Validə sultan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Validə Sultan səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Validə sultan (Osmanlıca: والده سلطان) Osmanlıda Sədəf-i Dürr-i Xilafət olaraq da bilinən, Osmanlı padşahlarının səltənətləri dövründə yaşayan analarına verilən ünvandır. "Qadınlar səltənəti"nin əsasını qoyan Hasəki Xürrəm Sultan isə oğlu II Səlimin taxta çıxışını görmədən 1558-ci ildə vəfat etdiyi üçün validə sultan ola bilməmişdir.

III Mehmedin anası Safiyə Validə Sultan tərəfindən tikilən Yeni Məscid

Validə sultanlar həm böyük siyasi gücə, həm də yüksək miqdarda gəlirə malik olurdular. Onlar adətən bu gəliri xeyriyyə işlərinə, külliyə, xəstəxana, məscid və mədrəsələrin inşa edilməsinə xərclənirdi.

Tarixçəsi[redaktə | əsas redaktə]

Validə sultan ünvanı ilk dəfə Sultan Süleyman Qanuninin anası Ayşə Hafsa Sultana verilmiş və bu səbəbdən oğlu üzərində çox böyük təsiri olmuşdur. Validə sultanlar dövlət işlərinə çox qarışmazdılar, ancaq Qadınlar səltənəti adlanan dönəmdə Xürrəm Sultan, Nurbanu Sultan, Safiyə Sultan və ən çox da Kösəm Sultan dövlət idarəsində söz sahibi olmuşdur. Kösəm Sultan oğlu IV Murad taxta çıxanda 11 yaşında olduğundan naibəlik ünvanı 10 il dövləti şəxsən özü idarə etmişdir. Ancaq IV Mehmedin anası Turhan Xədicə Sultandan sonra validə sultanların dövlət məsələlərinə təsiri azalmış və yenidən xeyriyyəçilik işləri ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Osmanlı adətlərinə görə vəfat edən padşahın qadınları köhnə saraya köçürülməli, əgər şahzadəsi bir gün taxta çıxarsa, yenidən Topqapıya gətirilərək validə sultan elan edilməli idi. Osmanlı tarixində ən çox qadınla evlənən padşah I Əbdülməcid olmuşdur. Onun 11 xanım əfəndi, 8 iqbal və 3 gözdəsi olmaqla 22 arvadı olmuşdur. Osmanlı sultanı I Mustafa isə əqli cəhətdən zəif, hətta bəzi qaynaqlara görə dəli olması səbəbi ilə heç bir qadını özünə yaxın buraxmamışdır.

Osmanlı dövlətinin son dönəmlərindəki validə sultanlardan Bəzmi-aləm SultanPərtəvniyal Sultan İstanbuldakı bir çox saray, məscid, xəstəxana və məktəb inşa etdirmişdir. Osmanlı dövlətinin ən son validə sultanı II Əbdülhəmidin mənəvi anası Piristü Qadın Əfəndi olmuşdur. Öz anası vəfat etdiyindən padşah tərəfindən validə sultanlığa yüksəlmiş və 1904-cü ilə qədər bu vəzifədə qalmışdır. II Əbdülhəmiddən sonrakı padşahlar taxta çıxdıqda anaları vəfat etdiyindən 1904-cü il validə sultanlıq ünvanının ləğvi ili sayılır.