Azəri dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azəri dili
Orijinal adı: Āḏarī
Ölkələr: İran(Ərdəbil, Şərqi Azərbaycan və Qərbi Azərbaycan ostanları, Zəncan), Azərbaycan(Kürdən cənubda)
Regionlar: Atropatena
Status: Azərbaycan dili tərəfindən sıxışdırılıb çıxarılmışdır
Ölü dil: XVII əsrə qədər mövcud olub; tati dilinə çevrilib
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Hind-İran dilləri
İran dilləri
Şimal-qərbi iran dilləri yarımqrupu
Yazı: ərəb əlifbası
Dil kodları
Bax: Layihə:Dilçilik

Azəri dili (fars. آذریAdari) – İran dilləri qrupuna daxil olduğu iddia edilən və mövcudluğu təsdiqlənməyən qədim dil.[1][2][3][4][5][6][7][8] Bir neçə İran dilçisi tərəfindən XII-XVI əsrlərdə mövcud olduğu və tat dilinin bu dilin qalığı olduğu isbatsız iddia edilir.

Əhməd Kəsrəvi adlı İran tədqiqatçısı 1921-ci ildə "Azəri ya Zəban Bastane Azərbaycan" adlı əsərini nəşr etmişdir. Müəllif bu əsərində azərbaycanlıların türksoylu olmadıqları, azəri adlı ayrı bir millət olduqları fikrini irəli sürmüşdü. Kəsrəviyə görə Azərbaycan dili türk dil ailəsinə mənsub deyildir və İran mənşəlidir. Onun iddiasına görə azərilər Səlcuqların İrana gəlməsi ilə türkləşməyə başlamışlar.

Kitabda Əhməd Kəsrəvi öz ehtimalını isbat etmək üçün bu dildən təsdiq gətirə bilmir və ancaq talış dilindən nümunələr verir .[9]

Kəsrəvi "Azəri ya Zəban Bastane Azərbaycan" kitabının həmin dövrdə İngiltərə konsulluğunun tapşırıqı ilə yazdığı isbat edilir .[10]

Kəsrəvidən öncə Li Donq Fanq adlı bır çinli də Kəsrəvinin arqumentləri ilə uyğurları qeyri-türk xalqı adlandırırdı. Mühəmməd Əmin Buğra adlı tədqiqatçı məqaləsində bu çinlini ifşa edə bilir .[11]

Nümunələr[redaktə]

Aşağıda olan siyahıda azəri dilində olan bəzi sözlərin, digər dillərdə olan mənaları göstərilmişdir.[12]

Azəricə Zazaca Farsca Kürdcə İngiliscə
berz berz boland berz high
herz erz hêl hil throw, allow
sor ser sal sal year/sol
dêl zerri dêl dil heart
hre hire se three
des des dah deh ten

İstinadlar[redaktə]

  1. Сумбатзаде А.С. "Азербайджанцы -- этногенез и формирование народа"
  2. Алиев Играр. "Очерк истории Атропатены"
  3. Б.В.Хеннинг Древний язык Азербайджана
  4. Миллер Б.В. К вопросу об языке населения Азербайджана до отуречения этой области
  5. Al Mas'udi, Kitab al-Tanbih wa-l-Ishraf, De Goeje, M.J. (ed.), Leiden, Brill, 1894, pp. 77-8. "There are, then, different languages such as Pahlavi, Dari, Azari, as well as other Persian languages"
  6. Encyclopaedia Iranica. Azari, the Old Iranian Language of Azerbaijan
  7. Lazard, Gilbert 1975, "The Rise of the New Persian Language". "Azarbaijan was the domain of Adhari, an important Iranian dialect which Masudi mentions together with Dari and Pahlavi"
  8. Professor Ighrar Aliyev. The History of Aturpatakan.
  9. ( یادمانهای ترکی باستان ) türk dilinin əski abidələri , mühəmmədzadə sediq , əxtər intişarati , təbriz
  10. Hüseyn mühəmməd zadə sediq , qara məcmuə ( şeyx səfiyiddin ərdəbiliy )
  11. http://uyghurweb.net/q_kurishi.html , mühəmməd əmin buğra
  12. Source: Paul, Ludwig. (1998) "The Position of Zazaki Among West Iranian languages."