İsa Çələbi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

İsa Çələbi (1380-1406) Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid ilə Dövlət Xatunun oğludur. Ankara döyüşündən sonra 1402-1413-cü illəri əhatə edən Fetrət dövründə Əmir Teymurun fərmanı ilə Bursada hökmranlıq etmişdir. Lakin 1403-cü ildə qardaşı Mehmed Çələbi Bursanı tutmuş və Bursada öz hakimiyətin bərqərar etmişdir. İsa Çələbi hakimiyəti ələ keçirtmək üçün bir neçə dəfə cəhd göstərmiş lakin müvəffəqiyət qazana bilməmişdir. Nəticədə 1406-cı ildə hamamda çimərkən qardaşı Mehmed Çələbinin adamları tərəfindən basqına uğramış və öldürülmüşdür.

Bursada hökmranlığı[redaktə | əsas redaktə]

Ankara Müharibəsindən dərhal sonra İsa Çələbi əvvəl Balıkesir (Karesi) ətrafında yerləşdi. Teymur ordusu Bursa şəhərinə gedib şəhəri ələ keçirib talan etdi. Sonra qardaşı Musa Çələbi Bursada Teymurun fərmanı ilə hökm sürməyə başladı. İsa Çələbi Bursanı yenidən əlinə keçirmək üçün qardaşı ilə mübarizəyə başladı. Musa Çələbi ilk qarşıdurmalarda üstün gəldi. Lakin sonra Balıkesir ətrafında baş verən bir vuruşmada İsa Çələbi qalib gəlib Bursa da Teymurdan fərman alaraq hökm sürməyə başladı.

Amasiyada olan qardaşı Mehmed Çələbi 1403-cü ildə İldırım Bəyazidin məşhur komandirlərindən olan subaşı Eyne bəyin tövsiyəsi ilə İsa Çələbiyə bir məktub göndərdi. Anadolu torpaqlarının ikisi arasında bölüşdürülməyin təklif etdi. İsa Çələbi bu təklifi qəbul etmədi və "ulu qarındaşın" özü olması səbəbiylə hökmdarın özü olduğunu müdafiə etdi. Amasyadan yürüşə başlayan Mehmed Çələbi əsgəri ilə Bursaya gəldi. İsa Çələbi ilə Mehmed Çələbinin ordusu arasında Ulubat döyüşü baş verdi. Bu döyüşdə İsa Çələbi məğlub oldu. Hökümdarlıqdan qısa müddətə əl çəkərək Bursadan ayrıldı. Lakin ölümünə qədər hakimiyətin yenidən bərpa etmək istəyindən ayrılmadı.

Yenidən hakimiyəti ələ keçirmək cəhdləri[redaktə | əsas redaktə]

Ulubat döyüşündən sonra İsa Çələbi əvvəl Yalovaya, oradan da İstanbula getdi. Bizans imperatoru II Manuel Paleoloq bu zaman Avropada idi. Taxt naibi olan VII Yannis Paleoloq Əmir Süleyman ilə 1403-cü ilin əvvəllərində Bizans üçün çox əlverişli olan yeni bir müqavilə imzalamışdı. Bu müqaviləyə əsasən Ədirnədə qanuni olaraq Osmanlı hökmdarı kimi hökm sürən Əmir Süleyman qardaşı İsa Çələbini ona göndərməyin tələb etdi. Beləliklə İsa Çələbi Ədirnəyə göndərildi. Əmir Süleyman öz səltənətinə ən böyük rəqib olaraq o zaman Bursa da hökm sürən qadaşı Mehmed Çələbini görürdü. Onu aradan qaldırmaq üçün qardaşı İsa Çələbiyə güclü bir ordu verərək Bizansın dəstəyi ilə Anadoluya keçməsini təmin etdi. Bu ordunun köməkliyi ilə İsa Çələbi Bursa önlərinə qədər gəldi. Bursa xalqı Mehmed Çələbinin idarəsindən razı idilər. Bəzi qaynaqlara görə şəhərlərinin İsa Çələbi əlinə keçməyinə mane olmaq üçün şəhər sakinləri şəhəri yandırdılar. Amma başqa qaynaqlar Bursanı ələ keçirə bilməyəcəyin başa düşən İsa Çələbinin şəhərdə olan tərəfdarlarına yanğın çıxarma əmri verdiyini bildirirlər. Bursa qarşısında İsa Çələbi ordusu ilə Mehmed Çələbi ordusu arasındakı müharibədə də İsa Çələbi təkrar məğlub oldu və qaçmaq məcburiyyətində qaldı.

Qaçan İsa Çələbi Candaroğlu İsfəndiyar Bəyə sığındı. Orada bəyliklərini Teymurdan geri alan Aydınoğlu Cüneyt bəy, Saruhan bəyi Xıdırşah bəy, Məntəşə bəyi İlyas bəy və Candaroğlu İsfəndiyar bəy İsa Çələbiyə qardaşı Mehmed Çələbiyə hücum üçün ona əlavə ordu təmin etdi. Bunlardan topladığı ordu ilə İsa Çələbi 1404-1405-ci illər arasında üç dəfə Bursaya hücum etdi. Amma hər səfərində Mehmed Çələbiyə məğlub olaraq geri çəkildi. İsa Çələbi axrıncı hücumunda müvəffəqiyətsizliyə düçar oldu və Qaramanoğullarının ərazisinə qaçdı. Karamanoğlu İsa Çələbi ilə Mehmed Çələbi arasında bir seçim etmək məcburiyyətində qaldı. Anadoluda çox güclənmiş olan Mehmed Çələbiyə qarşı dura bilməyəcəyin anlayaraq İsa Çələbini ölkəsinin sərhədlərindən kənara qovdu.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Atalarının yurdu olan Sultanönünə gələn İsa Çələbi bir müddət burada gizləndi. Amma 1406-cı ildə İsa Çələbinin Əsgişəhərdə bir hamamda olduğu Məhməd Çələbinin adamları tərəfindən öyrənildi. Mehmed Çələbinin adamlarının hamama etdiyi basqında İsa Çələbi tutulub öldürüldü. Bursaya gətirilən cəsədi Murad Xudavəndigar türbəsi kənarına basdırıldı. Mehmed Çələbi qardaşını öldürən adamları edam etdirdi. Beləliklə 1406-cı ildə Osmanlı Dövləti Anadoluda Mehmed Çələbi və Rumelidə Süleyman Çələbi olmaq üzrə iki hissəyə bölündü.