Natrium benzoat

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Natrium benzoat
Sodium Benzoate V.1.svg
Бензоат натрия..png
Ümumi
Sistematik adı Natrium benzoat
Ənənəvi adı E211,Natrium benzoat
Kimyəvi formulu C6H5COONa
Molyar kütlə 144,11 q/mol
Fiziki xassələri
Aqreqat halı (n.ş.) ağ və ya rəngsiz kristal toz
Sıxlıq 1.497 q/sm3 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi 300°C °S
Kimyəvi xassələri
Suda həllolma 62.69 q/100 ml (0 °C)
62.78 q/100 ml (15 °C)
62.87 q/100 ml (30 °C)
71.11 q/100 ml (100 °C)[1] q/100 ml
metanol maddəsində həllolma 8.22 q/100 q(15 °C)
7.55 q/100 q (66.2 °C)[1] q/100 ml
etanol maddəsində həllolma 2.3 q/100 q(25 °C)
8.3 q/100 q (78 °C)[1] q/100 ml
Dioksan maddəsində həllolma 0.818 mq/kq (25 °C)[1] q/100 ml
piridin maddəsində həllolma 3.1 q/100 ml (25°C) q/100 ml
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm. 532-32-1
PubChem
SMILES c1ccc(cc1)C(=O)[O-].[Na+]
BS-də qeydiyyat nömrəsi Е211
RTECS DH6650000
ChEBI 113455
ChemSpider
Toksikologiya
LD50 4100 mq/kq (oral,siçovul) mq/kq
Zəhərliliyi
NFPA 704.svg
1
2
0

Natrium benzoatC6H5COONa (Е211) — konservantlar qrupuna aid qida əlavəsi.

Natrium benzoat — benzoy turşusunun natrium duzudur. Ağ toz,iysiz və ya benzaldehidin biraz qoxusu var.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Flek (Hugo Fleck) tərəfindən 1875-ci ildə salisilik turşunun əvəzlənməsi olaraq kəşf edilmişdir[2]. 1908-ci ildə ABŞ-da istifadəyə icazə verilir.

Qoruyucu f'aliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aflatoksin meydana gətirən də daxil olmaqla maya və kif göbələklərinə,  hüceyrələrdə redoks reaksiyalarından məsul fermentlərin fəaliyyətini, həmçinin yağları və nişastanı parçalayan fermentlərin fəaliyyətinə güclü bir inhibe təsiri göstərir.

Tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qida əlavəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

RusiyadaAvropa ölkələrində qida əlavəsi olaraq istifadəsinə icazə verilir. 2004-cü ildən bəri Avropa ölkələrində natrium benzoat və süni rənglərin birləşməsinin uşaqların davranışına və zəkasına mənfi təsiri müzakirə olunur. Mütəxəssislər, E102, E104, E110, E122, E124 və E129 kimi maddələri tədricən mərhələləndirməyi tövsiyə etdilər[3].

Ətbalıq məhsullarının, marqarin, mayonez, ketçup, meyvə və giləmeyvə məhsullarının, şirin qazlı içkilərin konservləşdirilməsində istifadə olunur. C vitamini olan məhsullarda istifadə edildikdə,konsentrasiyalarda kanserogen benzolun meydana gəlməsi icazə verilən maksimal həddən artıqdır[4].

Tibb və kosmetika[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir konservant olaraq kosmetika və əczaçılıq sənayesində istifadə olunur. Tibbdə ümumiyyətlə birləşmiş preparatların bir hissəsi kimi ekspektoran olaraq istifadə olunur.

Texnika[redaktə | mənbəni redaktə et]

A tipli inhibe edilmiş kağız kimi(alüminium hissələrin qorunması və elektroplatlama) Aviasiyada da əsas komponent kimi istifadə olunur. Pirotexnikada uçuş zamanı bir raketin sıçrayışını yaratmaq üçün istifadə olunur (whistle mix).

Dozası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kofein — Natrium benzoat
  • ət məhsulları - 1000-4000 mq / kq;
  • mürəbbə, melanj, qənnadı məmulatları - 700 mq / kq;
  • meyvə və giləmeyvə yarımfabrikatları və marqarin - 1000 mq / kq;
  • balıq kürüsü və konservləşdirilmiş balıqlar - 1000-2000 mq / kq;
  • kilkə — 2600 mq/kq;
  • spirtsiz içkilər — 150 mq/l;
  • etanol olan spirtli içkilər | 15% -dən az olan spirt - 200 mq / l;
  • az şəkər mürəbbəsi, jele, marmelad, meyvə pastası - 500 mq / kq;
  • alkoqolsuz pivə - 300 mq / l.

Sağlamlığa təsiri[redaktə | mənbəni redaktə et]

1999-cu ildə molekulyar bioloq prof. P. Payper (Peter W. Piper), benzoatın,[5] aerob maya hüceyrələri üzərində hərəkət edərək, güclü bir prooksidant rolunu oynadığını (oksidləşdirici stresə səbəb olur) və eyni zamanda mitokondrial DNT-yə qarşı mutagen aktivliyə sahib olduğunu göstərdi. Payper əhəmiyyətli miqdarda qoruyucu maddələrlə insan istehlakının mədə-bağırsaq traktının epitel hüceyrələrində oksidləşdirici stressə səbəb ola biləcəyi narahatlığını dilə gətirdi. Qeyd etmək lazımdır ki, Payper təkcə benzoy turşusunun deyil, həm də qoruyucu (sorbic, propionic) olaraq istifadə edilən digər "zəif üzvi turşuların", eyni zamanda hüceyrələrə təsiri olan salisilik turşunun da təsirini də öyrəndi.

Müstəqil qəzetində(2007) Payperin verdiyi müsahibədə [6]narahatlıqlar daha açıq şəkildə bildirilir: Mitoxondriyə vurulan zərərin Parkinson xəstəliyi və digər nörodejenerativ xəstəliklərlə əlaqəli ola biləcəyi iddia edilir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının sənədinə (CICAD26, 2000) görə, natrium benzoatın məməlilərə təsirini, o cümlədən insanlara təsirini və siçovullara olan təsirini uzun müddət tədqiq etmək natrium benzoatın nisbi zərərsizliyini göstərdi,lakin astma və ürtikerdə simptomların kəskinləşməsi kimi allergiya (dermatit) və kiçik yan təsirləri var..

C vitamini olan məhsullarda istifadə edildikdə, maksimum icazə verilən konsentrasiyalarda kanserogen benzolun meydana gəlir. Bununla birlikdə, qeyri-kafi tədqiqatlar səbəbindən mümkün genotoksik fəaliyyətin istisna edilə biləcəyi qəbul edilir[7].

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 4 "sodium benzoate". chemister.ru.
  2. H. Fleck, Benzoësäure, Carbolsäure, Salicylsäure, Zimmetsäure, 1875
  3. Food Standards Agency issues revised advice on certain artificial colours
  4. «Data on Benzene in Soft Drinks and Other Beverages», 2006, Управление контроля качества продуктов и лекарств (США)
  5. P. W. Piper, Yeast superoxide dismutase mutants reveal a pro-oxidant action of weak organic acid food preservatives, Free Radic. Biol. Med. 27 (1999) pp. 1219—1227
  6. The Independent, Caution: Some soft drinks may seriously harm your health, Sunday, 27 May 2007
  7. World Health Organization, CICAD 26: Benzoic acid and sodium benzoate

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]


Portal:Elm
Portal:Kimya
Portal:Elm Portal:Kimya