Artur Zifeld-Simumyaqi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Ziffeld-Simumyaqi Artur Rudolfoviç səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Artur Zifeld
Zifeld-Simumyaqi Artur Rudolfoviç
Ziffeld-Simumyaqi Artur Rudolfoviç.png
Doğum tarixi: 1889
Doğum yeri: Revel (Tallin)
Vəfatı: 1939
Milliyyəti: eston
Elm sahəsi: Tarix
Atası: Rudolfoviç

Artur Zifeld (tam adı: Zifeld-Simumyaqi Artur Rudolfoviç; 1889-1939) — Azərbaycan tarixçisi,[1] ölkəşünas, 1921-1926-cı illərdə Bakı Xalq Maarif Şöbəsinin müdiri, Ali Partiya Məktəbinin təhsil bölməsinin rəhbəri, 1923-1930-cu illərdə isə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö (Araşdırma) Cəmiyyətinin sədr müavini, həqiqi üzvü və elmi katibi, Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neft İnstitutunda ölkəşünaslığın tarixi-etnoqrafik şöbəsinin müdiri, 1935-1937-ci illərdə Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun, Xarici dillər və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, 1937-ci il mayın 8-dən iyulun 13-ə qədər SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktoru, repressiya qurbanı.[2][3]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Zifeld Artur Ruldolfoviç 1889-cu ildə Estoniyanın indiki Tallin, keçmiş Revel şəhərində zəhmətkeş ailəsində anadan olub. Milliyyət baxımdan estondur. 1898-1905-ci illərdə Odessada RU lüteran-kilsə prixod məktəbində təhsil alıb. 1905-1912-ci illərdə inqilabi fəaliyyətdə fəal iştirak edir. 1912-ci ildə Almaniyaya emiqrasiya edir. 1917-ci ilə qədər İsveçrədə yaşayaraq V.İ.Leninlə birlikdə çalışır. 1917-1921-ci illərdə Odessada, Kubanda, Tiflisdə mədəni-maarifçilik fəaliyyəti ilə məşğul olur. 1921-ci ildə Bakıya qayıdaraq bir müddət Azərbaycanda fəaliyyətini davam etdirmişdir.[3] 1932-1935-ci illərdə Gürcüstanda qısa müddətli fəaliyyətindən sonra yenidən Azərbaycana qayıtmışdır. 1939-cu il iyun ayının 21-də SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığının Xüsusi Müşavirəsində İslah Əmək düşərgəsində 8 illik məcburi əməyə cəlb edilərək repressiyaya məruz qalmışdır. Cəzasını Kolımda çəkərək 1939-cu il dekabr ayının 6-da vəfat etmişdir. Ölümündən sonra, 1956-cı ildə bərat alır.[2]

Elmi-təşkilati fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1921-1926-cı illərdə Bakı Xalq Maarif Şöbəsinin müdiri, Ali Partiya Məktəbinin təhsil bölməsinin rəhbəri vəzifəsində işləyir. 1925-1926-cı illərdə I Ümumittifaq Türkoloji Qurultayının çağırışı üzrə təşkilati komissiyanın məsul katibi idi. 1923-1930-cu illərdə isə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö (Araşdırma) Cəmiyyətinin sədr müavini, həqiqi üzvü və elmi katibi vəzifəsində çalışır. 1930-cu ildən Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neft İnstitutunda ölkəşünaslığın tarixi-etnoqrafik şöbəsinin müdiri olur.[3] 1932-1935-ci illərdə Gürcüstanda Qafqazşünaslıq İnstitutunun dil şöbəsinin müdiri və baş mütəxxəsisi kimi işləyir. Daha sonra Azərbaycanda SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının dil şöbəsinin baş mütəxxəsisi, 1935-1937-ci illərdə Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun, Xarici dillər və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru olur. 1937-ci il mayın 8-dən iyulun 13-ə qədər SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutuna rəhbərlik edib. Xəzər dili barədə dissertasiya yazıb. İnstitutun bir sıra əməkdaşlarının (X.Zeynallı, B.V.Çobanzadə və b.) həbsindən sonra tənqidə məruz qaldı; 1937-ci ilin sentyabrında İnstitutun direktoru vəzifəsindən azad edildi. SSRİ EA-nın Qədim şərq tarixi üzrə professor-məsləhətçinin həbsindən sonra SSRİ EA-nın Azərbaycan Filialında “ziyanlı iş”ə görə 1938-ci ilin fevral ayının 11-də həbs edildi.[2]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Деятельность Общества обследования и изучения Азербайджана за два года // ИООИАз. 1926. № 1. С. 107-112
  2. Uralo-Altaica. Кн. 1. Баку, 1927
  3. Предисловие // Чурсин Г. Ф. Программа по сбору этнографических материалов на Кавказе. Баку, 1929
  4. Тюркологические этюды. Баку, 1930
  5. Удины. Баку, 1933
  6. К вопросу о языке хазар // СТ. 1988. № 6. С. 81-88.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Qaşqay Ziyəddinoğlu. Repressiyanın 80-ci ili (IV yazı) - UNUDULMUŞ ŞƏRQŞÜNAS: Zifeld-Sumumyaqi — 05 İyul 2017
  2. 2,0 2,1 2,2 Тагир-заде А. Эстонский сын азербайджанского народа // Очаг (Таллинн). 1990. № 3 (март). С. 1, 3
  3. 3,0 3,1 3,2 Ашнин Ф. Д., Алпатов В. М. Забытый востоковед Артур Рудольфович Зифельд-Симумяги // Восток. 2001. № 1. С. 104-109