I Şah Təhmasib Səfəvi

Şah I Təhmasib Əbülmüzəffər Əbülfəth Sultan Şah Təhmasib bin Şah İsmayıl əl-Səfəvi əl-Hüseyni əl-Musəvi
Sultan Məhəmmədin çəkdiyi Şah Təmhasib ov zamanı miniatüründə Şah I Təhmasibin təsviri
Səfəvilər Dövlətinin II şahı
1524 — 1576
Tacqoyma:	1524
Sələfi:	Şah İsmayıl Xətai
Xələfi:	Şah II İsmayıl
Milliyəti:	Azərbaycan türkü
Dini:	Şiə İslam
Təvəllüdü:	3 mart, 1514 Şahabad
Vəfatı:	1576 (62 yaş) Qəzvin
Dəfn yeri:	Ərdəbil
Sülalə:	Səfəvilər
Atası:	Şah İsmayıl Xətai
Uşaqları:	Məhəmməd Mirzə, İsmayıl Mirzə, Heydər Mirzə, Süleyman Mirzə, Mustafa Mirzə, Mahmud Mirzə, İmamqulu Mirzə, Əli Mirzə, Gövhər Sultan, Pərixan Sultan, Xədicə Sultan, Zeynəb Sultan, Məryəm Sultan, Fatimə Sultan, Səhrəbanu Sultan

Şah Təhmasib (Farsca: طهماسب) və ya Şah I Təhmasib(d. 3 Mart 1514 – ö. 1576), Səfəvilər dövləti nin 2. şahı və Şah İsmayılın oğlu.

Həyatı

Şah Təhmasib, 3 mart 1514-cü ildə İsfahanda doğuldu. Şah I. İsmayılın oğlu olan Şah Təhmasib Çaldıran döyüşündən sonra Xorasana göndərildi. Bir müddət Sebzvar və Herat da qaldı. Şiələrin və Səfəvilərin tanınmış məlumatın və şeyxlərindən xüsusi təhsil gördü.

1521-ci ildə Sultanıyadakı atasının yanına dönən Şah Təhmasib, Şah İsmayılın ölümündən sonra 1524-cü ildə 10 yaşında taxta çıxdı Şah I Təhmasib in hakimiyyəti dövründə 1528-ci ildə özbəklər Xorasana hücum etdilər. Həmin il şah ordusuyla şərqə doğru hərəkət etdi və özbəkləri Herat yaxinliğinda darmadağın etdi. Şahın şərqə səfərindən istifadə edən Luristan bəylərbəyi Zülfüqar xan üsyan qaldırdı və 1528-ci ildə Bağdadı aldı. Bununla əlaqədar şah Bağdadı mühasirəyə aldı və həmin ildə Bağdadı üsyançılardan təmizlədi və Məhəmməd xan Türkməni Bağdad bəylərbəyi təyin etdi. 1531-ci ildə Təbriz bəylərbəyi Üləma xan Təkəli xəyanət edərək öz əsgərləriylə Osmanlıya qaçdı. Daha sonra Üləma xan Sultan I Süleymanı Azərbaycana yürüşə təhrik etdi. 1534-cü ildə Osmanlı ordusu Azərbaycan sərhədlərini keçdi. Şah I Təhmasib Qəzvinə çəkildi və sultanla sülh bağlamaq üçün öz elçisini göndərdi ancaq sultan qəbul etmədi. Qışın yaxınlaşmasıyla sultan Azərbaycanı tərk etdi və Bağdadı ələ keçirdi. Bu arada şah sultanın Bağdadı almasına qarı Van və Qarsı mühasirəyə aldı. Sultan Üləma paşanı Vana göndərdi lakin Üləma məğlub olub qaçdı və beləliklə Van və Qars ələ keçirildi. Buna cavab olaraq sultan 1535-ci ildə Azərbaycana daxil oldu Təbrizi aldı. Şah yenədə danışıq üçün cəhd etdi lakin, nəticəsiz qaldı. Daha sonra sultan əhalinin müqaviməti və orduda baş verən aclıq üzündən Azərbaycandan çəkildi. Bundan istifadə edən şah ölkənin birləşdirilməsini davam etdirmək üçün 1538-ci ildə qardaşı Əlqasın rəhbərliyiylə 30 minlik ordunu Şirvanı tabe etmək üçün göndərdi. Əlqas 1538-ci ildə Şirvanşahlar dövlətinin bütün qalalarını ələkeçirdi, Şirvan bəylərbəyliyə çevrildi və Əlqas Şirvanın ilk bəylərbəyisi oldu. Lakin, Əlqas 1541-ci ildə qardaşina xəyanət edərək müstəqillik üçün mübarizəyə başladı. Bunula əlaqədar Şah I Təhmasib Şirvana daxil oldu və bütün qalaları tabe etdi Əlqas isə Krima oradan isə İstanbula qaçdı və Üləma paşayla birlikdə öz vətəninə qarşı yürüşlərdə iştirak etdi. 1546-cı ildə Budaq xan Qacar şahdan əmr alaraq tabeliyindəki əsgərlərlə Baburilərin hakimiyyətində olan Qəndəharı Azərbaycan sərhədlərinə qatdı. 1548-ci ildə Sulat I Süleyman 3-cü dəfə Azərbaycana hücum etdi və Təbrizi aldı lakin sultan yenədə Azərbaycanda möhkəmlənə bilmədi və ölkəni tərk etdi. 1550-ci ildə Şah I Təhmasib sultana elçi göndərərək sülh təklif etdi lakin, sultan yenədə qəbul etmədi belə olduqda şah 1552-ci ildə Van, Qars, Vostan və Ədilçəvazı ələ keçirdi. Şahzadə İsmayıl Ərzurum yaxinliğinda İsgəndər paşanı məğlub etdi və Ərzurumu tutdu. Sultan I Süleyman 1554-cü ildə sonuncu dəfə Azərbaycan hücum etdi lakin, uğur əldə edə bilmədi. Əhalinin müqaviməti, Qızılbaşların ardıcıl qələbələri sultana Azərbaycanı ələ keçirməyə imkan vermədi və 1555-ci ildə Amasyada Osmanlı Azərbaycan sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə görə şərqi Anadolu, İmeretiya, Quriya, Ərəb İraqı Osmanlıya, Kartli, Kaxetya və Mesxiya Azərbaycana verildi. Bundan sonra şah şərqə döndü çünki Əfqan əmiri Şirxan Baburi hökmdarı Humayun şahı məğlub edərək Hindistanı ələ keçirmiş və Humayun şah Azərbaycana sığınmışdı. Humayun şah kömək üçün müraciətinə cavab olaraq şah 12 minlik ordunu Budaq xan rəhbərliyində ona verdi. Qızılbaşlar əfqnlara ölkədən qovub çıxardılar və Humayun şah yenidən hakimiyyəti ələ keçirdi.

1576-cı ildə Qəzvində ölən Şah Təhmasibin yerinə oğlu Heydər Mirzə taxta çıxdı. Bir gün sonra öldürülən Heydər Mirzənin yerinə, ikinci oğlu Şah II İsmayıl taxta çıxdı.

Şah I Təhmasibin dəbilqəsi(İstanbul Topqapı muzeyı)

SƏLƏF Şah İsmayıl Xətai

I Təhmasib Səfəvilər sülaləsi

XƏLƏF Heydər Mirzə II İsmayıl