Lütfəli bəy Azər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
LÜTFƏLİ BƏY AZƏR
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 1722(1722-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İsfahan, Flag of Iran.svg İran
Vəfatı 1780(1780-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti Ədəbiyyatşünas, şair
Əsərlərinin dili Fars dili

Lütfəli bəy Ağa xan oğlu Azər (1722-1780), Ədəbiyyatşünas alim, şair

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Lütfəli bəy Ağa xan oğlu 1722-ci ildə İsfahan şəhərində anadan olmuşdu.

Şamlı elinin Bəydili oymağındandır.

Babası Məhəmmədmömün xan Səfəvilər dövlətinin tanınmış simalarından idi.

Sadiq bəy Əfşardan sonra Lütfəli bəy Azər daha mükəmməl təzkirə yaratmağı məqsəd kimi qarşıya qoymuş, təzkirəyə gətirdikləri yenilikləri və əlavə informasiyaları ilə daha mükəmməl təzkirə nümunəsi yarada bilmişdir.

Lütfəli bəyin Məhəmmədrəşid xan adlı oğlu vardı.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Atəşkədə və onun nəşr tarixindən[redaktə | əsas redaktə]

XVIII əsr Azərbaycan təzkirəçisi Lütfəli bəy Azərin “Atəşkədə”sinin nəşri məsələlərindən f.ü.f.d. M.Məmmədova geniş bəhs etmiş, bu nəşrlərin mənfi və müsbət tərəfləri haqqında məlumat vermişdir. Belə ki, “Atəşkədə” ilk dəfə h. 1249/1833-cü ildə Kəlküttədə nəşr olunmuşdur. Daha sonra əsər 1844-cu ildə Dorn tərəfindən çap edilmişdir.

Təzkirə h.1277/1860 və h.1299/1881-ci illərdə Hindistanda daşbasması üsulu ilə nəşr olunmuşdur. M.Məmmədova təzkirənin Bombey nəşrlərinin dəqiq işləndiyini və əhəmiyyətli olduğunu vurğulayır. Lakin buna baxmayaraq, tədqiqatçı əldən-ələ keçən, müxtəlif şəxslər tərəfindən işlənib üzü köçürülən “Atəşkədə” əlyazmalarının və çap nüsxələrinin hamısında çoxlu təhriflərə yol verildiyini yazır[1].

Təzkirənin bir nüsxəsinin (h.1247-ci ildə Əli Şeydayi Tusərqaninin köçürdüyü əlyazma) faksimile mətni ön söz və şərhlərlə Seyid Cəfər Şəhidi tərəfindən h. 1337/1958-ci ildə nəşr olunmuşdur. Təzkirənin bu nəşrində şəxs və coğrafi adlar göstəricisi də yer almışdır.

“Atəşkədə”nin elmi-tənqidi mətni 1956-1962-ci illərdə İranda işıq üzü görmüşdür. Elmi-tənqidi mətn Həsən Sadat Nasiri tərəfindən hazırlanmışdır. Həsən Sadat təzkirəni üç cilddə çap etdirmişdir. Hər cildin əvvəlində İran ədəbiyyatşünaslarının kitaba yazdıqları müqəddimə və rəylərdə Azərin alimlik mövqeyi müəyyənləşdirilir. Həsən Sadat təzkirədə olan şeirləri şairlərin divanlarının mətni ilə müqayisə etmiş və “Atəşkədə” ilə “Divan”lar arasındakı fərqləri səhifə altında göstərmişdir.

Elmi-tənqidi mətnin birinci cildi “Atəşkədə”nin birinci məcmərəsinin şahlar və şahzadələr olan hissəsini əhatə edir və 1956-cı ildə Tehranda çap olunmuşdur. İkinci cild 1957-ci ildə işıq üzü görmüşdür və burada Xorasan, Kirman, Astrabad, Cürcan, Mazandaran və Gilanın 152 nəfər şairi daxildir. Təzkirənin üçüncü cildi 1962-ci ildə çap olunmuşdur. Bu cilddə 206 nəfər İraqi-əcəm şairlərindən bəhs olunur.

M.Məmmədova axırıncı “məcmərə”nin – Lütfəli bəy Azərin dövrü, müasirləri və öz yaradıcılığını əhatə edən hissənin elmi-tənqidi mətninin hazırlanmadığını xüsusi vuğulayır[2]. “Atəşkədə”nin hökmdarlar, şahzadələr və əmirlərdən bəhs edən “şölə” hissəsi isə hələ 1841-ci ildə N.Bland tərəfindən Londonda çap olunmuşdur[3].

Bəzi müəlliflər[4] “Atəşkədə”nin türkcəyə tərcümə olunaraq h.1259/1843-cü ildə nəşr edildiyini yazırlar. Lakin T.Yazıcı onların bu fikri ilə razılaşmır. Adı çəkilən tədqiqatçı həmin tarixin Dövlətşah Səmərqəndinin təzkirəsinin Fəhmi Əfəndi tərəfindən “Səfinətüş-şüəra” adı ilə çap olunan tərcüməsinə aid olduğunu bildirir[5].

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Atəşkədə
  • Yusif və Züleyxa
  • Məsnəviyi-Azər
  • Divan

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmmədova M. Lütfəli bəy Azər və Azərbaycan ədəbiyyatı. Bakı, 2001, s. 125-126.
  2. Yenə orada, s. 129.
  3. Bland N. Account of the Atesh Kedah, a Bibliographical work of the Persian Poets, by Haji Lutf Ali Beg, of Ispahan // Journal of the Royal Asiatic Society, VII. - London: Royal Asiatic Society, 1843, 345 - 392 pp.
  4. Storey Ch. Persian literature. A bio-bibliographikal survey. Vol 1. London, 1927, p. 871; Kramers J.H. Lutf ali Beg. Eİ, v. 5, p. 834.
  5. Yazıcı T. Ateşkede. DVİA. IV c., İstanbul, 1991, s. 59.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]