IV Mehmed

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Sultan IV. Mehmed
Ovçu Mehmed
Sultan IV. Mehmed
19. Osmanlı Sultanı
8 avqust 1648 — 8 noyabr 1687
Sələfi: I İbrahim
Xələfi: II Süleyman
 
Dini: İslam
Təvəllüdü: 2 yanvar 1642(1642-01-02)
İstanbul, Osmanlı imperiyası
Vəfatı: 6 yanvar 1693 (51 yaşında)
Ədirnə sarayı, Osmanlı imperiyası
Atası: I İbrahim
Anası: Turhan Xədicə Sultan
 
: Tughra of Mehmed IV.JPG

IV. Mehmed və ya Ovçu Mehmed (d. 2 yanvar 1642, İstanbul – ö. 6 yanvar 1693, Ədirnə), 19. Osmanlı padşahı və 98.İslam xəlifəsidir. Sultan İbrahimin Turhan Sultandan olan oğludur. Atasının taxtdan devrilməsi nəticəsində 1648-ci ildə 7 yaşında sultan elan edildi. Tez-tez ova çıxması ona ovçu ləqəbini qazandırmışdır. 39 illik səltənəti ilə I. Süleymandan sonra ən uzun müddətli hakimiyyəti ilə seçilir.

Dönəmində bir çox memarlıq işləri görüldü. 60 ildir inşaatı bitməyən Yeni Məscid və külliyəsi məhz bu dövrdə tamamlanmışdır.1658-1680 müddətində Rumeli və Anadolu hisarları təmir edilmişdir. Misir bazarı, Hünkar qəsri, Körpülü külliyəsi, Safranbolu Körpülü Mehmed Paşa Məscidi, Vəzirkörpü Fazil Əhməd Paşa külliyəsi, İncəsu Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa Məscidi və karvansarayı məhz bu dövrdə inşa edilmişdir.

İlk illəri[redaktə | əsas redaktə]

Səltənətinin ilk illəri qarışıqlıqlarla keçdi. Bu dönəmdə dövlət idarəsinə nənəsi Kösəm Sultan qədər, anası Turhan Xədicə Sultan da qarışırdı. Zamanla iki qadın arasında rəqabət gedərək gücləndi. Kösəm Sultan IV. Mehmedi taxtdan endirib Turhan Sultandan qurtulmaq istəyirdi, ancaq qurduğu bu plan pozuldu. Belə ki, 1651-ci ildə baş verən saray çevrilişi ilə Turhan Sultanın adamları tərəfindən otağında boğularaq öldürülmüşdür.

Hakimiyyət illəri[redaktə | əsas redaktə]

1652 tarixində maliyyə vəziyyətini düzəltməsi üçün Tarhuncu Əhməd paşanı sədrəzəm təyin etdi. Lazımsız xərcləri azaldan və bütün dövlət adamlarından vergi almaqla qısa zamanda dövlətin gəlirini artırdı. Ancaq düşmənləri tərəfindən müxtəlif intriqalarla sultanın gözündən salındı və gizlincə öldürüldü. Ardından gələn bütün sədrəzəmlər dövlət işlərini olduqca pis vəziyyətə saldılar. Əsgərlərin bir hissəsinə əyarı azaldılmış pul verilməsi və hətta bəzilərinə ümumiyyətlə aylıqların verilməməsi İstanbulda ayaqlanmaya səbəb oldu. Ayaqlanan əhali padşaha 30 nəfərlik bir siyahı təqdim edərək bu insanların edamını tələb etdi. Aralarında saray ağası da olan 30 nəfər dövlət adamı öldürüldü və Sultan Əhməd Meydanında bir çinar ağacından asıldı. Bu hadisə Osmanlı tarixinə Vaka-i Vakvakiyyə (Çinar hadisəsi) olaraq düşmüşdür.

1656 tarixində Çanaqqala boğazında Venesiya donanması ilə gedən döyüşdə Osmanlı donanması böyük məğlubiyyətə uğradı, Bozca ada və Limni venesiyalıların əlinə keçdi. Bu hadisə İstanbulda böyük əks-səda doğurdu. Həmin il daxili və xarici problemləri həll etməsi üçün Validə Turhan Sultan Körpülü Mehmed Paşanı sədrəzəmliyə yüksəltdi.

Körpülülər dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Sədrəzəm Körpülü Mehmed Paşa

Körpülü Mehmed Paşanın ilk işi İstanbulda asayişi təmin etmək oldu. Daha sonra donanmanı gücləndirərək Bozcaada və Limnini geri aldı. Ölümündən sonra yerinə gələn Fazil Əhməd Paşa Avstriyadan Uyvar qalasını geri alıb, Vasvar Sülh müqaviləsini bağladı. Venesiyalılarla döyüşdə qalib gələrək Krit adasının Kandiyə qalasını alıb 24 ildir davam edən Krit Müharibəsini bitirdi. Sultan IV. Mehmedle birlikdə səfərə çıxdı və 1672 tarixində Bucaş Andlaşması imzalayıb Ədirnəyə geri döndü. Lehistanın (indiki Polşa) sülh şərtlərini pozması səbəbi ilə ertəsi il səfərə çıxıldı və 1676 tarixinə qədər davam etdi. Həmin il vəfat edən Fazil Əhməd Paşanın yerinə Körpülü ailəsinin yetişdirdiyi Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa gətirildi. IV.Mehmed sədrəzəmlə birlikdə Rusiyanın işğal etdiyi Çehrin qalasını geri qaytarmaq üçün səfərə çıxdı. Qalanın geri alınmasının ardından Bağçasaray müqaviləsi bağlandı və 1678 tarixində Ədirnəyə geri döndülər. 1681-ci ildə ruslarla 20 illik atəşkəs müqaviləsi bağlandı.

Yenə bu dönəmdə, 1675-ci ilin sentyabr ayında İngiltərə ilə imzalanan bir andlaşma ilə I. Elizabeth dövründən bəri bu ölkəyə verilmiş bütün imtiyazlar yenidən təsdiqləndi.

İkinci Vyana mühasirəsi[redaktə | əsas redaktə]

IV. Mehmed dönəminin ən önəmli hadisələrindən biridir. IV. Mehmedin sədrəzəmi Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa ordu ilə birlikdə Vyanaya qədər irəlilədi. Mühasirə müddətində Belqradda gözləyən sultan mühasirə müvəffəqiyyətsiz olduqdan sonra İstanbula geri döndü. 1683 tarixində baş verən bu mühasirə 2 ay davam etmiş, Dunay çayının şimalından gələn düşmən qüvvətləri səbəbi ilə Osmanlı ordusu iki od arasında qalaraq ağır itkilər vermiş və Belqrada çəkilmişdir. Məğlubiyyətin günahkarı olaraq Belqradda edam edilən Sədrəzəm Mərzifonlu Qara Mustafa Paşanın yerinə Qara İbrahim Paşa gətirildi.

Mühasirə sonrası[redaktə | əsas redaktə]

Mühasirənin ardından Avstriya, Lehistan və Venesiyanın birləşmiş qüvvələri Osmanlı üzərinə hücuma keçdi. Bu dönəmdə Esterqon, Peştəvə və Budin qalaları itirildi. Venesiyalılar Ayamavra, Prevezə, Mora və Afina ələ keçirdi.

Ordu II. Moxac müharibəsində ağır məğlubiyyətə uğradı. Bütün bu olanlardan sonra IV. Mehmedə qarşı inamsızlıq yarandı. 1687 tarixində ordu ayaqlanaraq sultanın taxtdan endirilməsini və yerinə qardaşı şahzadə Süleymanın (II. Süleyman) gətirilməsini tələb etdi. Qarışıqlıqların böyüməməsi üçün Sultan IV. Mehmed taxtdan könüllü olaraq çəkildi və iki oğlu ilə birlikdə ömürlük Ədirnə Sarayına həbs olundu. 6 yanvar 1693-cü ildə vəfat edən Sultan IV. Mehmedin cənazəsi İstanbula gətirildi və Əminönündə yerləşən Yeni Məscid Turhan Validə Türbəsinə, anasının yanına dəfn edildi.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Hərəmxanası[redaktə | əsas redaktə]

  • Gülnar Xatun
  • Kaniyə Hasəki
  • Siyavuş Hasəki

Oğlan uşaqları[redaktə | əsas redaktə]

Qız uşaqları[redaktə | əsas redaktə]

  • Xədicə Sultan
  • Safiyə Sultan
  • Ümmü-Gülsüm Sultan
  • Fatma Sultan
Osmanli-nisani.svg
 
Osmanlı sultanları
Flag of the Ottoman Empire.svg