Turhan Xədicə Validə Sultan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Turhan Xədicə Sultan səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Turhan Xədicə Sultan
Nadya
Turhan Xədicə Sultan
Turhan Xədicə Sultanın məzarı
Validə Sultan
1648 — 4 Avqust 1683
Sələfi: Mahpeykər Kösəm Sultan
Xələfi: Səliha Dilaşub Validə Sultan
 
Dini: İslam
Təvəllüdü: 1627(1627-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Ukrayna
Vəfatı: 4 avqust 1683(1683-08-04)
İstanbul
Atası: Samilo Tuçapski
Həyat yoldaşı: I İbrahim
Uşaqları: IV Mehmed, Gövhərxan Sultan, şahzadə Əhməd, Beyhan Sultan

Hasəki Turhan Xədicə Validə Sultan (1627 - 4 avqust 1683) Osmanlı padşahı I. İbrahimin hasəkisi və IV. Mehmedin anasıdır. Bir dönəmdə səltənət naibəsi ünvanı ilə Osmanlı Dövlətini şəxsən idarə etmiş Validə sultandır.

Əsli[redaktə | əsas redaktə]

Ukraynalı əsilzadə Samilo Tuçapskinin qızıdır. Əsl adı Nadyadır. 12 yaşındaykən tatarlar tərəfindən qardaşı ilə birlikdə əsir alınaraq Kor Süleyman Paşaya satılmış və sonradan Topqapı Sarayına göndərilmişdir. Qardaşının adı dəyişilərək Yusif qoyuldu. Kösəm Sultan da Nadyanın adını Turhan olaraq dəyişmiş və qızı Atiyə Sultana hədiyyə etmişdir.

Hasəki Sultanlıq dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Hərəmdə təhsil alan və Sultan İbrahimə təqdim olunan ilk cariyə olan Turhan Sultan 2 yanvar 1642 tarixində Sultan İbrahimin ilk oğlu olan IV. Mehmedi dünyaya gətirdi. Bundan sonra hasəki sultan elan olundu. Həm Turhan Sultanın, həm də oğlu şahzadə Mehmedin saraydakı təlim-tərbiyəsi ilə Kösəm Sultanın qızı Atiyə Sultan şəxsən məşğul olmuşdur.

Validə Sultanlıq dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Oğlu IV. Mehmed 1648 tarixində 7 yaşındaykən taxta keçmiş və bununla da Validə Sultan elan olunmuşdur. Ancaq qaynanası Validə Kösəm Sultan hələ də saraydaydı və dövlət işlərini idarə edirdi. Bundan sonra aralarında başlayan rəqabət Kösəm Sultanın bir gecə otağında öldürülməsi ilə başa çatmışdır. Turhan Sultan təxminən 34 il Validə sultan olaraq bu vəzifədə ən uzun müddət qalan qadın olmuşdur. Kösəm Sultanın öldürülməsindən sonra 5 il səltənət naibəsi olaraq dövləti oğlunun adına idarə etmiş, dövlət idarə edən son Osmanlı validə sultanı olmuşdur. Turhan Sultan tərəfindən 1652 tarixində sədrəzəmliyə gətirilən Tarhuncu Əhməd paşa sədarət müddətində Kritin fəthi, donanmanın yenidən təşkili və dövlət büdcəsinin artırılmasında mühüm rol oynamışdır. Apardığı maliyyə islahatları ilə bəzi insanların rüşvət çarxını sındıran Tarhuncu Əhməd Paşa düşmənlərinin fitnəsilə 1653 tarixində edam edilmişdir. Əhməd Paşanın edamı ilə Osmanlı dövləti geriləmə dönəminə qədəm qoydu. Anadoluda ba verən Cəlali üsyanları, yeniçəri və sipahi ayaqlanmaları, kənd əhalisinin şəhərlərə axını ilə işsizliyin artması ölkədə dərin bir iqtisadi böhran yaratdı. Həm xalq, həm də dövlət adamları arasında Körpülü Mehmed Paşanın sədarətə gəlməsi halında bütün bu problemlərin aradan qalxacağı abrədə inanc yaranmışdır. Bununla əlaqədar Körpülü Mehmed Paşaya sədrəzəmlik təklifi göndərilmiş, Paşa isə bəzi şərtlər qarşılığında bu təklifi qəbul etmişdir. Osmanlı tarixində ilk dəfə bir paşa sədrəzəm olmaq üçün şərt irəli sürmüşdür. Mehmed paşanın şərtləri isə bunlar idi; saray daxilindən dövlət işlərinə heç bir müdaxilə olmamalı, bütün təyinatlar sədrəzəm tərəfindən aparılmalı, haqqında bir şikayət olarsa, soruşmadan edam edilməməli idi. Validə Turhan Xədicə Sultanın şərtləri qəbul etməsilə Körpülü Mehmed Paşa 15 sentyabr 1656 tarxində sədrəzəm elan olundu. Bundan sonra Turhan Xədicə Sultanın idarə etdiyi Qadınlar səltənəti başa çatmışdır. Bir daha heç bir validə sultan dövləti idarə etməmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq oğlu IV. Mehmed taxtının təhlükəsizliyi üçün qardaşları şahzadə Süleyman və şahzadə Əhmədi edam etdirmək istəyəndə qarşı çıxmış və şahzadələri öz himayəsinə götürmüşdür.

1683 tarixində vəfat etmiş və cənazəsi Yeni Məscidin Turhan Sultan türbəsinə dəfn edilmişdir.

Övladları[redaktə | əsas redaktə]

  • IV. Mehmed : 19. Osmanlı padşahı və 98. İslam xəlifəsidir.
  • Gövhərxan Sultan (1642-1694)
  • Şahzadə Əhməd : 1 yaşındaykən vəfat etmişdir.
  • Beyhan Sultan (1645-1701)

Xeyriyyə işləri[redaktə | əsas redaktə]

4 iyul 1660 tarixində baş verən Böyük istanbul yanğınından sonra şəhəri yenidən bərpa etmişdir. Əsası Safiyə Sultan tərəfindən qoyulan, amma inşaatı yarım qalan Yeni Məscidi tamamlamışdır.