Nizami Cəfərov (akademik)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Nizami Cəfərov
Cəfərov Nizami Qulu oğlu
Nizami Cəfərov.jpg
Doğum tarixi 21 sentyabr 1959(1959-09-21) (61 yaş)
Doğum yeri
Fəaliyyəti siyasətçi
Mükafatları "Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 2000
"Şöhrət" ordeni — 2019

Nizami Qulu oğlu Cəfərov (21 sentyabr 1959(1959-09-21), Zəlimxan, Ağstafa rayonu) — Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, filologiya elmləri doktoru (1992), professor (1994), əməkdar elm xadimi (2000), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017)[1], Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Dünya Alpaqut Federasiyasının Prezidenti, 2003-cü ildə AAK-ın filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının sədri təyin edilmişdir, BDU-nun Ümumi dilçilik kafedrasının müdiri (2001—2015). 2019-cu ildən Ümumi dilçilik kafedrasının müdiridir. [2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Nizami Cəfərov 1959-cu 21 sentyabrda Ağstafa rayonunun Zəlimxan kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.

1985-ci ildən Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi işçisi olmuşdur. 1987-ci ildən "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinin şöbə müdiri, 1991-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Türkologiya kafedrasının müəllimi, professoru, Filologiya fakültəsinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır. 2000-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiridir.

Nizami Cəfərov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı” bölməsinin üzvü kimi orta ümumtəhsil məktəbləri üçün Azərbaycan dili proqramlarının, dərsliklərinin hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir.

1995-1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komisiyasının (AAK) filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvü, 1997- ci ildə isə AAK Dilçilik üzrə ixtisaslaşmış Doktorluq Şurasının üzvü olmuşdur. Elə bu il Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı” bölməsinin sədri təyin olunmuşdur.

1998-ci ildə AAK Dilçilik üzrə ixtisaslaşmış Doktorluq Şurasının sədri seçilmişdir.

Nizami Cəfərov 1999-cu ildə Filologiya fakültəsində “Dədə Qorqud” elmi-tədqiqat laborotoriyasını yaradaraq onun müdiri təyin olumuşdur.

2003-cü ildə AAK-ın filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının sədri təyin edilmişdir.

2004-cü ildə Azərbaycan “Bilik” Maarifçilik Cəmiyyətinin qərarı ilə “Yusif Məmmədəliyev adına medal”la təltif edilmişdir.

Cəfərov Nizami Qulu oğlu elmi nəticələrinə və təhsil quruculuğuna görə 11 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.[3].

20 sentyabr 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına və elmin inkişafında xidmətlərinə görə ölkə başçısı tərəfindən “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.[4]

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Azərbaycan Respublikası (II (2000-ci il), III (2005-ci il) və IV çağırış (2010-cu il) və V çağırış (2015-ci il) Milli Məclisinin deputatıdır. Parlamentin Mədəniyyət Komitəsinin sədridir. Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Qazaxıstan, Azərbaycan-Qırğızıstan, Azərbaycan-Küveyt parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür.

Evlidir, 2 övladı var.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Tədqiqatları Azərbaycan dili tarixi, ümumi türkologiya, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Azərbaycan türkcəsinin milliləşməsi və Azərbaycanşünaslığın əsasları və inkişafı tarixinə, qədim türk və türk xalqları ədəbiyyatı tarixi və müasir ədəbi proseslə bağlı problemlərə həsr olunmuşdur.

Akademik Nizami Cəfərov üçün türkologiya geniş anlayış olub, yalnız dilçilik sahəsi ilə məhdudlaşmayaraq, eyni dərəcədə də ümumtürk ədəbiyyatı və mədəniyyəti anlayışlarını da özündə cəmləşdirir. Nizami Cəfərovun simasında dilçi-türkoloqla ədəbiyyatçı-türkoloq və kulturoloq vahid bir sistemdə birləşir. Nizami Cəfərovun hazırlayıb çap etdirdiyi dördcildlik "Türk xalqları ədəbiyyatı" geniş mənada türkologiya elminə sanballı xidmətdir. O, ilk dəfə olaraq Azərbaycanda türk xalqları ədəbiyyatının çoxcildlik elmi salnaməsini yaratmışdır.

Nizami Cəfərovun müxtəlif illərdə Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Molla Pənah Vaqif, Aşıq Ələsgər, Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə, İsmayıl Şıxlı, Anar, Elçin Əfəndiyev, İsa Muğanna, Nəriman Həsənzadə, Gülhüseyn Hüseynoğlu, Vaqif Səmədoğlu, Zəlimxan Yaqub, Afaq Məsud, Hüseynbala Mirələmov, Gülağa Tənha, Yunis Oğuz və başqaları haqqında yazdığı çoxsaylı kitablar və məqalələr yüksək səviyyəli professional ədəbiyyatşünaslıq əsərləridir. O, eyni zamanda, orta ümumtəhsil məktəbləri üçün Azərbaycan dili ilə yanaşı, ədəbiyyat üzrə də uzunömürlü dərsliklərin müəllifidir. Ədəbiyyatın mahiyyəti - ədəbiyyat tarixinin dövrləşdirilməsi, klassik şeirin poetikası, aşıq poeziyasının inkişafı, ədəbi tənqidin imkanları və iddiaları, "altmışıncıların" ədəbi simaları və problemləri haqqındakı tədqiqatları, yaxud ayrı-ayrı yazıçılarla əlaqədar portret-oçerk səviyyəsində təqdimatları Nizami Cəfərovun ədəbiyyat məsələlərinə, ədəbi prosesə dərindən bələd olduğunu, bir çox hallarda istiqamət verdiyini əyani surətdə göstərir. Nizami Cəfərov Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elmində "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarındakı "eposdan kitaba" doğru ədəbi proseslərin əsasında bu möhtəşəm oğuznamədən həm də ortaq ümumtürk və daha çox Azərbaycan yazılı ədəbiyyatının başlanğıc dövrünün ədəbi abidəsi qismində söz açmaq təşəbbüsünü irəli sürmüşdür.

Akademik Nizami Cəfərov ölkəmizdə "Azərbaycanşünaslığın əsasları"nın yaradılmasına öz töhfələrini vermiş mütəfəkkir elm xadimidir. Müxtəlif illərdə çap edilmiş "Azərbaycan mədəniyyəti məsələləri" (2000), "Azərbaycanşünaslığa giriş" (2001), "Azərbaycanlılar: etnokulturoloji birliyin siyasi-kulturoloji əsasları" (2001), "Azərbaycan: Dil, Ədəbiyyat və Mədəniyyət" (2001), "Azərbaycanşünaslıq məsələləri" (2001), "Heydər Əliyev və Azərbaycan" (2004), "Azərbaycanşünaslığın əsasları" (2005; 2013), "Atatürkün Azərbaycan siyasəti" (2008), "Azərbaycan xalqının tarixi və tərcümeyi-halı" (2012) və sair kitabları Azərbaycanşünaslığın ədəbi-mədəni və elmi-nəzəri əsaslarını müəyyən edən və dəyərləndirən əhəmiyyətli tədqiqatlardır. Nizami Cəfərov elmi fikirdə ümumtürk mənşəli Azərbaycançılıq ideologiyasının və nəzəri əsaslara malik Azərbaycanşünaslıq təliminin əsas tədqiqatçılarından biridir.

Sayı 500-dən çox olan elmi əsərlərin, o cümlədən monoqrafiyanın müəllifidir.

Rus, ingilis və fars dillərini bilir.

Əsas əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

    • Füzulidən Vaqifə qədər (Monoqrafiya), Bakı, 1991.
    • Azərbaycan türkcəsinin milliləşməsi tarixi (Monoqrafiya), Bakı, 1995.
    • "Bəxtiyar Vahabzadə" Bakı, Azərnəşr, 1996.
    • "Koroğlu"nun poetikası. Bakı, 1997.
    • Türk dünyası: xaos və kosmos. Bakı, 1998.
    • Eposdan Kitaba (Monoqrafiya), Bakı, 1999.
    • Genezisdən tipologiyaya. Bakı, 1999.
    • Azərbaycan mədəniyyəti məsələləri. Bakı, 2000.
    • Azərbaycanşünaslıq məsələləri (Monoqrafiya), Bakı, 2001.
    • Azərbaycanlılar: etnokulturoloji birliyin siyasi-ideoloji üfüqləri (Monoqrafiya), Bakı, 2001.
    • Azərbaycanşünaslığa giriş. Bakı, 2002.
    • Türkiyə Atatürkün, Azərbaycan Heydər Əliyevin əsəridir. Bakı, 2002. (D. Osmanlının müsahibələri).
    • Azərbaycan: Heydər Əliyevdən İlham Əliyevə Bakı, 2004. (D.Osmanlı ilə birlikdə).
    • İlham Əliyev (poirtret cizgiləri), Bakı, 2004. (D.Osmanlı ilə birlikdə).
    • Klassiklərdən müasirlərə. Bakı, 2004.
    • Anar. Bakı, 2004.
    • Qədim türk ədəbiyyatı. Bakı, 2004.
    • "Professor Sadıq Tural". Bakı, 2006. (Nazir Əhmədli ilə birlikdə).
    • Türk xalqları ədəbiyyatı, 4 cilddə. Bakı, 2007.
    • Seçilmiş əsərləri 5 cilddə. Bakı, 2007.
    • Tarixin müasirliyi və müasirliyin tarixi. Bakı, 2011.
    • Türk Dünyasının yeni lideri (Prezident İlham Əliyevin portreti) Bakı, 2006. (D.Osmanlı, O.Musayevlə birlikdə)
    • Türkün dünyasından türk dünyasına. Bakı, 2016. 106 s.
    • Afaq Məsud dünyası. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 179 s.
    • Keçən günlərin dastanı. Bakı, Xan, 2016. 210 s.
    • Ədəbiyyatın müstəqilliyindən müstəqilliyin ədəbiyyatına. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 347 s.
    • Etnoloji etüdlər. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 107 s.
    • Azərbaycan xalqının tarixi , yaxud tərcümeyi-halı (Gürcü dilində), Tbilisi, 2016.
    • Möhsün Nağısoylu. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 55 s
    • Türkologiyaya giriş. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 247 s.
    • Azərbaycançılıq ideologiyasının etnoqrafik əsasları. Bakı: AzAtaM, [Elm və təhsil], 2016. 214 s.
    • Elçin. Yazıçının yaradıcılıq yolu. Bakı: Zərdabi LTD, 2017
    • Əlşab əl Azərbaycan möcüz əlseyrət va əlmesirət. Bakı: Aspoliqraf, 2017. 67 s.
    • Türkologiyaya giriş. Bakı, 2017.
    • Türkologiyanın müasir problemləri. Bakı: Elm və təhsil, 2017. 203 s.
    • Səməd Mənsurun poeziyası. Bakı: Elm və təhsil, 2017. 79 s.
    • Molla Pənah Vaqif. Bakı: Renessans-A, 2017. 238 s.
    • Ədəbiyyat söhbətləri. Bakı, 2018.
    • Türkologiya. Bakı, 2018.
    • Dolan, kəfkirim, dolan... Bakı: Elm və təhsil, 2018. 190 s.
    • Mir Cəlalın milli idealları. Bakı: [n. y.], 2018. 111 s.

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Susmuş vicdan (film, 2010)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb
  2. VƏZİFƏLİ KAFEDRA MÜDİRLƏRİ  (azərb.)
  3. "Məmmədəmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". https://e-qanun.az (azərb.). 11 fevral 2000. 27 fevral 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2016.
  4. N.Q.Cəfərovun “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]