. Bundan sonra deyilən səhabələr (Allah onlardan razı olsun) bir yerə toplaşıb məşvərə etdilər. Əbdürrəhman dedi: Gəlin aramızdan üç nəfər bu işi istədiyinə həvalə etsin. Zubeyr dedi: Mən yerimi Əliyə verirəm. Talha dedi: Mən də yerimi Osmana verirəm. Səd dedi: Mən isə yerimi Əbdürrəhman ibn Ovfə verirəm. Beləliklə üç nəfər işi digərinə həvalə etdi və şurada üç nəfər: Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib və Əbdürrəhman ibn Ovf - qaldı. Əbdürrəhman dedi: Sizin ikinizdən biriniz bu işdən imtina etsə elə ona da xəlifəliyi verəcəyik. Öz nəfsinizə baxın və hansınız daha üstündürsə Allahını, dinini düşünüb qərar versin. Belə dedikdə Osman və Əlidən bir səs çıxmadı. Əbdürrəhman ibn Ovf dedi: Siz icazə versəniz mən ikinizdən birini seçərəm. Allaha and olsun! Mən daha üstün olanınızdan yan keçməyəcəyəm. Hər ikisi buna razılıq verdilər. Əbdürrəhman, Əlinin əlindən tutub dedi: Sənin Peyğəmbərlə (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) qohumluğun var, İslamı ilk qəbul edənlərdənsən. Səni Allaha and verirəm! Xilafəti sənə həvalə etsəm ədalətli olacaq, Osmana həvalə etsəm onda ona itaət edəcəksən. Sonra Osmana yaxınlaşaraq eyni sözlərlə ona müraciət etdi. Hər ikisindən söz aldıqdan sonra dedi: Ey Osman, əlini qaldır. Osman əlini qaldırdı, ilk olaraq Əbdürrəhman, sonra Əli, sonra şura üzvləri ona beyət etdilər


Afrikanın fəthi[redaktə]

Zətus Səvari döyüşü (Hicrətin 31-ci ili). Rumlu Heraklın oğlu Konstantin Barbarlarla birgə Abdullah ibn Əbussərhə qarşı birləşərək misli görünməyən bir qoşun topladılar. Onların qoşununda beş yüz süvari var idi. Onlar məğrib vilayətlərində olan Abdullah ibn Əbussərhə və onun qoşununa tərəf getdilər. Hər iki qoşun qarşılaşdıqda rumlular xaç çəkir, müsəlmanlar isə namaz qılır və Quran oxuyurdular. Səhər açılanda Abdullah ibn Əbussərh qoşununu düzdü və onlara Allahı zikr etməyi, Quran oxumağı əmr etdi. Külək rumluların və barbarların xeyrinə əsirdi. Sonra külək dayandı və müsəlmanlar onlara dedilər: İstəyirsinizsə gəmilərdən yerə enək. Rumlular bu təklifi qəbul etmədilər. Müsəlmanlar gəmilərlə onlara yaxınlaşdılar və döyüş qızışdı. Sonra Allah müsəlmanlara qələbə verdi və Konstantin öz ordusu ilə qaçdı. Abdullah ibn Əbussərh bir neçə gün Zərussəvari adlı yerdə dayanıb düşmən gözlədikdən sonra qələbəylə qayıtdı.

Barbar və Cərcirlərin müsəlmanlarla döyüşü[redaktə]

Müsəlmanlar Abdullah ibn Əbussərhin başçılığı altında iyirmi minlik qoşunla Afrikaya hücum etdikdə, Barbarların padşahı Cərcir yüz iyirmi minlik, başqa rəvayətə görə iki yüz minlik qoşunla onların qarşısına çıxdı. Müsəlmanların qoşununda Abdullah ibn Ömər, Abdullah ibn əz-Zubeyr kimi görkəmli səhabələr vardı. Qoşunlar üzləşdikdə Cərcir öz qoşununa müsəlmanları mühasirəyə almağı əmr etdi. Belə olduğu halda müsəlmanlar strateji baxımdan ən pis mövqedəydilər. Bu mövqe çox təhlükəli idi. Abdullah ibn əz-Zubeyr deyir: Mən Cərcirin qoşunun arxasında yük atının üzərində dayandığını[20] və iki kənizin onu tovuzquşu lələyi ilə kölgələndirirdiyini gördüm. Gedib Abdullah ibn Səəd ibn Əbussərhə dedim: Mənə bir neçə nəfər gözətçi ver padşaha hücum çəkim. O da bir neçə nəfər cəsarətli döyüşçü seçib onlara məni qorumağı əmr etdi. Mən irəli atılıb qoşun sıralarını yararaq padşaha yaxınlaşdım. Hamı elə düşünürdü ki, mən padşaha məktub aparan elçiyəm. Padşah isə mənim pisniyyətliliyimi başa düşüb atına minib qaçdı[21]. Mən ona çatıb nizə ilə onu vurdum və qılıncım ilə başını kəsib nizəmin ucuna taxaraq Allahu Əkbər deyib haray çəkdim. Barbarlar bunu gördükdə parçalanıb toyuq kimi qaçmağa başladılar. Müsəlmanlar isə onların arxasına düşüb öldürəni öldürür qalanları əsir alırdılar. Bu döyüşdə müsəlmanlar bol-bol qənimət, mal-dövlət və əsir ələ keçirdilər. Bu hadisə, Qeyrəvan vilayətindən iki günlük yol məsafəsində Subeytələ adlı yerdə baş vermişdir. Bu, Abdullah ibn əz-Zubeyrin yadda qalan ilk qəhrəmanlıq nümunəsi idi. Allah ondan, atasından və bütün dostlarından razı olsun!

Uhud və Bədr döyüşlərindən qaçması və ağac altında beyət etməməsinin səbəbləri[redaktə]

Bunun cavabı Buxarinin Səhih kitabındadır. Osman ibn Vahb (Allah ondan razı olsun) deyir: Bir nəfər misirli kişi gəlib dedi: Siz kimlərdənsiniz? Biz dedik: Qureyş qəbiləsindən. Kişi dedi: Sizin ağsaqqalınız kimdir? Biz dedik: Abdullah ibn Ömər. Kişi Abdullah ibn Ömərin yanına gəlib dedi: Ey İbn Ömər mən səndən bir neçə məsələ haqda soruşmaq istəyirəm. Mənə bu haqda məlumat ver. Osmanın Uhud günü qaçması doğrudur? İbn Ömər dedi: Bəli. Onun Bədr döyüşündə iştirak etməməsi düzdür? İbn Ömər dedi: Bəli. Onun ağac altında beyətdə iştirak etməməsi düzdür? İbn Ömər dedi: Bəli. Bundan sonra misirli kişi, Allahu əkbər deyərək səsləndi. O bu sözləri ilə haqqın üzə çıxdığına işarə edirdi. Abdullah ibn Ömər ona dedi: Gəl mən səni başa salım. Uhud günü qaçmasına gəldikdə mən şəhadət verirəm ki, artıq Allah onun bu əməlini bağışlamışdır. Necə ki, Uca və Pak Allah buyurur: "(Ühüd müharibəsində) iki ordu qarşılaşdığı gün sizdən üz döndərənləri Şeytan, məhz etdikləri bəzi əməllərlə (Peyğəmbərin əmrinə asi olmaqla) yoldan çıxmağa (büdrəməyə) məcbur etdi. (Tövbə etdikdən sonra) Allah artıq onları bağışladı. Həqiqətən, Allah bağışlayandır, həlimdir!"[45]. Bədr döyüşündə iştirak etməməsinə səbəb isə budur. O, Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) qızı ilə evli idi. Həmin gün yoldaşı xəstələndiyi üçün Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) Osmana döyüşə getməmək üçün icazə vermiş və demişdi: "Sənə Bədr döyüşündə iştirak edənin savabı və qəniməti düşür". Demək Osman bu döyüşdən Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) əmri ilə qalmışdı. Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) ona bu döyüşdə yığılan qənimətdən pay da vermişdi. Onun ağac altında beyətdə iştirak etməməsinə səbəb isə budur. Əgər Məkkə şəhərində Osmandan daha izzətli kimsə olsaydı Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) onun əvəzinə başqasını göndərərdi[46]. Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) onun Məkkəyə göndərdi və bundan sonra ağac altında beyət oldu. Peyğəmbər (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) sağ əlini Osmanın əvəzinə sıxaraq dedi: "Bu isə Osmanın əlidir". İbn Ömər dedi: İndi isə bu deyilənləri özünlə apar


Fitnənin başlanğıcı[redaktə]

Fitnənin səbəbləri! Birinci və əsas səbəb: Abdullah ibn Səba adlı yahudidir[1]. Əvvəlki alimlər belə bir insanın həqiqətən mövcudluğunu dəfələrlə qeyd etmişlər. Hətta bir neçə bidətçi firqələri İbn Səbaya nisbət edərək: əs-Səbiyyə yaxud əs-Səbaiyyə adlandırmış və bu təriqətlərin özünəməxsus əqidələri olduğunu qeyd etmişlər.

Abdullah ibn Səba Yəmənli yahudilərdəndir. Zahirən müsəlman olduğunu gösərmiş sonra isə Əlinin (Allah ondan razı olsun) tərəfdarı olduğunu iddia etmişdir. Əlinin (Allah ondan razı olsun) Allah olduğunu iddia edən Səbiyyə təriqəti də onun adı ilə bağlıdır. Bu firqə başçıları Əli ibn Əbu Talibin yanına gəlib demişdilər: Sən Osan! Əli dedi: O kimdir? Dedilər: Sən Allahsan. Əli, mövlası Qənbərə bir xəndək qazıtdırmağı və orada atəş yandırmağı əmr etdi və dedi: Mən bu iyrənc sözləri eşitdikdə odumu yandırdım və Qənbəri səslədim[11]. Kim bu iddiasından əl çəkməzsə onu atəşdə yandıraram. Beləliklə qaçan-qaçdı əksəriyyətini isə yandırdı. Qaçanlar arasında Abdullah ibn Səba da var idi. Deyilən rəvayətlərə görə onu da qətlə yetirdilər. Daha doğrusunu Allah bilir! İbn Səba Yəhudiliyin: racə, əl-vəsiyy və rəhbərliyin bir ailədə qalmasının zəruriliyi və s. bu kimi - bəzi etiqadlarını camaata təbliğ edirdi.

Bədəviləri ələ alan İbn Səba, öz uydurmalarını: Osman belə-belə etdi və s. - camaata təbliğ edir. O və onun silahdaşları Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) səhabələrinin: Əlinin, Zubeyrin, Talhanın, Aişənin və b. - əleyhinə yalandan məktublar yazır, öz möhürləri ilə möhürləyirdilər. Bütün məktubların məzmunu Osmandan narazılıq, onun yürütdüyü siyasətin uğursuzluğu haqda idi. Bildiyimiz kimi keçmişdə, müasir rabitə əlaqələri mövcud deyildi. Həmçinin bu uydurmalar bədəvilərə çatdırılır, onlar da bu sözləri dinləyir və təsdiqləyirdilər. Beləliklə bir çox bədbəxtlər və yazıqlar ona aldandılar. O cavan və təcrübəsiz insanlara belə deyirdi: "(Qiyamətə yaxın) İsanın qayıdacağını deyib, Məhəmmədin qayıdacağını inkar edən insanın iddiası çox qəribədir! Halbuki, Allah təalə buyurur: "(Ya Rəsulum!) Quranı (oxumağı və təbliğ etməyi, yaxud hökmlərinə əməl etməyi) sənə vacib buyuran (Allah) qayıdacağın yerə, səni yenə də qaytaracaqdır. De: "Rəbbim hidayətlə gələni də, haqq yoldan açıq-aşkar azanı da (hamıdan) yaxşı tanıyır!"[12]. Ona görə Məhəmmədin qayıdışı İsanın qayıdışından daha əsaslıdır". Həmçinin İbn Səba deyirdi: "Keçmişdə min peyğəmbər və hər peyğəmbərin öz vəsisi olub. Əli də Məhəmmədin vəsisidir". Müxtəlif təbəqənin insanları onun bu fikrini qəbul etdilər. Hətta bəziləri ona inanıb, bəziləri isə onun məkirli məqsədini başa düşərək bu fikirləri insanlara təbliğ etməyə başladılar. Onun dəvətini yayanlardan aşağıdakıları sadalamaq olar: - Əl-Ğafiqi ibn Hərb - Əbdürrəhman ibn Ədis əl-Bələvi - Kinanə ibn Bişr - Sovdan ibn Humran - Abdullah ibn Zeyd ibn Varqa - Amr ibn əl-Həməq əl-Xüzai - Hərqus ibn Zuheyr - Həkim ibn Cəbələ - Quteyrə əs-Sükuni və b.


Məsruq, Aişənin belə dediyini rəvayət edir: Çirkdən təmizlənmiş paltar kimi Osmanı tərk etdiniz. Sonra onun başını qoyunu kəsən kimi kəsdiniz. Məsruq dedi: Bu sənin işindir. Sən camaata məktub yazıb Osmana qarşı üsyana səsləmisən. Aişə dedi: Möminlərin iman gətirdiyi, kafirlərin küfr etdiyi Allaha and olsun mən bu vaxta qədər heç bir yazı yazmamışam. Əməş deyir: Hamı bilirdi ki, bu yazılar Aişənin adından yazılmışdı. Bundan başqa peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) digər səhabələrinin adından da yalandan məktublar yazmışdılar. Bütün bu məktublarda Osman məzəmmət olunurdu. Abdullah ibn Səbanın bütün vilayətlərdə adamları vardı. Onlar öz aralarında məktublaşır və yazırdılar: Filan vali Osmanın əmri ilə bizə belə işkəncə verdi, filan vali Osmanın əmri ilə bizi belə incitdi, Mədinəyə getdik Osman bizə belə əzab etdi, Osman Məhəmmədin əshabına belə işkəncə verdi, Zubeyr ibn əl-Əvvamdan məktub, Əli ibn Əbu Talibdən göstəriş, Aişədən belə məktub, filankəsdən bu şey gəldi və s. bu kimi uydurma məktublar yazaraq bədəviləri çaş-baş salırdılar. Allahın dinindən bixəbər olan bədəvilər bu məlumatlardan təsirlənərək qəlbləri Osmana (Allah ondan razı olsun) qarşı kin-küdurətlə dolmuşdu..

Ölüm[redaktə]

Osmana qarşı deyilən müddəalar camaat arasında təbliğ edildikdən sonra hicrətin otuz beşinci ilində bir dəstə Bəsrə, bir dəstə Kufə şəhərindən, bir dəstə isə Misirdən çıxıb həcc adıyla Mədinə şəhərinə gəldilər. Lakin əslində onlar Osmana qarşı üsyan etmək niyətindəydilər. Onların sayı haqda müxtəlif məlumatlar mövcuddur. Deyilənə görə Misirdən iki, Kufədən iki və Bəsrədən iki min adam toplanmışdı. Başqa rəvayətə əsasən onların cəmi sayı iki min idi. Bu haqda digər rəvayətlər də mövcuddur lakin dəqiq sayları haqda məlumat yoxdur. Hər halda iki mindən az altı mindən də çox deyildilər. Onlar Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) şəhərinə daxil oldular. Əslində bu insanlar öz tayfaları arasında seçilmiş süvarilər idilər. Onlar hədə-qorxu və ya güclə Osmanı hakimiyyətdən salmaq üçün gəlmişdilər. Zülqədə ayının sonlarında onun evini mühasirəyə alıb xilafətdən düşməsini tələb edirdilər. Mühasirə Zülhiccənin səkkizinə qədər davam etdi. Bu gün Osmanın (Allah ondan razı olsun) qətlə yetirilən günüdür. Deyilənə görə mühasirə qırx gün davam etmişdir. Başqa rəvayətlər də mövcuddur lakin ümumi hesabla mühasirə qırx bir gündən çox olmayıb. Osman (Allah ondan razı olsun) evində mühasirə olunduqdan və camaat namazlarından, hətta sudan məhrum edildikdən sonra Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) bəzi səhabələri evə daxil oldular. Onlar Osmanı müdafiə etmək istəyirdilər. Onun evində Həsən ibn Əli, Hüseyn ibn Əli, Abdullah ibn əz-Zubeyr, Əbu Hureyrə, Məhəmməd ibn Talha ibn Ubeydullah (əs-Səccad), Abdullah ibn Ömər kimi tanınmış səhabələr var idi. Onlar qılınclarını çəkib Osmanı öldürmək istəyənlərin qarşısını kəsmişdilər. Lakin Osman səhabələrə döyüşməməyi əmr etmişdi. Bəzi rəvayətlərədə deyilir ki, Osmanın müdafiəsinə gələnlərin sayı yeddi yüzdən çox idi. Onlar səhabələrin övladları idilər. Lakin yenə də bu say qarşı tərəfin sayına bərabər deyildi. Rəvayətlərdə deyildiyi kimi onların sayı ən az iki min idi. Abdullah ibn Amir ibn Rabiə deyir: Mən Osmanla evdəydim. O dedi: "Kim mənə itaət edirsə onlara çatdır ki, silahlarını yığışdırsınlar". İbn Sirin deyir: Zeyd ibn Sabit Osmanın yanına gəldi və dedi: Ənsarlar qapıda dayanıb deyirlər: İstəyirsən, birinci dəfə Peyğəmbərlə (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) Allahın ənsarları olduğumuz kimi, ikinci dəfə səninlə, Allahın ənsarları olaq. Osman isə deyirdi: Döyüşmələrinə razı deyiləm. İbn Ömər Osmanın yanına daxil olduqda Osman dedi: Ey İbn Ömər bax bu adamlar nə deyirlər. Deyirlər ki, xilafətdən əl çək, nəfsinə qəsd etmə. İbn Ömər dedi: Əgər xilafətdən əl çəksən dünyada əbədi yaşayacaqsan? Osman dedi: Xeyr. İbn Ömər dedi: Əgər sən xilafətdən əl çəkməsən sənə, səni öldürməkdən başqa bir zərər vuracaqlar? Osman dedi: Xeyr. İbn Ömər dedi: Cənnət və Cəhənnəm onların əlindədir? Osman dedi: Xeyr. İbn Ömər dedi: Mən sənə Allahın geyindirdiyi libası çıxarmaqla (xilafəti təslim etməklə) bu qapını açmağını məsləhət görmürəm. Belə olsa onda hər dəfə xəlifə və ya rəhbər xoşa gəlməsə onu dəyişdirəcəklər. Osman öz köləsinə dedi: Kim silahını yerə qoysa onu Allah yolunda köləlikdən azad edirəm. Bu amillər insanların döyüşməməsinə səbəb oldu. Osmanı kim öldürdü? Osman mühasirə olunduqdan sonra onun evini hər tərəfdən bağlayıb, qarşısında Quran olduğu halda onu qətlə yetirdilər. Həsən əl-Bəsri böyük tabeinlərdən olub bu vaxtlar yaşadığı üçün ondan soruşdular: Osmanı qətlə yetirənlərin arasında Mühacir və ya Ənsarlardan kimsə var idi? O dedi: Onu öldürənlər imansız misirlilər idi. Onların başçılarının kimliyi bəllidir. Onlar: Kinanə ibn Bişr, Ruman əl-Yəmani, Sudan ibn Humran, Malik ibn əl-Əştər ən-Nəxai, Cəbələ adlı və Bənu Sədus qəbiləsindən əl-Movt əl-Əsvəd (qara ölüm) ləqəbli bir nəfər idi. Bu adamlar Osmana qarşı törədilən fitnənin başçıları sayılırdılar. Uca Allah Osmandan razı olsun! Amrə bint Ərtaə deyir: Osman qətlə yetirilən ili mən Aişə ilə Məkkəyə getmişdim. Mədinəyə gələndə onun qətlə yetirildiyi evdə Quran gördük. Qanının ilk damlası bu ayələrin üzərinə düşmüşdü: "(Ey möminlər!) Əgər onlar da siz inandığınız kimi (Allaha) inanırlarsa, şübhəsiz ki, doğru yolu taparlar. Yox, əgər (imandan) üz döndərərlərsə, (sizə qarşı) ədavət bəsləmiş olarlar. Allah sənə (tezliklə sənin intiqamını) onlardan (almağa) kifayət edər. O, (hər şeyi) eşidəndir, biləndir."[59]. Amrə deyir: Onun qatillərinin heç bir doğru-dürüst ölmədilər. Məhəmməd ibn Sirin deyir: Mən Kəbəni təvaf edirdim. Bu vaxt bir nəfərin belə dediyini eşitdim: "Allahım məni bağışla, lakin mənə elə gəlir ki, sən məni bağışlayan deyilsən". İbn Sirin deyir: Mən bunu eşidəndə təəcübləndim və dedim: Ey Allah bəndəsi mən sənin kimi dua edən eşitməmişəm. Həmin adam dedi: Mən Allaha əhd bağlamışdım ki, əgər mənə Osmanı görməyə imkan versə onun üzünə bir sillə vuracağam. O, qətlə yetirildikdən sonra evində yatağına uzadılmışdı. Camaat oraya gəlib onun üçün dua edirdilər. Mən də onun üçün dua etmək adı ilə evə daxil oldum. Evdə heç kəsin olmadığını gördükdə onun üzünü açıb ölü halda onun üzünə bir sillə vurdum və əlim qurudu. İbn Sirin dedi: Doğrudan da onun əli qurumuş odun kimi idi. Səhabələr ola-ola Osmanı necə öldürdülər? Yəni, heç kəs onu müdafiə etmədi? Birinci səbəb: Osman (Allah ondan razı olsun) özü Allahın qəza-qədəri ilə razılaşaraq səhabələrə bunu təkid etmiş, qılınclarını qımına qoymağı əmr etmiş və xəvaric bədəvilərə qarşı döyüşməyi onlara qadağan etmişdi. Bu ilk olaraq Osmanın cəsarətinə, daha sonra Məhəmməd (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) ümmətinə qarşı şəfqətli olmasına dəlalət edir. Osman bilirdi ki, onu öldürməyə gələn bədəvilər qaba və fitnəkardılar. Ona görə düşündü ki, əgər səhabələr onu müdafiə etmək üçün döyüşə qatılsalar fəsad bir nəfərin ölümündən daha artıq olar. Hətta ola bilərdi ki, bir çox səhabə bu müqavimətdə həlak olsun və gələn bədəvilər camaatın namus-qeyrətinə, mal-dövlətinə əl uzatsınlar. Bütün bunları düşünən Osman özünün öldürülməsini önə çəkib, digər səhabələrin öldürülməsinə və Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) şəhərinin dağıdılmasına razı olmadı. İkinci səbəb: Səhabələrin sayı xəvaric (üsyançı) bədəvilərin sayından qat-qat az idi. O vaxt Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) səhabələri dörd müxtəlif məkandaydılar. Birinci məkan; Məkkə: Çünki bu mövsüm Həcc mövsümü idi. Onların çoxu Həccə getdiklərindən orada yoxuydular. Osman Həcc rəhbərliyini Abdullah ibn Abbasa tapşırmışdı. İkinci məkan; Məkkə xarici: Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) bəzi səhabələri başqa-başqa şəhərlərdə məskunlaşmışdılar. Onlar Kufə, Bəsrə, Misir, Şam və digər vilayətlərdə məskunlaşmışdılar. Üçüncü məkan; Cihad: Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) bəzi səhabələri cihada çıxmışdılar. Dördüncü məkan; Mədinə: Burada olan səhabələrin sayı xəvaric (üsyançı) bədəvilərin sayından az idi. Üçüncü səbəb: Səhabələr öz övladlarını Osmanı müdafiə etmək üçün göndərmişdilər. Lakin onlar bu işin Osmanın qətli ilə nəticələnəcəyini təsəvvür etmir, bunu adi mühasirə, narazılıq kimi təsəvvür edib, üsyançıların tezliklə geri dönəcəklərini düşünürdülər. Osmanın qətlinə cürətlənəcəklərini bəzi səhabələr təsəvvür edə bilmirdilər. Bu səbəblərin ən dolğunu, həqiqətə uyğun olanı birinci səbəbdir. Osman (Allah ondan razı olsun) özü Allahın qəza-qədəri ilə razılaşaraq səhabələrə bunu təkid etmiş, qılınclarını qımına qoymağı əmr etmiş və xəvaric bədəvilərə qarşı döyüşməyi onlara qadağan etmişdi.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

[1] Abdullah ibn Səba həl huvə həqiqətun əm xəyal? [2] Əş-Şer əl-Cahili: səh 26. [3] Firəquş Şiyə: səh 22. [4] Ricalul Kişşi: səh 98. [5] Səduq "Mən lə yəhduruhu əl-Fəqih": № 955. [6] Rical ət-Tusi: səh 1. [7] Biharul Ənvar: 51, 210. 42, 146. [8] Müstədrək əl-Vəsail: 18, 169. [9] Tarixin bu anları haqda danışan Əhli Sünnə tarixçiləri İbn Səba və onun bu fitnələrdə göstərdiyi fəaliyyəti qeyd etmişlər. [10] Tarix boyu İbn Səbanın mövcudluğunu heç kəs inkar etməmişdir. Yalnız son vaxtlar bəzi şiə yazarları onun mövcudluğunu inkar etmişlər. Bəzi sünni alimləri şiələrin bu həqiqəti inkar etməklə nəyə nail olmaq istədiklərini bilmədikləri üçün onların yazılarına əsasən İbn Səbanın mövcudluğunu inkar etmişlər. [11] Rəvayətin əsli Buxaridədir. Buxari: kitab istitabətul murtəddin, bab ismu mən əşrəkə, № 6922. Hafiz İbn Həcər hadisənin təfsilatını qeyd etmiş və demişdir: Biz bu haqda olan rəvayəti kitabın üçüncü cildində Əbu Tahir əl-Muxləsin rəvayətindən nəql etmişik. Rəvayətin sənədi həsəndir (məqbuldur). [12] əl-Qəsəs: 85. [13] Muxtəsər tuhfət isnə aşəriyyə: səh, 318. [14] əl-Bidayə vən Nihayə: 7, 204. İbn Kəsir rəvayətin sənədinin səhih olduğunu demişdir. [15] Təhqiq məvaqifus səhabə fil fitnə: 1, 360. [16] Təhqiq məvaqifus səhabə fil fitnə: 1, 363. [17] Təhqiq məvaqifus səhabə fil fitnə: 1, 365. [18] 41 [19] Minhacus sünnə: 6, 192. [20] Tarixut Təbəri: 3, 445. [21] Tarixut Təbəri: 3, 445. [22] Abbasın, Abdullah, Ubeydullah, Qəsəm və Təmam adlı övladlarını, atalıq etdiyi Məhəmməd ibn Əbu Bəkri vəzifəyə təyin etmişdir. Tarix Xəlifə ibn əl-Xəyyat: səh 200, 201. [23] Əbu Davud: kitab əl-hudud, Bab əl-Hukm fimən irtəddə, № 4359. [24] Siyər ələm ən-Nubələ: 3, 445. [25] Siyər ələm ən-Nubələ: 3, 34. [26] Siyər ələm ən-Nubələ: 3, 21. [27] Siyər ələm ən-Nubələ: 3, 445. [28] əl-Hucurat: 6. [29] Müslim: Kitab əl-Hudud: № 38. [30] Əhməd: 4, 279. [31] Nur: 4-5. [32] əl-əvasim minəl qəvasim: səh 107-108. [33] əl-Maidə: 93. [34] Tarixut Təbəri: 3, 335. [35] Əbu Zərin (Allah ondan razı olsun) fikrinə görə İnsan ehtiyacından artıq qızıl və gümüş saxlaya bilməz. Bütün səhabələr onun bu fikrinə qarşı olublar. Qızıl və gümüş saxlamağın icazəli olması müsəlmanların yekdil fikridir. Əsas odur ki, saxladığı malın zəkatını versin. Ona görə Buxari öz kitabında fəslin adını belə qoymuşdur: Zəkatı çıxarılan mal (məzəmmət olunan) xəzinə sayılmır. Sonra Buxari bu hədisi deyilən fəsildə rəvayət etmişdir. Bu görüş Abdullah ibn Ömər və digər səhabələrdən nəql edilmişdir. Xülasə Əbu Zərin (Allah ondan razı olsun) fikrinə görə İnsan ehtiyacından artıq qızıl və gümüş saxlaya bilməz. Hətta zəkatını versə belə yenə də ehtiyacından artıq qızıl və ya gümüş saxlamalı deyildir. Ehtiyacından artıq nə varsa onu sədəqə etməlidir. Müaviyə (Allah ondan razı olsun) isə onun bu fikrini qəbul etmirdi. [36] Səhih əl-Buxari: Kitab əz-Zəkat, Bab mə əddə zəkatəhu fəleysə bikənz, № 1406. [37] Tabaqat İbn Səd: 4, 226. [38] Əxrəcəhu əl-Hakim: 3, 50. Hakim rəvayət edib hədisin səhih olduğunu demişdir. Zəhəbi demişdir ki, hədis mürsəldir. Sənədində Bərid ibn Sufyan adlı etibarsız rəvayətçi var. [39] Səhih əl-Buxari: Kitab Fədailul Quran, Bab Cəmul Quran, № 4987. [40] əl-Əvasim minəl qəvasim: səh 80. [41] Buxari: Kitab əl-Musaqat, Bab lə himə illə lilləh və li rəsulihi, № 2370. [42] Rəvayəti Əhməd səhih sənədlə Fədailus Səhabə (1, 470, № 765) adlı fəsildə rəvayət etmişdir. [43] Malik, Şafii, Ovzai və Əhməd də bu fikirdədir. əl-Muğni: 2, 54. [44] Kuleyninin əl-Kafi kitabında 4, 524-də deyilir ki, Əbu Abdullah Cəfər əs-Sadiqə görə (əl-Hərameyndə) İki Haram (Məkkə və Mədinə) məscidində namazları (səfərdəki kimi deyil) tam qılmaq daha yaxşıdır. [45] Ali İmran: 155. [46] Peyğəmbərin (ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) Osmanı Məkkəyə göndərməsində məqsəd özünün Ümrə ziyarəti üçün gəldiyini Məkkə camaatına çatdırmaq idi. Beyət, Osman Məkkəyə getdikdən sonra olduğu üçün (təbii ki) orada iştirak etmirdi. O Məkkəyə Peyğəmbərin (ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) əmri ilə getmişdi. Osmanın qətl xəbəri gəldikdə Peyğəmbər (ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) səhabələrini yığıb qətl xəbəri doğru olarsa Osmanın intiqamını almaq üçün beyət aldı. Demək, ağac adltında edilən beyət Osmanın intiqamını almaq üçün edilmişdi. [47] Səhih əl-Buxari: Kitab Fıdailus Səhabə, Bab mənaqib Osman, № 3698. [48] Səhih əl-Buxari: Kitab Fıdailus Səhabə, Bab qissətul beyət, № 3700. [49] Əbdürrəhman ibn Əbu Bəkr onları birlikdə görmüş və bu xəbəri Ubeydullaha çatdırmışdır. Təbərinin (3, 303) Tarix kitabında bu hadisə Seyf ibn Ömər adlı yalançının vasitəsi ilə rəvayət edilmişdir. [50] Səhih əl-Buxari: Kitab əd-Diyat, Bab İzə Əsabə Qovmun Min Raculin, № 6896. [51] Səhih əl-Buxari: Kitab əl-Məğazi, Bab Bəs ən-Nəbiyy Usamə İlə əl-Hərəqat, № 4269. Müslim: Kitabul İman, № 159. [52] Qamizbanın Ubeydullahın qətlini əfv etməsi hadisəsi. Tarix ət-Təbəri: 3, 305. Lakin bu rəvayət də Seyf ibn Ömər adlı yalançının rəvayətidir. [53] Sünəni Əbu Davud: Kitab əs-Sünnə, Bab Fi Luzumis Sünnə, № 4607. Sünən ət-Tirmizi: Kitabul İlm, Bab Mə Caə Fil əxzi Bis-Sünnə, № 2676. [54] 78 [55] İbn Əbu Şeybə, Əl-Müsənnəf əsərində (15, 24, № 19508) səhih sənədlə rəvayət etmişdir. [56] İbn Əbu Şeybə, Əl-Müsənnəf əsərində (15, 25, № 19509) səhih sənədlə rəvayət etmişdir. [57] Əhməd, Fədailus Səhabə fəslində (1, 473, № 767) səhih sənədlə rəvayət etmişdir. [58] Tarix Xəlifə: səh 176. Səhih sənədlə. [59] əl-Bəqərə: 137. [60] Fədailus Səhabə: 1, 501, № 817. Həmçinin əlavə məlumat üçün bax: 765, 766. [61] əl-Bidayə vən Nihayə: 7, 200. İsa ibn Minhal istisna olmaqla hədisin sənədində olan digər rəvayətçilər etibarlıdır. İbn Hibban, İsa ibn Minhalı etibarlı rəvayətçilərdən saymış, İbn Əbu Hatim isə onu "Əl-Cərhu vət Tədil" adlı əsərində (6, 288) zəif rəvayətçilər sırasına salmış və onun haqqında heç bir söz deməmişdir. Həmçinin Buxari ət-Tarixul Kəbir kitabında (6, 399) onun adını qeyd etmiş və onun haqqında heç bir söz deməmişdir.