Yaponiya himni

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
yap. 君が代
Kimi qa yo
azərb. İmperatorun hakimiyyəti
Kimigayo.score.svg
Himnin notları
Sözlərinin müəllifi vaka şeiri, Xeyan dövrü (794–1185)
Bəstəkarı Yosiisa Oku, Akimori XayasiFrans fon Ekkert, 1880
Ölkə Yaponiya
Təsdiqi 13 avqust 1999
Sözlə müsiqi (1930)

Kimi qa yo (yap. 君が代?, adətən "İmperatorun hakimiyyəti" kimi tərcümə edilir) — Yaponiya dövlət himni. Himnin sözləri dünyanın ən qədim himnlərindən sayılır. 11 sıra və 32 xarakterdən ibarət olunan "Kimi qa yo" həm də dünyada ən qısa himnlərdən biridir. Himnin sözləri Heyan dövründə (794–1185) yazılan vaka şeiridir,[1] və cari melodiyası 1880-ci ildə seçilmişdir, 11 il əvvəl ibarət qeyri-populyar melodiyanı əvəz edir. "Kimi qa yo" adətən "İmperatoru Əlahəzrət hakimiyyəti" kimi tərcüməsinə baxmayaraq, himnin adı və ya sözlərinin rəsmi tərcüməsi qanunla müəyyən edilməmişdir.[2]

1888-ci ildən 1945-ci ilə kimi, "Kimi qa yo" Yaponiya imperiyasının milli himni kimi xidmət etmişdir. İmperatorluq İkinci dünya müharibəsinin sonunda təslim olub və ləğv onduğu zaman, Yaponiya Dövləti 1945-ci ildə onu əvəz etmişdir. Bu varis dövlət parlament demokratiyası idi və hökümət buna görə də imperiya suverenliyi əsasından məşhur suverenlik sisteminə dəyişdi. İmperator Hirohito hakimiyyətdən qovulmadı, və "Kimi qa yo" de-fakto milli himn kimi qaldı. 1999-cu ildə "Milli bayraq və himn haqqında akt" qanunu himni rəsmi etdi.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiya İmperiyası (1868-1945)[redaktə | əsas redaktə]

Müharibədən sonrakı Yaponiya (1945-indiki)[redaktə | əsas redaktə]

1945-dən 1999-cu ilə kimi[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiyanın Amerika tərəfindən işğalı zamanı, Müttəfiq Dövlətlərin Ali Baş Komandandanından Yaponiya hökumətinin "Kimi qa yo"-nun istifadəsinin məhdudlaşdırması üçün heç bir direktivləri yox idi. Bu Hinomaru bayrağının istifadə məhdudlaşdırılmasına verilən qaydalardan fərqli idi.[3] Məktəblərdə "Kimi qa yo"-nu müdafiə təhsili və vətənpərvərliyi təbliğini istifadə etmək təşviqi ilə yanaşı, milli yayım şirkəti olan NHK, öz verilişlərinin əvvəlində və sonunda himni istifadə edirdi.[4]

1999-cu ildən sonra[redaktə | əsas redaktə]

A page with Asian characters and a black-and-white version of the Japanese flag left above
1999-cu ildə qəzetdə nümayiş olunan Milli bayraq və himn haqqında akt

1999-cu ildə Yaponiyanın milli simvol Hinomaru və "Kimi qa yo"-nu seçildi və Milli bayraq və himn haqqında akt qəbul edildi. Qanunun keçidi Hiroşimada məktəb direktorunun intiharından qaynaqlanmışdır. Direktor onun məktəb idarə heyəti və müəllimləri arasında Hinomaru və "Kimi qa yo"-nun istifadə mübahisəni həll edə bilmədiyi üçün intihar etmişdir.[5]

2000-ci ildə Baş nazir Keyzo Obuçi Yaponiyanda Hinomaru və "Kimi qa yo" rəsmi simvolları etmək üçün, qanun layihəsinin hazırlanması haqqında qərar verdi. Onun Kabinetin Baş Katibi, Hiromu Nonaka, imperatoru Akihitonun tacqoyma mərasimin 10 illiyinə kimi qanunvericilik prosesinin başa çatmasını istəyirdi.[6] Hər iki rəmzlərin rəsmi edilməsi üçün qanunvericiliyin qəbul olunması, ilk dəfə deyl idi. 1974-cü ildə, Yaponiyaya 1972-ci ildə Okinavanın qaytarılması və 1973-ci ildə neft böhranı fonunda, Baş nazir Tanaka Kakuei hər iki rəmzlərin rəsmiləşdirməsi üzrə qanun yaratmaq istəyirdi.[7]

Protokol[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət məktəblərində[redaktə | əsas redaktə]

İkinci dünya müharibəsinin sonundan sonra, Yaponiya Təhsil Nazirliyi məktəblərdə Hinomaru və "Kimi qa yo"-nu istifadəsini təşviq etmək üçün bəyanatlar və qaydalar yaratmışdır. İlk bəyanat 1950-ci ildə çıxmışdır; bəyənatda hər iki rəmzlərin istifadəsi arzuolunan olsa da, lakin məcburi deyl idi. Bu istək sonra rəmzlərin milli bayram və təntənəli tədbirlər zamanı, tələbələrə milli bayram və müdafiə təhsilini təşviq etmək üçün genişlənmişdir.

Müasir gündə qəbulu[redaktə | əsas redaktə]

1999-cu ildə TV Asahi tərəfindən aparılan sorğuya görə, yaponların əksəriyyəti Yaponiya himnini Milli bayraq və himn haqqında aktdan da mühüm qəbul edir.[8] Lakin, eyni ildə Mayniçi Şimbun tərəfindən aparılan sorğuda, respondentlərin əksəriyyəti "Kimi qa yo"-nu himn edilmə qanunvericiliyinə qarşıdır və ya Parlamentin belə bir qanunun qəbul etməsinə daha çox vaxtı lazımdır.[9] Giriş və məzuniyyət mərasimlərində himni oxuyan yapon tələbələrin əksəriyyətinə görə, onlar köhnə dildə lirikanı dərk edə bilmir və himnin tarixi istifadəsi üzrə təhsil almayıblar.[10] Məktəb tədbirlərində himnin istifadə edilməsi mübahisələri hələ də mövcüddur.

Himnin sözləri[redaktə | əsas redaktə]

Rəsmi[11] Kana (Hiraqana)[11] Romaci[12] Azərbaycanca tərcüməsi[13]

君が代は
千代に八千代に
さざれ(細)石の
いわお(巌)となりて
こけ(苔)の生すまで

きみがよは
ちよにやちよに
さざれいしの
いわおとなりて
こけのむすまで

Kimigayo wa
Chiyo ni yachiyo ni
Sazare-ishi no
Iwao to narite
Koke no musu made

Hökmranlıq edə biləsən
Min, səkkiz min nəsillər davam edəsən
Çay daşlarından
Qayalara artanadək
Sulu mamır ilə

İngilis professoru Basil Hol Çemberleynin ingiliscə poetik tərcüməsi[14]

Thousands of years of happy reign be thine;
Rule on, my lord, until what are pebbles now
By ages united to mighty rocks shall grow
Whose venerable sides the moss doth line.

Mübahisələr[redaktə | əsas redaktə]

Məktəblər himni və milli bayraq üzrə mübahisə mərkəzi olmuşdur.[15] Tokio Təhsil İdarə Heyəti onların yurisdiksiyası altında, tədbirlərdə himn və bayrağın istifadəsini tələb edir. Nizama əsasən məktəb müəllimləri hər iki simvola hörmətlə yanaşmalı yoxsa onlar işlərini itirmək riskini yaradır.[16] 1999-cu ildə Hiroşimada Hiroşima Təhsil İdarə Heyətinin xəbərdarlığına baxmayaraq, bir neçə müəllim himni səsləndirməkdən imtina etmişdi. Onların arasında yaranmış gərginlik, məktəb direktorunun intiharına səbəb olmuşdu. 2010-cu ildə Osakada oxşar hadisə də, 32 müəllim himni səsləndirməkdən imtina etmişdi. 2011-ci ildə daha 9 müəllim, 2012-ci ildə isə 8 müəllim üsyana qoşulmuşdu.[17] Osakanın meri Haşimoto Toro müəllimləri hədəfləyib, onları "cinayətkar" adlandırmışdı.[18] Bəziləri idarə həyətinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsininYaponiya konstitutsiyasının pozulmasında ittiham edib, etiraz etmişdilər.[19] Lakin, idarə həyəti məktəbin hökümət orqanları olduğundan, onların əməkdaşlarının tələbələrə yaxşı Yaponiya vətəndaşlıq öyrətmək öhdəliyini vurğulamışdı. Müəllimlər onlara Yaponiya himni və bayrağının təqdis etdirməyinə görə, Tokio qubernatoru Şintaro İşihara və yüksək vəzifəli rəsmilərə qarşı uğursuz cinayət şikayəti etmişdir.[20] Əvvəlki müxalifətdən sonra, Yaponiya Müəllimlər Birliyi bayraq və himninin istifadə qəbul etmişdir; kiçik olan Bütün Yaponiya Müəllim və Kollektivi Birliyi hələ də rəmzlərin məktəb sistemi daxilində istifadəsinə qarşıdır.[21]

2006-cı ildə Tokioda təqaüdçü müəllim, Katsuhisa Fucita, İtabaşi Liseyində məzuniyyət mərasimi zamanı, iştirakçıları himn zamanı   oturmağa səsləndirdiyindən, 200,000 yen məbləğində cəza almış və azadlıqdan məhrum etmə ilə hədələnmişdir.[22] Fucitanın cəzasına qədər, 345 müəllim himnə aid tədbirdə iştirakı rədd etdiyi üçün cəzalandırılsa baxmayaraq, Fucita himnlə bağlı məhkum edilmiş yeganə insandır.[23]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Japan – Kimigayo". NationalAnthems.me. http://nationalanthems.me/japan-kimigayo. İstifadə tarixi: 2011-11-28.
  2. "Elementary schools face new mandate: Patriotism, 'Kimigayo'". The Japan Times Online (Kyodo News). 2008-03-29. http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html. İstifadə tarixi: 2011-08-20.
  3. Goodman, Neary 1996, ss. 81.
  4. Goodman, Neary 1996, ss. 82.
  5. Aspinall 2001, ss. 126.
  6. Itoh 2003, ss. 209–210
  7. Goodman, Neary 1996, ss. 82–83.
  8. "国旗・国歌法制化について [About the Law of the Flag and Anthem]"(yap.)). TV Asahi. 1999-07-18. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2008-05-23 tarixində. https://web.archive.org/web/20080523125535/http://www.tv-asahi.co.jp/n-station/research/990717/index.html. İstifadə tarixi: 2008-03-11.
  9. "Flag-anthem law no end to controversy"(ing.)). Japan Times. 1999-07-09. Arxivləşdirilib: 1999-07-09 tarixində. Səhv: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=Şablon:Namespace detect showall. http://www.japantimes.co.jp/news/1999/08/09/national/flag-anthem-law-no-end-to-controversy/. İstifadə tarixi: 2015-12-21.
  10. [www.japantimes.co.jp/news/1999/07/22/national/kimigayo-controversy-leaves-students-indifferent-confused/ "‘Kimigayo’ controversy leaves students indifferent, confused"] ( (ing.)). Japan Times. 1999-07-09. Arxivləşdirilib: 1999-07-22 tarixində. Səhv: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=Şablon:Namespace detect showall. www.japantimes.co.jp/news/1999/07/22/national/kimigayo-controversy-leaves-students-indifferent-confused/. İstifadə tarixi: 2015-12-21.
  11. 11,0 11,1 国旗及び国歌に関する法律
  12. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; MOFA adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  13. (2001) Japanese Education Reform: Nakasone's Legacy. Routledge, 166. ISBN 978-0-415-23283-8. 2010-10-13 tarixində istifadə olunub.
  14. "Politika i ekonomija (Upoznajte Japan)" (Serbian). Japanska ambasada u Srbiji i Crnoj Gori. 2003. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2010-04-28 tarixində. https://web.archive.org/web/20100428014321/http://www.yu.emb-japan.go.jp/Srpski/UpoznajteJapan-PolitikaEkonomija.htm. İstifadə tarixi: 2010-05-17.
  15. Weisman, Steven R. (1990-04-29). "For Japanese, Flag and Anthem Sometimes Divide". The New York Times. http://www.nytimes.com/1990/04/29/world/for-japanese-flag-and-anthem-sometimes-divide.html#end_copy. İstifadə tarixi: 2010-01-02.
  16. McCurry, Justin (2006-06-05). "A touchy subject". Guardian Unlimited (The Guardian). http://www.guardian.co.uk/world/2006/jun/05/worlddispatch.japan. İstifadə tarixi: 2008-01-14.
  17. "8 Osaka teachers to be punished for refusal to sing national anthem". Japan Today. http://www.japantoday.com/category/national/view/8-osaka-teachers-face-punishment-over-refusal-to-sing-national-anthem. İstifadə tarixi: February 25, 2012.
  18. "Teachers Who Refused To Sing National Anthem Face Punishment". Beth. http://www.japancrush.com/2013/stories/teachers-who-refused-to-sing-national-anthem-face-punishment.html. İstifadə tarixi: March 6, 2013.
  19. (2008) Citizenship Curriculum in Asia and the Pacific. Springer, 85. ISBN 978-1-4020-8744-8. 2010-10-12 tarixində istifadə olunub.
  20. "Ishihara's Hinomaru order called legit". The Japan Times Online. The Japan Times. 2006-01-05. http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20060105b2.html. İstifadə tarixi: 2007-12-04.
  21. Heenan 1998, ss. 206.
  22. Kyodo News (2006-05-24). "FEATURE: Upcoming verdict on retired teacher draws attention". KYODO NEWS ON THE WEB. Published by Kyodo News. http://home.kyodo.co.jp/modules/fstStory/index.php?storyid=248658. İstifadə tarixi: 2006-07-29.
  23. "Japanese teacher fined for anthem protest". The Taipei Times (AFP). 2006-05-31. http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2006/05/31/2003310932. İstifadə tarixi: 2010-10-14.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Yaponiya himni ilə əlaqəli mediafayllar var.