Azərbaycanda insan haqları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Azərbaycanda insan haqları — 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Konstitusiya Azərbaycanda əsas insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsinə əsaslanan yeni dövlət quruculuğunun başlanğıcını qoymuşdur. Konstitusiya ölkədə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasının əsasını təşkil edir. Sənədin "Əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları" adlı üçüncü fəsli insan hüquqlarının geniş dairəsini əhatə edən 48 maddəni özündə əks etdirir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Postsovet dövründən sonrakı ilk illərdə siyasi məhbus adlana biləcək şəxslər az idi. Onlar 1992-ci ildə oldu – prezident Ayaz Mütəllibovun bir neçə tərəfdaşı – onun prezidentliyi dövründə Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinə başçılıq edən Vahid Hüseynov və komitənin şöbələrindən birinin rəisi Sadıx Əliyev.

Azərbaycan Respublikasında 1993-cü ildə ölüm hökmünün icrasına moratorium qoyulmuş, 1998-ci ilin fevral ayının 10-da isə tamamilə ləğv edilmişdir.[1] Siyasi məhbuslara qarşı növbəti və ən böyük repressiyalar dalğası 1993-cü ildə, Heydər Əliyev hakimiyyət başına qayıdandan sonra başladı.[2] Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin hakim partiya olduğu dövrlərdə hökuməti təmsil edənlərin bəziləri həbsxanaya salındı.[2] Onların arasında keçmiş müdafiə naziri Rəhim Qazıyev də varıydı, onu Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşa şəhərinin verilməsində ittiham etdilər.[2]

1994-cü ildə dövlət çevrilişi cəhdi edən baş nazir Sürət Hüseynov və onun 20 tərəfdaşı da həbsxanaya atıldı.[2] 1995-ci ildə isə daxili işlər nazirinin müavini Rövşən Cavadovun başçılığı altında xüsusi təyinatlılar qrupu Qarabağda hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə razılaşmadı ki, bu da Bakıda silahlı qarşıdurmanın baş verməsinə gətirib çıxardı, nəticədə Cavadov öldürüldü, onun 576 tərəfdaşı isə həbs edildi.[2] Bundan başqa, 1996-cı ildə Azərbaycan İslam Partiyası ilə bağlı birinci iş açıldı.[2]

1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Konstitusiya Azərbaycanda əsas insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsinə əsaslanan yeni dövlət quruculuğunun başlanğıcını qoymuşdur.[1] Konstitusiya ölkədə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasının əsasını təşkil edir.[1] Sənədin "Əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları" adlı üçüncü fəsli insan hüquqlarının geniş dairəsini əhatə edən 48 maddəni özündə əks etdirir.[1]

Ümumilikdə 1995-ci ildən 2000-ci ilə qədər hər il ölkədə siyasi məhbusların sayı azalırdı.[2] Çoxları – həm dinc müxalifətçilər, həm də aşağı rütbəli keçmiş qiyamçılar amnistiya ilə çıxırdı. ABŞ Dövlət Departamenti özünün hər illik hesabatında yazırdı ki, Azərbaycanda siyasi məhbusların sayı azalıb və bu "demokratiyaya tərəf atılan növbəti addımdır".[2]

Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 1998-ci il 22 fevral tarixində "İnsan və vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" fərman imzalanmış və onun 1998-ci il 18 iyun tarixli sərəncamı ilə insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində Dövlət Proqramı təsdiqlənmişdir.[1] Qeyd olunan dövlət proqramı əsasında 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (Ombudsman) institutu təsis edilmişdir.[1]

2001-ci ildə isə, ölkənin Avropa Şurasına daxil olması ərəfəsində ilk kütləvi əfv baş verdi.[2] Siyasi məhbus siyahıları qısalırdı.[2] Azərbaycan Hüquq-Müdafiə Təşkilatları Federasiyasının məlumatlarına görə, 2002-ci ildə tərtib olunan siyahıda 107 nəfər var idi, özü də hamısı son iki il ərzində həbs olunmuşdu.[2] 2011-ci ildə isə demək olar ki, hamısı artıq azadlıqda idi.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 "İnsan haqları". www.mfa.gov.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 17 fevral 2017 tarixində. http://www.mfa.gov.az/content/425. İstifadə tarixi: 17 fevral 2017.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 "Azərbaycanda siyasi məhbus siyahılarının tarixi". jam-news.net. Arxivləşdirilib: [2] saytından 17 fevral 2017 tarixində. https://jam-news.net/?p=19029&lang=az-AZ. İstifadə tarixi: 17 fevral 2017.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]