Vəftizçi İohann

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Vəftizçi İoann səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Stop bad orthography.svg
Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!
  • Əgər məqalə yarımçıq qalmışsa, məqaləni başlayan istifadəçi ilə əlaqə yaradıb məqalənin vəziyyətini onunla müzakirə edə bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin siyahısını görə bilərsiniz.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.
Müqəddəs Vəftizçi İohann

Girolamo da Santakrose - Vəftizçi İohann, XVI əsr, Budapeşt İncəsənət Muzeyi
Peyğəmbər, Şəhid, Müqəddəs
Doğulub e.ə. I əsr (ehtimal ki, e.ə. 6-2-ci illər)
Vəfat edib b.e. 36 – cı il[1][2][3][4] (38 – 42 yaş)
Yerusəlim
Yad edilir Assur Şərq Kilsəsi
Roma-Katolik Kilsəsi
Şərqi Provaslav Kilsəsi
Şərqi Katolik Kilsəsi
Anqlikan kilsəsi
Lüteran Kilsəsi
İslam
Mandeizm
Baş məbədi Müqəddəs Vəftizçi İohann kilsəsi
Müqəddəslər təqvimi 14 aprel doğum günü
29 avqust öldürülməsi günü, 7 yanvar pravoslavlıqda
2 Tout İskəndəriyyə Provaslav Kilsəsi
Müqəddəs rəmzləri xaç, quzu, dəvə dərisindən mantiya
Himayəsi Fransız Kanadası
Nyufaundlend və Labrador
Puerto-Riko
Hospitalier Cəngavərləri
Florensiya
Turin
Portu
Genuya
İordaniya
Xevkija və bir çox başqa ərazilər

Vəftizçi İohann (ivr: יוחנן המטביל, Yoḥanan ha-mmaṭbil, ərəb. يوحنا المعمدان‎‎ Yuhanna Al-Ma'madan,[5] arami və ya süryani: ܝܘܚܢܢ ܡܥܡܕܢܐ Yoḥanan Mamdana, qədim erm. Յովհաննէս Մկրտիչ Yovhannēs Mkrtičʿ, yunan. Ὁ Ἅγιος/Τίμιος Ἐνδοξος, Προφήτης, Πρόδρομος, καὶ Βαπτιστής Ἰωάννης Ho Hágios/Tímios Endoxos, Prophḗtēs, Pródromos, kaì Baptistḗs Ioánnes)[6][7][8][9][10] - səyyar vaiz[11], Xristianlıq, İslam (Yəhya ibn Zəkəriyyə kimi tanınır), Bəhailik[12]Mandayizmdə əsas dini obrazlarından biridir.[13]

İohannın günahların bağışlanması üçün bənzərsiz vəftiz təcrübəsinə malik olması qeyd edilir.[14] Əksər tədqiqatçılar İohannın İsanı da vəftiz etdiyini qəbul edirlər.[15][16] Araşdırmaçılar İsanın İohannın ardıcılı olmasını bildirirlər[17][18][19], bəzi Əhdi-Cədid məlumatları isə İsanın erkən ardıcıllarının da İohannın ardıcılları olduğuna işarə edirlər.[20] Vəftizçi İohann haqqında məlumatlar həm də qədim yəhudi tarixçisi İosifin əsərində verilir.[21] Bəzi tədqiqatçılar İohannın, apokalipsisi gözləyən və vəftizi xatırladan dini ritual keçirən[22] yəhudi dini sektalarından biri olan yarım-asketik Essenilərin təsiri altında olduğunu bildirsələr də, bunu sübut edəcək birbaşa dəlillər yoxdur. [23]

Əhdi-Cədidə görə İohann özündən daha böyük bir mesianik fiqurun gəlməsini gözləyirdi[24] və İsa özü onun yanına gəlmişdi.[25] İsa haqqında müjdələr verdiyinə görə, xristianlar iohannı daha çox carçı və ya elçi kimi qəbul edirlər. İohann həm də İlyas peyğəmbərlə eyniləşdirilir.[20]

Mənbələrdə[redaktə]

İosifin "Yəhudilərin qədim tarixi" əsərində[redaktə]

Vəftizçi İohann haqqında məlumatlar qədim yəhudi tarixçisi İosif Flavinin (37-100) Yəhudilərin qədim tarixi əsərinin (XVIII kitab, fəsil 5, 2) bütün məlum əlyazmalarında vardır. [26]

" “İndi yəhudilərin bəziləri qeyd edirlər ki, Herodun ordusunun məhv edilməsi Tanrıdan gəlmişdir və bu onun Vəftizçi adlandırılan İohanna qarşı etdiklərindən sonra çox ədalətlidir; Heroda görə, yəhudilərə yaxşı işlər görməyi, bir-birinə və Tanrıya qarşı ədalətli olmağı, vəftiz olunmağı məsləhət göstərən və yaxşı adam olan İohannı öldürdülər; o, sudan bədənin yox, ruhun yuyulması və günahlardan təmizlənməs üçün istifadə edirdi; insanlara günahlardan təmizlənmələri haqqında xoş xəbər verirdi. İnsanlar dəstə-dəstə onun sözlərini eşitmək üçün gəlirdilər. İohannın xalq üzərində təsirinin təhlükəli ola biləcəyi və ya xalqın onun sözü ilə üsyan qaldıracağından qorxan (çünki, insanlar İohannın dediyi hər şeyi etməyə hazır idilər) qorxan Herod, qərara gəldi ki, məsələni birdəfəlik həll etmək üçün İohann öldürülməlidir və o, özünü çox da əziyyətə salmayaraq, bu işi sonradan tövbə edə biləcək bir adama həvalə edir. Buna görə də, o, Herodun şübhəli xasiyyətinə görə, əvvəl qeyd etdiyim Maheron qalasına göndərilir və burda da edam edilir. İndi yəhudilər qeyd edirlər ki, Herodun ordusunun məhv edilməsi, onun törətdiyi bu günah əməllə bağlıdır və Tanrının ədalətinin zühurudur."[27] "

Bu məlumata ilk məlum istinad b.e. III əsrin əvvəllərində Origen tərəfindən yazılmış Contra Celsum adlı əsərdədir. Bu istinadda, Herodun b.e. 36-cı ilində baş vermiş məğlubiyyətinin səbəbi kimi, İohannın edam edilməsi göstərilir. Bu istinad və Bibliya mətnlərindən belə nəticə çıxarılır ki, İohann yalnız tövbə edərək “ruhları artıq günahlardan təmizlənmiş” şəxsləri vəftiz edərək onların cismlərinin də təmizlənməsinə imkan yaradırdı (Mark 1:4).[28] Bibliya tədqiqatçısı Con Dominik Krossan İosif Flavinin İohann və İsa haqqında verdiyi məlumatları müqayisə edərək qeyd edir ki, “İohannın inhisarı vardı, İsa isə françayz idi.” Krossan yazır: Vəftiz olunmaq üçün müraciət ediləcək yeganə şəxs İohann idi, onun başladığı hərəkatın qarşısının alınması üçün qarşısı alınmalı olan yeganə şəxs də İohann idi (buna görə də İohannın ölümü ilə, onun tərəfindən başladılmış hərəkat da dayandı). İsa isə hamını dəvət edirdi ki, gəlsinlər və onun, eləcə də, artıq Tanrı tərəfindən qəbul edilmiş yoldaşlarının necə yaşadıqlarına baxsınlar. Bu cür ümumi təcrübə isə, İohanndan fərqli olaraq, İsanın özünün yoxluğunda da, onun başladığı hərəkatın davam etməsinə imkan verdi."[29]

İncillərdə[redaktə]

Nazaretlilərin İncili kimi, dörd kanonik İncil də İohannın vəftizçilik işini qeyd edir. Sinoptik İncillərdə (Mark, Matfey, Luka) İsanın vəftiz olunması ətraflı təsvir olunsa da, İohannın İncilində örtülü şəkildə qeyd edilir.

Markın İncilində[redaktə]

Markın İncili Malaxayın ayələri və “səhrada qışqıraraq danışan” Yesayadan sitatlarla başlayır. Vətizçi İohann dəvə dərisindən paltar geyinən, çəyirtkə və çöl balı ilə qidalanan biri kimi təsvir edilir.

Mark, İohannın vəftiz mərasimini günahların bağışlanması kimi təsvir edir. Mark həm də İohannın gələcəkdə gələcək və insanları “Müqəddəs Ruhla vəftiz edəcək” lider haqqında məlumatlandırır.

İsa İordan çayında vəftiz olunmuşdu, bundan sonra sanki göy aralanmış və səmadan göyərçin enər kimi Müqəddəs Ruh İsanın vücuduna enmişdi, göydən isə səs gəlmişdi – “Mənim sevimli oğlum, sənə xeyir-dua verirəm.”

Mark 1:14-də İohannın həbs edilməsindən bəhs edilir. İncil məlumatına görə, Herod İohannı eyni qanlıların nigahını pisləyən fikirlərinə görə həbs edir və daha sonra başını kəsdirərək öldürür. İohann Əhdi-Ətiq qaydalarını pozaraq Herodiadla (həmin şahzadə xanım Herodun qardaşının arvad və qardaşının qızı idi) evləndiyinə görə Herodu qınamışdı. Daha sonra Herodiadanın qızı (ənənəvi olaraq Herodun nəticəsi və ögey qızı Salome olduğu deyilir) Herodun qarşısında rəqs edir və kral bunun qarşılığında qıza hədiyyə edir. Herodiada qızını öyrədir ki, Vəftizçi İohannın başını kraldan istəsin və baş sininin içində qıza təqdim edilir (Mark 6:14-29).

Sonradan Herod öyrənir ki, bəzi insanlar İsa Məsihin ölümdən sonra dirilmiş Vəftizçi İohann olduğunu iddia edirlər.

Matfeyin İncilində[redaktə]

Mark kimi, Matfey də öz İncilində qeyd edir ki, İohan, Yəhyanın “səhrada qışqıraraq danış”masından bəhs etdiyi şəxs idi. İohann yenidən “vəhşi çöldə”, “dəvə dərisindən” paltar geyinmiş, “çəyirtkə və vəhşi balla” qidalanan biri kimi təsvir edilir. İohann günahların bağışlanması üçün vəftiz mərasimini həyata keçirir, həmçinin, “gələcəkdə təşrif buyuraraq insanları Müqəddəs Ruhla vəftiz edəcək” məsih haqqında məlumatlandırır.

Markdan fərqli olaraq Matfey qeyd edir ki, İohann Fariseylər və Saddukeyləri tənqid edir. Matfey qeyd edir ki, İohann “səmavi krallıq” və “gözlənilən məhkəmə” haqqında məlumatlar verir.

Markın İncilində olduğu kimi, Matfey də İohannın Herodu tənqid etdiyinə görə həbs edilməsindən və edamından danışır. Matfeydə Herod özü İsanın dirilmiş Vəftizçi İohann olduğuna inanır. Matfey də, həmçinin qeyd edir ki, İohannın dəfnindən sonra onun tələbələri İsanın yanına gedərək ona qoşulmuşdular.

Lukanın İncilində[redaktə]

Lukanın İncilində İohannın körpəliyi haqqında məlumatlar saxlanmışdır ki, burda da o, yaşlı kişi olan Zəkəriyyənin və yaşlı qısır qadın Yelezavetanın övladı kimi təqdim olunur.[30] Həmin məlumtda bildirilir ki, İohannın doğulacağı əvvəlcədən mələk Cəbrayıl tərəfindən Zəkəriyyəyə bildirilmişdi, həmin dövrdə Zəkəriyyə Yerusəlim məbədində kahin kimi fəaliyyət göstərirdi. Zəkəriyyənin Aviya məbədinin kahinlərindən, Yelizavetanın isə Harunun qızlarından[31] biri kimi təqdim olunması İohannın həm ata, həm də ana tərəfdən Harunun nəsil xəttindən gəlməsini göstərir. [32]

İncillərdə İsa və İohann arasında ailə bağı haqqında heç bir məlumat yoxdur və tarixçi Reymond E. Brounhas bunu “şübhəli tarixilik” kimi qəbul edir.[33] Geza Vermes isə bu faktı “süni və şübhəsiz ki, Luka tərəfindən yaradılmış” adlandırır.[34] Lukanın İncili əsasında katolik təqvimində İohannın doğulması İsanın doğulmasından yeddi ay əvvələ, 24 iyuna təyin edilmişdir. [35]

Lukanın İncilində İohannın doğulması və Əhdi-Ətiqdə Samuelin doğulması arasında çoxlu oxşarlıqların olmasına əsaslanan bəzi alimlər, Lukanın, İohannın doğulması hadisəsinin təsvirini, Samuelin doğulması hadisəsi əsasında qurduğunu bildirmişlər. [36]

Doğulmadan sonra

Lukanın İncilinin unikal xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, burda İohann xeyriyyəçiliyi təbliğ edir, vergi yığanları vəftiz edir və əsgərlərə məsləhətlər verir. Mətndə qısa şəkildə İohannın həbsi və başının kəsilməsi haqqında məlumat verilsə də, Lukanın İncilində Salomenin Herod üçün rəqs etməsi və İohannın başını ona verməyi xahiş etməsi səhnələri yoxdur.

Həvarilərin işləri kitabında İohannın bəzi tələbələrinin İsanın ardıcılları olmaları haqqında məlumat verilsə də (İşlər 18:24-19:6)[37] Simon Pyotrun qardaşı Həvari Andrey (İohann 1:35-42) istisna olmaqla İncillərdə bu haqqda ətraflı məlumat verilmir.[38]

İohannın İncilində[redaktə]

Dördüncü İncildə Vəftizçi İohann “insanlara işıq haqqında şahidlik etmək və insanların onun vasitəsi ilə inanması üçün [...] Tanrı tərəfindən göndərilmiş” kimi təqdim edilir. İohann birbaşa Məsih və ya “səhrada qışqıraraq danışan” İlyas olmadığını bildirir.

İsanın vəftiz olunmasına işarə edilsə də, bu hadisə təsvir olunmur. Digər İncillərdən fərqli olaraq, İohannın İncilində İohann “Müqəddəs Ruhun göydən onun üzərinə enməsinə şahidlik edir.” İohann aydın şəkildə bildirir ki, İsa o şəxsdir ki, İsa məhz Müqəddəs Ruhla vəftiz edəcək şəxsdir” və o hətta bildirir ki, “İsa Tanrının oğlu”dur və “Tanrının quzusu”dur. İohannın İncilində İsanın tələbələrinin də vəftiz olunmasından, həmçinin tələbələrlə digər yəhudilər arasında təmizlənmə haqqında müzakirənin olmasından da bəhs edilir. Bu müzakirədə bildirilir ki, İsa “daha böyük olmalı”, “o (İohann) isə daha kiçik olmalıdı”[39] (Vulqata: illum oportet crescere me autem minui).[John 3:30]

Daha sonra İohannın İncilində bildirilir ki, İsa Vəftizçi İohanndan daha çox insanı vəftiz edə bilmişdi.[40] Daha sonra qeyd edilir ki, “İohann yanan çıraq idi və siz bir müddət onun işıq şüaları altında əylənmək istədiniz.” (İohann, 5:35). [41]

İncillərin müqayisəli təhlili[redaktə]

İsanın vəftiz olunması

İsanın vəftiz olunması hadisəsinin bəzi detalları İncillərdə fərqli təsvir olunmuşdur. Mark və Lukanın İncilində İsa Cənnətin açıq qapılarını görür və ona ünvanlanmış “Sən mənim əziz və sevimli oğlumsan; sən mənə böyük sevinc gətirdin” ifadəsini eşidir. Ətrafdakılar isə nə isə gördüklərini və ya səs eşitdiklərini dəqiqləşdirə bilmirlər.

Matfeyin İncilində Cənnətdən gələn səs bir başa İsaya yönlənmir və “Bu mənim sevimli oğlumdur, mən ona xeyir-dua verirəm” deyir. İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann özü göydən göyərçin kimi enən Müqəddəs Ruhu görür və onun İsanın statusu haqqında xəbərini eşidir.

İohannın İsa haqqında məlumatı

İohannın İsa haqqında verdiyi məlumatlar da İncillərdə müxtəlif cür təqdim olunur. Markın İncilində İohann gələcək lider haqqında xəbər versə də, İsanın həmin lider olması haqqında heç bir işarə etmir. Matfeyin İncilində isə İohann İsanı qəbul edir və özü İsanı vəftiz edir. Həm Matfeydə, həm də Lukada İohann tələbələrini İsanın hüzuruna göndərərək qeyd edir ki, “sizlər getməli və daha böyük bir şəxsin gəlişini gözləməlisiz.” Lukanın İncilində İohann, doğulması əvvəlcədən mələk Cəbrayıl tərəfindən xəbər verilmiş İsanın ailə qohumudur. İohannın İncilində Vəftizçi İohann özü göydən göyərçin kimi enən Müqəddəs Ruhu görür və İsanın Tanrının oğlu olmasına şahidlik edir.

İohann və İlyas

İncillərdə İohannın İlyasla əlaqəsi məsələsinə münasibət də fərqlidir. Matfey və Mark İohannın geyimini elə təsvir edir ki, bu təsvir 2 Kral 1:8-də İlyasın təsvirini xatırladır, çünki, İlyas da dəri geyimdə və kəmərlə təsvir edilir. Matfeyin İncilində İsa təbliğ edir ki, İohann “gəlməli olan İlyasdır” (Matfey 11:14, həmçinin bax: Matfey 17:11-13). İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann açıq şəkildə İlyas olmadığını bildirir.[42] Lukanın İncilində isə Zəkəriyyənin müjdələnməsi səhnəsində mələk Cəbrayıl ona deyir ki, İohann “bir çox İsrail övladını Tanrının övladı tərəfə yönəldəcək” və o şəxs olacaq ki, “İlyasın ruhu və gücü onda olacaq.”(Luke 1:16–17)

Quranda[redaktə]

Dəməşqin Üməyyəd məscidində Yəhya peyğəmbərin məzarı

Quranda Allah tez-tez Zəkəriyyənin oğlunun doğulması üçün dua etdiyini xatırladır. Əhdi-Cədiddəki kimi Zəkəriyyənin arvadı Yelezavetanın qısır olması və onun uşaq dünyaya gətirməsinin mümkünsüzlüyü bildirilir.[43] Allahın hədiyyəsi kimi Zəkəriyyəyə “Yəhya” adlı uşaq bəxş edilir və bu ad sırf o uşaq üçün seçilir. Zəkəriyyənin dualarına cavab olaraq Allah Yəhya və İsanı göndərir[44], onların vasitəsiylə əvvəllər göndərilmiş və İsrail övladları tərəfindən pozulmuş qanunları təkrar göndərir. Quranda deyilir:

" “(Allahdan belə bir nida gəldi:) “Ey Zəkəriyya! Sənə bir oğulla (oğlun olacağı ilə) müjdə veririk ki, adı Yəhyadır. Biz bu adı əvvəllər heç kəsə verməmişik!”

(Zəkəriyya) dedi: “Ey Rəbbim! Zövcəm doğmayan bir qadın, mən də qocalıb əldən düşmüş (sümüyü sustalmış bir kişi) ikən mənim necə oğlum ola bilər?” (Allah Cəbrailin dili ilə buyurdu: ) ”Dediyin kimidir, lakin Rəbbin buyurdu ki, bu işi görmək Mənim üçün asandır. Necə ki, ilk əvvəl səni heç bir şey deyilkən (yoxdan) yaratmışdım!”

(Zəkəriyya) dedi “Ey Rəbbim! Mənim üçün (ürəyim arxayın olsun deyə, bu barədə) bir əlamət müəyyən et!” (Allah) buyurdu: “Əlamətin budur ki, sən sağlam ikən üç gün-üç gecə adamlarla danışa bilməyəcəksən!””
Quran, XIX surə (Məryəm), VII-X ayələr.
"

Yəhya müqəddəs mətnlərə maraq göstərirdi və uşaq vaxtından ona hikmət verilmişdi. O, təmiz və mömin idi, Allahın buyuruqları əsasında yaşayırdı. O, anasına qarşı qayğıkeş idi, təkəbbür və üsyankarlıq xasiyyəti yoxdu. Hələ azyaşlı olduğu dövrdə Yəhya, müqəddəs mətnləri oxumaq və anlamaq qabiliyytəti ilə dövrün tanınmış alimlərini də heyrətləndirirdi.[43] Müsəlman təfsirinə görə, İsa özünə ardıcıllar toplayana kimi İohann öz ardıcıllarından on iki nəfəri İsanın fikirlərini yaymağa kömək etmək üçün göndərmişdi.[45][44] Quranda deyilir:

" “(Yəhya dünyaya gəldikdən sonra ona dedik: ) “Ey Yəhya! Kitabdan bərk yapış (Tövratı möhkəm tutub onun hökmlərinə ciddi əməl et!). Biz uşaq ikən ona hikmət (Allah kəlamının incəliklərini anlamaq, peyğəmbərlik) verdik.”
Quran, XIX surə (Məryəm), XII ayə.
"

Yəhya Allah tərəfindən göndərilən və insanları bütün pis əməllərdən çəkindirməyə çalışan klassik peyğəmbər idi.[46] Bundan başqa Quranda İohannın incə mərhəmətindən və sevgi dolu olmasından, həyata, onun insana bəxş edilmə səbəbinə ciddi yanaşmasından bəhs edilir:

" “Biz həm də ona Öz dərgahımızdan bir mərhəmət (yaxud insanlara qarşı şəfqət) və (günahlardan) paklıq bəxş etdik. O, (çox) müttəqi idi. (Yəhya) ata-anasına qarşı da olduqca itaətkar (nəvazişkar) idi: zalım, asi (dikbaş) deyildi. Ona doğulduğu gün də, öləcəyi gün də, (qiyamətdə) diriləcəyi (qəbirdən diri olaraq qaldırılacağı) gün də, salam olsun! (Yəhya anadan olduğu gün Şeytan şərindən, vəfat etdikdə qəbir əzabından, axirətdə isə qiyamət dəhşətindən salamat olsun!)”
Quran, XIX surə (Məryəm), XIII-XV ayələr.
"

Quranda ismətli və xeyirxah biri kimi təsvir edildiyinə görə, Yəhya həm də İslam mistisizmi olan sufizmdə yüksək dəyərləndirilir.[47] Sufilər tez-tez Yəhya haqqında Quranda verilmiş məlumatlara istinad edirlər, daha çox isə Yəhyaya hələ körpə yaşında bəxş edilmiş “müdriklik”, həmçinin onun İsa ilə oxşar xüsusiyyətlərinə diqqət çəkirlər. Baxmayaraq ki, Quranda Yəhya və İsanın təsvir olunması üçün istifadə edilmiş ifadələr eyniyyət təşkil edir, bu iki şəxsin mahiyyəti fərqli şəkildə təqdim olunur. [48]

Müqəddəs əmanətlər[redaktə]

Ənənəvi inanca görə, Vəftizçi İohann Fələstinin dağlıq Samariya ərazisində, Sebaste adlı kənddə dəfn edilmiş, onun relikviyası IV əsrdən həmin ərazini şərəfləndirmişdir. Tarixçilər Rufin TiranniFeodorit Vəftizçi İohannın türbəsinin Mürtəd Yulianın hakimiyyəti dövrandə, təxminən 362-ci ildə inşa olunduğunu, onun sümüklərinin həmin ərazidə qismən dəfn edildiyini qeyd edirlər. Müqəddəs əmanətlərin bir hissəsi sonradan Yerusəlimə aparılmış, burdan İskəndəriyyəyə gətirilmiş və Serapis məbədinin yerində inşa olunmuş bazilikada yerləşdirilmişdir. Bununla belə, Sebaste kəndindəki türbə hələ də insanlar tərəfindən ziyarət edilir, Müqəddəs Cerom isə orada çalışdığı zaman möcüzələrin şahidi olduğunu qeyd edir.

Vəftizçi İohannın başı ilə nə olduğu isə mübahisəlidir. Nikifor Kallist Ksanfopul[49]Simeon Metafrast başın Herodias tərəfindən Maxeron qalasında dəfn olunduğunu qeyd edirlər (İosif Flaviyə istinadən). Digər müəlliflər isə qeyd edirlər ki, baş Herodun Yerusəlimdəki sarayında dəfn olunmuşdur; orada I Konstantinin hakimiyyəti dövründə tapılmış və gizli şəkildə Homs şəhərinə gətirilərək gizlədilmiş, 453-cü ildə aşkara çıxarılana kimi uzun müddət gizli saxlanmışdır. Vəftizçi İohannın başının büküldüyü parça isə Axen kafedralında saxlanılır. Kopt Ortodoks Kilsəsi də Vəftizçi İohannın relikviyasına sahib olduğunu bildirir. Həmin relikviya İskəndəriyyə və Qahirə arasında, Aşağı Misir ərazisində yerləşən monastırda aşkarlanmışdır. Ola bilsin ki, bu hadisə monaxların icazəsi ilə relikviyanın dəfn edildiyi məzarın görülməsindən sonra baş vermişdir. Əsas təəccüblü və qeyri-müəyyən hadisə isə Vəftizçi İohannın başının Uest Yorkşirin Hallifaks şəhərində, rəsmilərin mühafizəsi altında peyda olması idi Bununla bağlı əfsanə ilk dəfə XVI əsrdə Uilyam Kamdenin “Britannia” əsərində qeyd edilir və göstərilir ki, şəhərin dı “halig” (holy-müqəddəs) və “fax” (face-üz) sözlərindən gəlməkdədir və şəhərin ilk sakinləri özləri ilə Müqəddəs İohannın üzünü gətirmişdilər.[50]

Bunlardan başqa bir neçə fərqli ərazidə də İohannın başının saxlandığı iddia edilir. Onların arasında Dəməşqdəki Üməyyəd məscidi[51], Romadakı San Silvestro in Kapite[52]1385-ci ildən 1918-ci ilə kimi Bavariyanın Vittelsbax nəslindən olan idarəçilərinin rəsmi iqamətgahı olan Almaniyanın Münhen şəhərindəki Münhen sarayı da var[52] . Digər başlardan biri Məbəd cəngavərləri tərəfindən Fransanın Amiyen kafedralına gətirilmiş (Dördüncü səlib yürüşü zamanı Vallon de Sarton tərəfindən Konstantinopolda əldə edilmişdi), digəri müasir Türkiyə ərazisindəki Antioxiyada (taleyi naməlumdur) və reformasiyaya qədər saxlanmış Kentdəki Tenterden kilsəsində idi.

Vəftizçi İohannın İsanı vəftiz etmiş sağ əlinin Monteneqrodakı Çetin serb ortodoks monastırında, Türkiyədəki Topqapı sarayında[52]Afos dağında yerləşən Prodromos rumın sketesində saxlanması iddia edilir. Vəftizçi İohannın sol əlinin Qərbi Benqaliyadakı Çinşura ərazisindəki Müqəddəs İohann Erməni Qriqoryan Kilsəsində saxlanılır və hər il yanvar ayında “Çinşura günü”ndə həmin əllə Kəlküttədə yaşayan ermənilərə xeyir-dua verilir.[53] Bundan başqa 1969-cu ildə, Misirin Vadi-əl-Natrun ərazisindəki XI-XVI əsrlərdə inşa edilmiş Müqəddəs Böyük Makariya monastırında restavrasiya işləri zamanı Vəftizçi İohanna aid olduğu güman edilən əlyazmaları və digər relikviyalar əldə edilmişdir.[54] Digər bir neçə relikviya isə Azərbaycanın Kəlbəcər rayonundakı Gəncəsər monastırında saxlanılır.

2010-cu ildə Müq. İvan adasındakı IV-XVII əsrlərə aid Müqəddəs İohann monasıtırı tərkibindəki kilsənin xarabalıqlarından sümüklər aşkarlanmışdır. DNT və radiokarbon analizinin nəticələri sümüklərin Yaxın Şərqdən olan və birinci əsrdə yaşamış bir kişiyə aid olduğunu göstərmişdir ki, alimlər də sümüklərin məhz Vəftizçi İohanna aid ola biləcəyi ehtimalını səsləndirmişlər.[55] Sozopoldakı Müqəddəs Kirill və Mefodi kafedralındakı relikvariumda aşkarlanmış qalıqlara altı sümük parçası daxildir: sağ əlin bilək sümüyü, diş, baş sümüyünün hissəsi, qabırğa və qol sümüyü.[55][56]

Dini baxış[redaktə]

Xristianlıq[redaktə]

Əhdi-Cədiddə İohannın peyğəmbərliyi[redaktə]

Xristian inancına görə İsadan əvvəl göndərilmiş Vəftiçi İohannın insanları İsanın gəlişinə hazırlamaq və Məsihin gəlişi haqqında müjdələmək kimi xüsusi rolu olmuşdur. Əhdi-Cədid kitablarında Vəftizçi İohannın fəaliyyətindən bəhs edilir. Luka 1:17-də Vəftizçi İohannın vəzifəsinin “ataların ürəklərini övladlarına, itaətsiz adamları salehlərin düşüncə tərzinə yönəltmək və Rəbbə hazırlanmış xalqı yetişdirmək” kimi qeyd edilir. Luka 1:76-da “...sən Haqq-Taalanın peyğəmbəri adlanacaqsan, Çünki Rəbbin önündə gedəcəksən, Onun yolunu hazırlayacaqsan”, Luka 1:77-də isə “...xalqına günahlarının bağışlanması ilə xilas olunmaları barədə bildirəcəksən” deyə xəbər verilir.

Əhdi-Cədiddə olan bəzi məlumatlar xristianlar tərəfindən Vəftizçi İohannın gəlişi haqqında əvvəlcədən verilmiş xəbər kimi dəyərləndirilir. Malaxay 3:1-də qeyd edilən “Rəbb üçün yol hazırlayacaq” ifadəsinin Vəftizçi İohanna aid olduğu gümün edilir:

" “Budur, Mən Öz elçimi göndərirəm. O, önümdə yol hazırlayacaq. Axtardığınız Xudavənd qəflətən Öz məbədinə gələcək. Görmək arzusunda olduğunuz əhd elçisi gələcək” deyir Ordular Rəbbi.”
Malaxay 3:1[57]
"

Həmin kitabda, növbəti fəsilin sonunda Malaxay 4:5-6-da isə deyilir:

" “Rəbbin böyük və dəhşətli günü gəlməzdən qabaq İlyas peyğəmbəri sizin yanınıza göndərəcəyəm. O, ataların ürəklərini oğullarına, oğullarının ürəklərini isə atalarına tərəf döndərəcək ki, daha Mən gəlib ölkəni lənətləyib məhv etməyim”. "

İsa dövründə yaşamış yəhudilər Məsihdən əvvəl gələrək onun müjdəsini verəcək peyğəmbəri gözləyirdilər; həqiqətən də, hazırda da bir çox yəhudilər İlyas peyğəmbərin gəlişini gözləyirlər və Seder Pesax zamanı istifadə olunan İlyas peyğəmbər qabı da bunun simvoludur. Buna görə də Matfey 17:10-da tələbələri İsadan soruşurlar: «Elə isə, niyə ilahiyyatçılar deyirlər ki, əvvəlcə İlyas gəlməlidir?»

" “İsa onlara cavab verdi: «Düzdür, İlyas gəlib hər şeyi yoluna qoymalıdır. Lakin sizə deyirəm: artıq İlyas gəldi və onu tanımadılar, lakin nə istədilərsə, onun başına gətirdilər. Eyni cür Bəşər Oğlu da onların əlindən əzab çəkəcək». Şagirdlər o zaman başa düşdülər ki, İsa onlara bu sözləri Vəftizçi Yəhya haqqında söyləyirdi.”
Matfey 17:11-13
"

Bu istinadlar Sinoptik İncillərdə demək olar ki, eynidir[58][59][60], lakin, Matfeyin İncilində Vəftizçi İohannın İlyas peyğəmbər olduğunun təsdiqləndiyi yerə (11.14, 17.13) uğun olan Mark və Lukanın incillərində dəqiqlik yoxdur, İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann ümumiyyətlə İlyas olmadığını bildirir.

" “Yəhudi başçıları Yəhyadan «Sən kimsən?» deyə soruşmaq üçün Yerusəlimdən kahinlərlə Levililəri onun yanına göndərdilər. O zaman Yəhya belə şəhadət etdi: o, düzünü deyib inkar etmədi və «mən Məsih deyiləm» deyə bəyan etdi. Onlar Yəhyadan soruşdular: «Bəs sən kimsən? Bəlkə İlyassan?» Yəhya «xeyr, o deyiləm» dedi. Soruşdular: «Bəlkə gəlməli olan peyğəmbərsən?» Yəhya «xeyr» söylədi.”
İohann 1:19-21
"

Erkən yəhudi xristian sektaları[redaktə]

Şərq Ortodoks kilsəsi[redaktə]

Katolik kilsəsi[redaktə]

İsa və Axır zaman müqəddəsləri kilsəsi (Mormon)[redaktə]

Vəhdət kilsəsi[redaktə]

İslamda[redaktə]

Adı[redaktə]

Bəhailikdə[redaktə]

Gnostik və antroposofik baxış[redaktə]

Mandayizmdə[redaktə]

Anım mərasimi[redaktə]

Patron müqəddəs kimi[redaktə]

Bayram[redaktə]

Yerlər, kilsələr və digər ziyarətgahlar[redaktə]

İncəsənətdə[redaktə]

Rəssamlıq[redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə]

Musiqi[redaktə]

Film və televiziya[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Metzger, Bruce Manning (1993). The Oxford Companion to the Bible. Oxford University Press, 283. “Herod beheaded John at Machaerus in 31 or 32 CE.”
  2. Metzger, Bruce M.; Michael D. Coogan (2004). The Oxford Guide to People & Places of the Bible. Oxford University Press, 103. “Herod beheaded John at Machaerus in 31 or 32 CE.”
  3. Kokkinos, The Herodian Dynasty, pp. 268, 277.
  4. Goldberg, G. J (2001) "John the Baptist and Josephus" – "Having said that, it does appear that Josephus is giving John's death as occurring in 36 CE, which is at least 6 years later than what is expected from the New Testament, and after the crucifixion of Jesus."
  5. "And No One Had The Name Yahya (= John?) Before: A Linguistic & Exegetical Enquiry Into Qur'an 19:7". Islamic-awareness.org. http://www.islamic-awareness.org/Quran/Contrad/External/yahya.html. İstifadə tarixi: 2012-10-20. 
  6. Lang, Bernhard (2009) International Review of Biblical Studies Brill Academic Pub ISBN 9004172548 Page 380 – "33/34 CE Herod Antipas's marriage to Herodias (and beginning of the ministry of Jesus in a sabbatical year); 35 CE – death of John the Baptist"
  7. "Ορθόδοξος Συναξαριστής :: Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος και Βαπτιστής (Σύλληψη)". Saint.gr. 2012-09-23. http://www.saint.gr/2329/saint.aspx. İstifadə tarixi: 22 avqust 2014. 
  8. "H ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ : Επιτροπές της Ιεράς Συνόδου – Συνοδική Επιτροπή επί της Εκκλησιαστικής Τέχνης και Μουσικής". Ecclesia.gr. http://www.ecclesia.gr/greek/holysynod/commitees/art/art_timia_exodos.htm. İstifadə tarixi: 22 avqust 2014. 
  9. παπα Γιώργης Δορμπαράκης (2012-01-26). "ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΝ: Η ΣΥΝΑΞΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΕΝΔΟΞΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ, ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΑΙ ΒΑΠΤΙΣΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ (7 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ)". Pgdorbas.blogspot.com. http://pgdorbas.blogspot.com/2012/01/blog-post_1935.html. İstifadə tarixi: 22 avqust 2014. 
  10. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named World_History
  11. Cross, F. L. (ed.) (2005) Oxford Dictionary of the Christian Church, 3rd ed. Oxford University Press ISBN 978-0-19-280290-3, article "John the Baptist, St"
  12. Compilations (1983). in Hornby, Helen (Ed.): Lights of Guidance: A Bahá'í Reference File. Bahá'í Publishing Trust, New Delhi, India, 475. ISBN 81-85091-46-3.
  13. Funk, Robert W. & the Jesus Seminar (1998). The Acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus. San Francisco: Harper; "John the Baptist" cameo, p. 268
  14. Crossan, John Dominic (1998). The Essential Jesus. Edison: Castle Books; p. 146
  15. Charles M. Sennott, The body and the blood, Public Affairs Pub, 2003. p 234 Google Link
  16. Jesus as a figure in history: how modern historians view the man from Galilee. Mark Allan Powell, published by Westminster John Knox Press, page 47 "Few would doubt the basic fact...Jesus was baptized by John"
  17. Sanders, E.P. (1985) Jesus and Judaism. Philadelphia: Fortress Press; p. 91
  18. James D. G. Dunn, Jesus Remembered (Eerdmans, 2003) page 350.
  19. Robert L. Webb, 'John the Baptist and his relationship to Jesus', in Bruce David Chilton, Craig Alan Evans, Studying the Historical Jesus: Evaluations of the State of Current Research (BRILL, 1998) page 219.
  20. 20,0 20,1 Harris, Stephen L. (1985) Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield John 1:36–40
  21. Flavius Josephus, Antiquities of the Jews 18.5.2
  22. Harris, Stephen L. (1985) Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield; p. 382
  23. Marshall, I. H., Millard, A. R. Packer, J. I.. New Bible Dictionary (Third ed.), Third, IVP reference collection. ISBN 0-85110-636-6.
  24. Funk, Robert W. & the Jesus Seminar (1998). The Acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.San Francisco: Harper; "Mark," pp. 51–161.
  25. Meier, John (1994). Mentor, Message, and Miracles (A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus, Vol. 2). Anchor Bible. ISBN 0-385-46992-6.
  26. "Josephus, Flavius." In: Cross, F. L. (ed.) (2005) The Oxford Dictionary of the Christian Church, 3rd ed. Oxford University Press
  27. İosif Flavi, Jewish Antiqities 18. 5. 2. (Translation by William Whiston). Original Greek
  28. Mark 1:4
  29. Crossan, John Dominic (2007), God and Empire, London: HarperCollins, p. 117 ff
  30. Just, Arthur A.; Oden, Thomas C. (2003), Ancient Christian Commentary on Scripture – Luke: New Testament III, InterVarsity Press; p. 10. Luke 1:7
  31. Luke 1:5
  32. 'Aaron', In: Mills, Watson E. (ed.) (1998) Mercer Dictionary of the Bible, Vol. 5, Macon GA: Mercer University Press, ISBN 0-86554-299-6; page 1
  33. Brown, Raymond Edward (1973), The Virginal Conception and Bodily Resurrection of Jesus, Paulist Press, p. 54
  34. Vermes, Geza. The Nativity, p. 143.
  35. Englebert, Omer (1951). The Lives of the Saints. Barnes & Noble, 529. ISBN 978-1-56619-516-4.
  36. Freed, Edwin D. (2001), The Stories of Jesus' Birth: a Critical Introduction Continuum International, pp. 87–90.
  37. Acts 18:24–19:6
  38. John 1:35–42
  39. John 3:22–36
  40. John 4:2
  41. John 5:35
  42. "Was John the Baptist really Elijah? | Christian Apologetics and Research Ministry". Carm.org. 2013-03-15. http://carm.org/bible-difficulties/matthew-mark/was-john-baptist-really-elijah. İstifadə tarixi: 25 avqust 2014. 
  43. 43,0 43,1 Lives of the Prophets, Leila Azzam, John and Zechariah
  44. 44,0 44,1 A–Z of Prophets in Islam and Judaism, B. M. Wheeler, John the Baptist
  45. Tabari, i, 712
  46. Abdullah Yusuf Ali, The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary, Note. 905: "The third group consists not of men of action, but Preachers of Truth, who led solitary lives. Their epithet is: "the Righteous." They form a connected group round Jesus. Zachariah was the father of John the Baptist, who is referenced as "Elias, which was for to come" (Matt 11:14); and Elias is said to have been present and talked to Jesus at the Transfiguration on the Mount (Matt. 17:3)."
  47. Encyclopedia of Islam, Yahya ibn Zakkariya, Online web.
  48. Whereas the Qur'an itself gives blessings of peace to John (Quran 19: 15), Jesus, in contrast, gives himself the blessings of peace. (Qur'an 19: 16–33)
  49. Nicephorus, Ecclesiastical History I, ix. See Patrologia Graeca, cxlv.–cxlvii.
  50. Clucas, W. "Early Halifax", Hull Quarterly & East Riding Portfolio, reprinted Barnwell, Hull, 1885, pp. 2–4; John Watson, Rev. John. The History of the Town and Parish of Halifax, Milner, Halifax, 1789, pp. 90–92
  51. Lost Worlds: Knights Templar, July 10, 2006 video documentary on The History Channel, directed and written by Stuart Elliott
  52. 52,0 52,1 52,2 , http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/12/bulgaria.john.baptist.relics/index.html. 
  53. "Hetq Online " Pilgrimage to the oldest Armenian Apostolic Church in India". Hetq.am. 2010-01-10. http://hetq.am/en/diaspora/pilgrimage/. İstifadə tarixi: 29 avqust 2014. 
  54. "The Monastery of St. Macarius the Great". Stmacariusmonastery.org. http://www.stmacariusmonastery.org/eabout.htm. İstifadə tarixi: 29 avqust 2014. 
  55. 55,0 55,1 Ker Than (19 June 2012). "John the Baptist's Bones Found?". National Geographic. http://news.nationalgeographic.com/news/2012/06/120618-john-the-baptist-bones-jesus-christ-bible-bulgaria-science-higham/. 
  56. Old Town Sozopol – Bulgaria's 'Rescued' Miracle and Its Modern Day Saviors. Sofia News Agency, 10 October 2011.
  57. Malachi 3:1
  58. Matfey 3:3 Bu o adamdır ki, Yeşaya peyğəmbər onun barəsində demişdi:
    «Səhrada nida edənin səsi gəlir:
    “Rəbbin yolunu hazırlayın,
    Onun keçəcəyi yerləri düz edin”».
  59. Mark 1:2 Yeşaya peyğəmbərin kitabında belə yazılıb: «Budur, Sənin önündə Öz elçimi göndərirəm. O Sənin yolunu hazırlayacaq.
  60. Luke 1:16–17 O, İsrail övladlarının çoxunu Allahı Rəbb tərəfə döndərəcək.Ataların ürəklərini övladlarına, itaətsiz adamları salehlərin düşüncə tərzinə yönəltmək və Rəbbə hazırlanmış xalqı yetişdirmək üçün İlyasın ruhu və qüvvəti ilə Rəbbin önündə gedəcək».

Ədəbiyyat[redaktə]

Vəftizçi İohann haqqında kitablar[redaktə]

İslami baxış[redaktə]

Qurana istinadlar[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]