Fikrət Əmirov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox music.png
Fikrət Əmirov
azərb. Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov
Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov
Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov
Sənətçi məlumatları
Doğum adı Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov
Doğum tarixi
22 noyabr 1922(1922-11-22)
Doğum yeri Kirovabad, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfat tarixi 20 fevral 1984 (61 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Dəfn yeri I Fəxri Xiyaban
Vətəndaşlığı Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Peşəsi bəstəkar

Üslub opera, simfoniya, simfonik muğam, konsert
MükafatlarıSosialist Əməyi Qəhrəmanı — 1982
"Lenin" ordeni  — 1959"Lenin" ordeni  — 1982"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ)  — 1967"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ)  — 1971
SSRİ Xalq artisti — 1965 Stalin mükafatı — 1949 SSRİ dövlət mükafatı — 1980 Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1974
VikiAnbarda Commons-logo.svg audio, foto və videofayllar

Fikrət Əmirov (22 noyabr, 1922, Kirovabad20 fevral, 1984, Bakı) — görkəmli Azərbaycan bəstəkarı, SSRİ xalq artisti (1965), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1949, 1980), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (19.11.1982)[1]. Azərbaycan SSR dövlət mükafatı laureatı (1974)[2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov 1922-ci ildə Kirovabad şəhərində anadan olmuşdur. 1948-ci ildə Bakı Konservatoriyasını Üzeyir Hacıbəyov və Boris Zeydmanın sinfində bitirmişdir. Gəncə (1942-43) və M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyalarının (1947) bədii rəhbəri, M.F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının direktoru (1956-1959) vəzifələrində çalışıb.SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının katibi seçilmişdir.

Fikrət Əmirov XX əsr Azərbaycan musiqisinin aparıcı simalarından biridir. F. Əmirovun simfonik muğamları və "Nizami" simfoniyası dünyanın ən məşhur dirijorları G.Rojdestvenski (Rusiya), K. Abendrot (Almaniya), Ş.Münş (Fransa) və L. Stokolovskinin (ABŞ) idarəsi ilə ifa olunmuşdur. F. Əmirov musiqisinin janr dairəsi nə qədər geniş olsa da, simfonik və musiqi səhnə janrları yaradıcılığında aparıcı rol oynayır. Bəstəkarın ixtira etdiyi yeni, simfonik muğam janrı "Şur" , "Kürd Ovşarı" və "Gülüstan Bayatı-Şiraz" kimi dəyərli əsərlərlə təmsil olunub. F. Əmirovun "Nizami" simfoniyası, doğma vətəni tərənnüm edən "Azərbaycan kapriççiosu", "Azərbaycan süitası" , "Azərbaycan qravürləri" bəstəkar irsinin dəyərli səhifələridir.Fikrət Əmirov Dövlət Konservatoriyasında təhsil aldığı illərdə artıq yaxşı bəstəkar kimi tanınmışdı; “Ürək çalanlar” (M.S. Ordubadi), və “Gözün aydın” (M. Əlizadə) operettalarına musiqi bəstələmiş, fortepiano əsərləri, variasiyalar yazmışdı.

F. Əmirov C.Cabbarlının dramı əsasında yazdığı "Sevil" operası Azərbaycanda ilk dəfə lirik-psixoloji operanın əsasını qoymuşdur.(əsər ilk dəfə 1953-cü ildə Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında tamaşaya qoyulmuşdur). O, musiqili komediya janrında da "Ürəkaçanlar", "Gözün aydın" kimi maraqlı əsərlər yaratmışdır. F. Əmirovun gözəl baletləri "Min bir gecə" və "Nəsimi" də dinləyicilərin xüsusi rəğbətini qazanmış əsərlərdir.Simfoniyada Nizaminin ümumilәşmiş obrazı yaradılmışdır. Bәstәkar şarin obrazına ehtiramla yanaşır vә ona xüsusi münasibәt bәslәyir ki, bu da әsәrә sәmimilik, incәlik, gәnclik tәravәti, lirik hәrarәt vә romantik ruh verir. Eyni zamanda simfoniya özunün fәlsәfi mәnası vә lakonik ifadә tәrzi ilә diqqәti cәlb edir. Bu cәhәt son illәrdә yazılmış bir çox әsәrlәrin musiqisinә xas kameralıq tendensiyasını qabaqlamışdır. Buna görә dә musiqidә ifadә olunan gizli hisslәr, düşüncәlәr, әhvalatlar da tәbii qavranılır. Simfoniya dörd hissәdәn ibarәtdir. Simfoniyanın birinci hissәsi müqәddimә ilә başlayır. Skertsodan ibarәt olan ikinci hissә dinlәyicinin diqqәtini zәrif valsın yaratdığı işıqlı, qayğısız atmosferә cәlb edir.

Bu hissәnin ilhamlı, poetik musiqisi xüsusi sәrbәstliyi ilә diqqәti cәlb edir. Azәrbaycanda vals janrını simfoniyaya (özü dә belә yüksәk poetik sәviyyәdә) ilk dәfә F. Әmirov daxil etmişdir.İki tip musiqi tәfәkkürünün – xalq (muğam) ilә Avropa musiqisinin sintezi kimi meydana gәlәn simfonik muğamlar eyni zamanda, milli simfonizmi dünya incәsәnәtinin geniş meydanına çıxarmışdır. Bir-birinә zidd musiqi sistemlәrinin tam bәdii sintezinә nail olan F. Әmirov o vaxta qәdәr mәlum olmayan daha bir janr üslubunu әmәli cәhәtdәn tәsdiq etdi. F. Әmirovun simfonik muğamları ümumavropa simfonizminin tәsiri altında ənənəvi milli formalardan “ayrılaraq” özünәmәxsus üslub vә konstruktiv xüsusiyyәtlәri olan obrazlı-dramaturji konsepsiyaya malik müstәqil janr әmәlә gәtirir.

Q. Qarayev F. Әmirovun simfonik muğamları haqqında yazmışdır: “F. Әmirovun yaradıcılıq işinin mәziyyәti ondadır ki, o, xalq dühasının әsrlәrlә yaratdığı bütün xüsusiyyәtlәri saxlamaqla bәrabәr, muğamlara yeni mәzmun verә bilmişdir. Ölmәz musiqi poemaları onun tәfsirindә yeni şәkildә sәslәnir. Әmirov öz vәzifәsini dәrindәn dәrk edәrәk zәngin mәzmunlu, xәlqi dilli, orijinal formalı simfonik әsәrlәr yaratmışdır.

“Disk” (Fransa) musiqi jurnalı yazmışdır: “Şur” muğamında musiqi sәnətinin bütün әsl böyük әsәrlәrinәxas әzәmәt vә hәqiqәt vardır.

Belә gözәl partituraların yaradılmasında F. Әmirovun simfonik orkestrdәki, demәk olar, bütün çalğı alәtlәrinin solo çalmaq prinsipini tәtbiq etmәsi mühüm rol oynamışdır. Bunun sayәsindә muğamlar, bir növ, orkestr üçün özünәmәxsus konsert әhәmiyyәtini kәsb ed

Üçüncü hissә dәrin lirik düşüncәlәrdәn ibarәtdir. Nizaminin qәzәlindәn epiqraf kimi götürülmüş misralar bu hissәnin әsas mәnasını açır. Belәliklә dә bu hissәdә könüllәri fәth edәn, poetik, ülvi mәhәbbәt, fәdakarlıq, dәrin obrazlı fikir tәcәssüm etdirilir. Dördüncü hissәdә simfoniyanın әvvәlki hissәlәrindәn birinci (işlәnmә) hissәsinin başlanğıcından, musiqiyә ümumilәşdirici xarakter verәrәk bütün silsilәdә xüsusi bütövlük, vәhdәt yaradan ikinci hissәnin müqәddimәsindәn alınmış mövzular yenidәn sәslәnir. Son hissәnin geniş dinamiklәşdirilmiş kodası Nizami mövzusu әsasında şairin dahiliyinin tәsdiqi kimi verilir.

1963-cü ildә simfoniya Hans Roxnerin idarәsi ilә Leypsiq radiosu simfonik orkestri tәrәfindәn böyük müvәffәqiyyәtlә ifa edilmişdir. 1964-cü ildә F. Әmirov simfoniyanın yeni redaksiyasını işlәmiş vә әsәr hәmin ildә Moskvada, daha sonra Londonda sәslәnmişdir. Londonda F. Әmirovun “Nizami” simfoniyası ilә yanaşı, D. Şostakoviçin VIII simfoniyası vә S. Prokofyevin fortepiano ilә orkestr üçün 3-cü konserti dә ifa edilmişdir

Azərbaycan konsert janrının ilk nümunələrini də F.Əmirov yaratmışdır. Onun bir neçə konserti, xüsüsən də fortepiano və orkestr üçün E. Nəzirova ilə birgə yazdığı "Ərəb mövzularında konsert"i Azərbaycan pianoçularının ən çox ifa etdiyi əsərlər sırasındadır.

F.Əmirovun özünəməxsus bəstəkarlıq dəst-xətti onun instrumental və kamera vokal əsərlərində də təzahür edir. "Fortepiano üçün 12 miniatür", müxtəlif pyeslər, "Ulduz" , "Azərbaycan elləri", "Gülüm", "Gülərəm gülsən" və digər romans və mahnıları bu gün də tez-tez səhnələşdirilir. O, həmçinin dram tamaşalarına, "Böyük dayaq", "Mən ki gözəl deyildim" və digər filmlərə maraqlı musiqi bəsləmişdir.

2010-cu ilin yayında Qəbələ şəhərində London Filarmonik Orkestri Fikrət Əmirovun "Kürd ovşarı" simfonik muğamını ifa etmişdir. [3] [4]

Əsərləri [6][redaktə | əsas redaktə]

Operalar[redaktə | əsas redaktə]

Baletlər[redaktə | əsas redaktə]

Operettalar[redaktə | əsas redaktə]

  • "Ürəkçalanlar" (1943)
  • "Xoş xəbər" (1945)
  • "Gözün aydın" (1946)

Orkestr üçün bəstələr[redaktə | əsas redaktə]

Kamera əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Violonçel və fortepiano üçün yazdığı Asəf Zeynallı anısına "Elegiya" əsəri (1948)
  • Fortepiano üçün on iki miniatür (1955)
  • Alban mövzularında iki fortepiano üçün süita (1955) - Elmira Nəzirova ilə birgə
  • Xor, kamera orkestri üçün əsərlər, xalq mahnıları işləmələri, teatr və kino üçün musiqi və başqaları

Uşaq mahnıları[redaktə | əsas redaktə]

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  • “Iyirmi mаhnı” аdlı fоrtеpiаnо ilə охumаq üçün nоt məcmuəsi (1977)
  • “Nəsimi hаqqındа dastan” – fаciə musiqisi: Böyük Simfоnik Оrkеstr üçün pаrtiturа
  • “Fоrtеpiаnо üçün əsərlər” nоt məcmuəsi (1979)

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Караев К. Симфонические мугамы Фикрета Амирова. "Советская музыка", № 3, 1949
  • Данилов Д. Фикрет Амиров. Баку: 1956.
  • Амиров Ф. В мире музыки. Баку: 1983.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Амиров Фикрет Мешади Джамиль оглы
  2. Ədəbiyyat, incəsənət və arxitektura sahəsində 1974-cü il Azərbaycan SSR Dövlət mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1974-cü il tarixli Qərarıanl.az saytı
  3. Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası - Fikrət Əmirov
  4. Gəncəlilər – Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov
  5. Внучка Фикрета Амирова Незрин Эфендиева выступила в Джаз Центре
  6. Fikrət Əmirovun həyat və yaradıclığının əsas tarixləri
  7. *Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
  8. Azərbaycanda ən çox populyar olan uşaq mahnılarının siyahısı

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Fikrət Əmirov ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]