Dağıstan azərbaycanlıları
Vikipediya, açıq ensiklopediya
Dağıstan azərbaycanlıları — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Muxtar Respublikasında yaşayan Azərbaycanlılar. Milli azlıq statusuna malikdirlər. Rəsmi sayları 111,656 nəfər , qeyri-rəsmi 200 min[1] nəfərdir(2002 s.a.). Rəsmən Dağıstan əhalisinin 4.33%-ni təşkil edirlər. Kompakt halda Dərbənd şəhərində (rəsmən əhalinin 31,7%-i[2]), Dağıstan İşıqları şəhərində (əhalinin 26,3%-i)[3] , Qızılyar şəhərində (əhalinin 1,8%-i)[4] , Dərbənd rayonunda (əhalinin 58.1%-i)[5] , Tabasaran rayonunda (10,441 nəfər və ya əhalinin 19%-i)[6], Rutul rayonunda (əhalinin 2,6%-i)[7] və Qızılyar rayonunda (əhalinin 2,6%-i)[8] yaşayırlar.
[redaktə] Dağıstan azərbaycanlılarının yaşayış məntəqələri
- Dərbənd rayonu: Bəriköy, Calğan, Cəmikənd, Dəliçoban, Düzlər, Ərəblər, Kommuna, Qaradağlı, Məmmədqala, Mitağı, Muğartı, Müzahim, Nüğdi, Padar, Rubas, Rukel, Salik, Tatlar, Ulu-Tərəkəmə, Vəlikənd, Zidyan-Qazmalar
- Tabasaran rayonu: Marağa, Sanaq, Hili-Pənci, Yərsi, Zil, Ərək, Darvaq, Yekrax[9][10]
- Rutul rayonu: Aşağı Qatrux
- Qızılyar rayonu: Böyük Bredixin (Bolşebredixinskoye), Persidskoye[11]
[redaktə] İstinadlar
- ↑ Dərbənddəki varlığımıza qarşı mənhus planlar:....Dərbənd şəhərinin "ləzgiləşdirilməsi", azərbaycanlıların "səssiz deportasiya"ya məruz qoyulma prosesi 2002-ci ildən etibarən daha da dərinləşib.Dağıstanla bağlı olan Rusiya və Ermənistan strateji araşdırma mərkəzləri bu işdə özəl rol oynayır. Onların hazırladıqları layihələr əsasında bu işə ləzgi milliyyətinə mənsub zəngin şəxslər də səfərbər olunur.Beş min il yaşı olan bu qədim türk şəhərində indi antitürk siyasəti yürüdülür, soydaşlarımıza qarşı aparılan repressiya və təqiblərin durdurulmasında heç kəs dəstək, arxa olmaq fikrində deyil. Son illərədək əhalisinin 90 faizini Azərbaycan türklərinin təşkil etdiyi bu şəhərdə, indi soydaşlarımızın sayı rəsmi statistikada 32 faiz civarında göstərilir. Bunun davamı kimi şəhərdəki qədim türk mədəniyyəti və tarixinin izləri də dağıdılıb yox edilməkdədir.Erməni mərkəzləri bu gün hələlik "Ləzgistan" ssenarisi üzərində baş sındırırlar. Dağıstanın cənub bölgələrini – Dərbənd, Xiv, Məhərrəmkənd, Qasımkənd, Süleyman Stalski, Tabasaran, Doqquzpara və Kurax rayonlarını əhatə edən "Ləzgistan" ssenarisinin tətbiqi istiqamətində artıq bir sıra işləri rəsmiləşdirə biliblər.Dərbənddə son illər bütün strateji vəzifələrin "ləzgiləşdirilməsi" prosesi gedir. azərbaycanlıların sayı statistik göstəricilərdə süni şəkildə az göstərilir, şəhərdəki ləzgi sakinlərin sayı isə az qala astronomik həddə çatdırılır. Gerçəklikdə isə Dərbənddə ləzgi qardaşlarımızın sayı orta hesabla 15 faizdən yuxarı deyil...Bu mühüm vəzifələrə milliyyətcə ləzgi olan və Azərbaycan dövlətçiliyinə qarşı daim təhlükə mənbəyi kimi fəaliyyət göstərən separatçı "Sadval", "Şarvili" və digər ləzgi təşkilatlarının üzvləri təyin olundular. Halbuki Dağıstanda yaşayan 200 minlik azərbaycanlının yaşadığı bircə şəhər tipli yaşayış məskəni vardır. Digər xalqlara məxsus bir neçə şəhər və rayon milli region kimi qəbul edilib. Bu gün azərbaycanlılara qarşı siyasi və ictimai mənada diskriminasiya siyasəti özünün digər forma və məzmunları ilə yeni təhlükə mənbəyinə çevrilibdir.
- ↑ Правительство РД — Дербент
- ↑ Правительство РД — Дагестанские Огни
- ↑ Правительство РД — Кизляр
- ↑ Правительство РД — Дербентский район — Муниципальные районы и городские округа
- ↑ Dağıstan Respublikası prezidentinin rəsmi saytı
- ↑ Правительство РД — Рутульский район
- ↑ Правительство РД — Кизлярский район
- ↑ Official Site of the District of Tabasaran in Republic Daghestan : Табасаран (Часть населения Табасаранского района – азербайджанцы (населенние сел. Марага, Хели – Пенджик, Зиль, Екраг, Дарваг, Арак, Цанак).)
- ↑ Журнал научных публикаций – Этнокультурный потенциал дагестанских азербайджанцев и пути его использования в преемственности межпоколенных отношений (на примере субэтнической группы терекеменцы):..Азербайджанцы, самоназвание – азербайджанлылар, живут в Азербайджане (5,805 млн. чел.), Иране (20,4 млн. чел.), Грузии (307,6 тыс. чел.), России (335,9 тыс. чел.), в том числе в Дагестане (91,5 тыс. чел.) и т.д. Около половины азербайджанцев Дагестана проживает в сельской местности: в Дербентском (55,7 %), Табасаранском (18 %), в Рутульском (4 %) и Кизлярском (3 %) районах. Азербайджанцы-горожане живут в основном в Дербенте и Дагестанских Огнях, где они составляют около трети населения, а также в поселках Мамедкала (22,4 %) и Белиджи (7,3 %). В Махачкале азербайджанцев сейчас представлены немногим более 6 тыс., или 1,6 % населения столицы Дагестана.Общая численность азербайджанцев в мире – около 27 млн. чел. Выделяются субэтнические группы азербайджанцев: айрумы, афшары, карапанахи, падары, терекеменцы, шахсевены и др. Язык тюркский. Верующие – мусульмане, в основном шииты . Терекеменцы характеризуются как особая этническая группа азербайджанцев.Основная масса терекеменцев размещена компактно в 10 селениях: Берикей, Джемикент, Великент, Падар, Мамедкала, Селик, Карадаглы, Уллутеркеме, Татляр и Деличобан. Основная часть дагестанских азербайджанцев с древнейших времен живет в Дербенте, Дербентском районе. Они являются частью северных азербайджанцев, коренными жителями Дагестана.
- ↑ Черновик-Наш Шахсей-Вахсей:...Прежде всего надо напомнить, что больше половины всех шиитов Дагестана живут в Дербенте. По последней переписи 2002 г., в Дербенте живёт 101 тысяча жителей. 32,7 % из них составляют лезгины и 31,6 % – азербайджанцы. Но лидеры азербайджанской общины Дербента не согласны с этими цифрами и называют цифру в 40 тысяч азербайджанцев, живущих в городе, от 80 до 90 % которых составляют шииты. В основном они сосредоточены в Магале – районе Дербента, который находится между крепостными стенами древнего Дербента, начиная от площади перед горадминистрацией и до самой цитадели Дербента – Нарын-калы. "По переписи 2002 г., здесь живут 22-23 тысячи человек. Из них 90-95 % – азербайджанцы; немного табасаранцев живёт за стеной у старого кладбища и совсем мало даргинцев, разбросанных по Магалу", – рассказывает Али Ибрагимов, председатель колхоза имени Казимова, членами которого являются только жители Магала.Кроме того, в Дербентском районе, в сёлах Белиджи, Нюгди и Арабляр почти все азербайджанцы – шииты. Живущие в двух селениях Кизлярского района – Большой Бредихин и Персидское – азербайджанцы являются шиитами, так же как и почти все городские азербайджанцы, живущие в Махачкале, Хасавюрте, Буйнакске и Кизляре. Кроме азербайджанцев, шиитами являются только жители лезгинского села Мискинджа в Докузпаринском районе.
